Ermənistanın regionda həyata keçrilən transmilli layihələrdən özünün işğalçılıq siyasətinə görə kənarda qalması indi bu ölkədə müşahidə edilən sosial-iqtisadi tənəzzülün daha dinamik xarakter almasına gətirib çıxarmaqdadır. Artıq belə vəziyyət işğalçı ölkənin özündə də ciddi etirazlara, narazılıqlara yol açır və Bakı-Tiflis-Qarsın işə düşməsindən sonra bu hal özünü daha qabarıq şəkildə büruzə verir.
İlk növbədə o səbəbdən ki, bu layihənin reallaşması nəticəsində Azərbaycanın daha da qüdrətli, daha da güclü olacağını Ermənistanda da çox gözəl dərk edirlər. Belə transmilli layihələrdən kənarda qalmaqla Ermənistanın getdikcə daha da zəifləyəcəyi, iqtisadi iflas məngənəsində çabalamaqda davam edəcəyi də düşmən ölkədə yaxşı bilinir.
Layihənin işə düşməsi həm də dünya miqyasında bütün diqqəti yenidən ölkəmizə yönəltdi və bu durumda Ermənistan Azərbaycanla müqayisədə beynəlxalq ictimaiyyət üçün az əhəmiyyətli olduğunu bir daha aydın surətdə gördü. Elə bu səbəbdən, ekspertlərə görə, layihənin işə düşməsi Azərbaycan tərəfindən Ermənistana verilən daha bir ciddi mesajdır. Bununla göstərilir ki, Ermənistan işğalçı siyasətinə son qoysaydı, dəmir yolu xətti oradan keçə və ölkə büdcəsinə hər il yüz milyonlarla dollar gəlir gətirə bilərdi. İşğalçı siyasətini davam etdirdiyi müddətdə isə bu ölkə Azərbaycanın təşəbbüskarı olduğu layihələrdən kənarda qalacaq və iqtisadi vəziyyəti daha da ağırlaşacaq. Proseslərin məhz bu səpkidə inkişafı, qeyd olunduğu kimi, indi Ermənistanın özündə də ciddi narazılıqlar yaradır. Məsələn, “armtimes.com” saytı yazır ki, hələ 10 il əvvəl Bakı-Tiflis-Qarsın əsası qoyulanda İrəvanda İqtisad İnstitutunun tələbələri qarşısında çıxış edən o vaxtkı prezident Robert Köçəryan bəyan etmişdi ki, ictimaiyyətin Ermənistanın iqtisadi blokadaya düşməsi haqqındakı narahatlığı əsassızdır. Köçəryan iddia edirdi ki, Bakı-Tiflis-Qarsın iqtisadi səmərəsi yoxdur və bu dəmir yolu tikilib başa çatdırılmayacaq: “Lakin Köçəryanın fikri özünü doğrultmadı, Bakı-Tiflis-Qarsın əsası qoyuldu və tikinti işləri başladı. Bir müddət sonra İrəvan Dövlət Universitetində çıxış edən Köçəryan yenə də jurnalistlərin bu barədə sualına cavab vermək məcburiyyətində qaldı. Jurnalistlər Köçəryana belə bir sual verdilər: “Bəs siz deyirdiniz Bakı-Tiflis-Qars tikilməyəcək? Lakin layihənin əsası qoyulub və tikinti işləri başlayıb”. Köçəryan cavab verdi ki, bəli, tikinti işləri başlayıb, amma İrəvanın Qərbdəki müttəfiqləri bu layihəni dəstəkləmir və tikintinin başa çatacağı sual altındadır.
Doğrudan da, həmin vaxt bir neçə ermənipərəst ABŞ konqresmeni erməni lobbisinin səyləri ilə bəyanatla çıxış edərək Bakı-Tiflis-Qarsın tikintisinin səmərəsiz olduğunu bildirdilər və ABŞ hökumətini bu layihəni dəstəkləməməyə çağırdılar. O dövrdə rəsmi İrəvan düşünürdü ki, ABŞ konqresmenlərinin bəyanatı tikintinin qarşısını almaq üçün yetərlidir. Lakin zaman göstərdi ki, yetərli deyil. Sonra Ermənistan prezidenti Serj Sarkisyan da bu layihəyə mane olmağa çalışdı. Sarkisyan 2008-ci ildə İran-Ermənistan dəmir yolunun çəkilməsi ideyasini irəli sürdü və rəsmi Tehranla müzakirələr başladı. İqtisadi-texniki əsaslandırmadan sonra isə Sarkisyanın fikirləri sabun köpüyü kimi havadan asılı qaldı. Belə ki, Ermənistan prezidentinin təklifinə İran ciddi yanaşmadı və heç bir dövlət və beynəlxalq maliyyə təşkilatı İran-Ermənistan dəmir yolunun çəkilişinə sərmayə qoymaq istəmədi”.
Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyə öz səyləri ilə Bakı-Tiflis-Qarsı tikib başa çatdırdılar. Qlobal xarakter daşıyan Bakı-Tiflis-Qars istismara verildi. ABŞ və Avropa İttifaqı Bakı-Tiflis-Qarsın istismara verilməsini alqışladı. Bəs Ermənistan hansı səbəbə görə Bakı-Tiflis-Qarsın həyata keçməsinə mane olmağa çalışırdı? Məsələnin mahiyyəti ondan ibarətdir ki, Tiflis-Gümrü-Qars (TGQ) dəmir yolu xətti mövcuddur. Ermənistan bu xətti işə salmaqla blokadadan çıxmaq istəyirdi. Lakin rəsmi İrəvanın işğalçılıq siyasəti və qonşu dövlətlərə qarşı heç bir əsası olmadan ərazi iddiaları irəli sürməsi TGQ-nin fəaliyyətini heçə endirib. Bu yol artıq 25 ildir ki, dayanıb. Bundan sonra xaricə nəqliyyat çıxışı axtaran Ermənistan dəyəri 1,5 milyard dollar olan İran-Ermənistan avtomobil yolunu çəkməyə başladı ki, bu da həm səmərəli deyil, həm də nə vaxt başa çatacağı bilinmir. İqtisadi böhran yaşayan Ermənistan maliyyə çətinliyi ucbatından tikinti işlərini dayandırıb. Bu durumda “armtimes.com” saytı yazır ki, Ermənistan “böyük yolların kəsişməsindəki hündür daşın üzərində oturan min yaşlı kor bayquşa” çevrilir.
Eyni mövqeyə “1in.am“ saytında şərhçi Sarkis Artsruninin “Bakı-Tiflis-Qars: Ermənistanın regional təcridi üçün yeni təhlükə” adlı analitik məqaləsində də rast gəlmək olar. O bildirir ki, Bakı-Tiflis-Qarsı işə salmaqla Azərbaycan Ermənistanı daha çox sıxışdırmağı, təzyiq altında qoymağı bacarıb: ”Bakı bu layihənin, iqtisadi əhəmiyyətindən əlavə, siyasi xarakter daşıdığını və İrəvanın daha sıx təcridinə yönəldiyini heç vaxt gizlətməyib! Sarkisyan komandasının siyasi mövqeyi isə layihənin reallaşdırılmasına mane ola biləcək əngəllərə ümid etməklə məhdudlaşıb! Gürcüstanın dost ölkə kimi bu layihədə iştirak etməyəcəyinə bəslənən inam isə özünü doğrultmayıb!”. Real vəziyyəti kəskin etirazlarla şərh edən müəllif daha sonra yazır: “Rəsmi İrəvan bütün ümidlərini Saakaşvilinin yerini tutan komandaya bağlamışdı və belə düşünürdü ki, yeni iqtidardan ötrü bu layihə prioritet əhəmiyyət daşımayacaq. Amma bu böyük səhv idi. Çünki erməni-gürcü münasibətərinin məzmun və siyasi təşəbbüsdən kənarda qalması unudulmuşdu. Digər tərəfdən, Azərbaycan son illər sübut etdi ki, Qarabağ məsələsində status-kvonu dəyişmək məqsədilə Ermənistanın təcridinə və regional mövqeyini zəiflətməyə yönəlmiş bütün real layihələri, hətta iqtisadi itkilərə getmək bahasına olsa da, maliyyələşdirməyə hazırdır. Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolunun inşası və istifadəyə verilməsi bunun həlledici nümunəsidir”. Bütün bunların qarşılığında Ermənistanın vassallığını və xarici siyasətinin kəsərsizliyini önə çəkən müəllif öz fikirlərini belə əsaslandırır: “İrəvanın Moskvadan birtərəfli aslılığı ölkənin bir subyekt kimi məhvinə və xarici siyasətinin tənəzzülünə gətirib çıxarıb. Eyni zamanda, Tehranın İrəvanla regional siyasi əlaqələr qurmaq təklifləri Rusiya faktoru kimi nəhəng buzlaqlarla örtülüb. Qarşılığında Azərbaycan İran istiqamətindən də Ermənistanın siyasi və iqtisadi təcridinə yönəlmiş fürsətlərdən səmərəli bəhrələnir”. Bundan başqa, Azərbaycan, Rusiya və İran prezidentlərinin Tehranda keçiriləcək görüşünə toxunan müəllif tezliklə İran-Azərbaycan dəmir yolu körpüsünün də həyata vəsiqə qazanacağını xüsusi qeyd edir və bu körpünün Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolu layihəsinin altından qırmızı xətt çəkəcəyini vurğulayır: “Azərbaycanla müqayisədə İranın Ermənistana xüsusi önəm verdiyini iddia etmək illüziyadır. Hətta bu belə olsa da, İran Ermənistandan gələcək təklifləri sonsuzadək gözləmək fikrində deyil. Regional problemlərə daha qlobal şəkildə yanaşsaq, Ermənistanın Qarabağda status-kvonu saxlamaq siyasəti həqiqətən də illüziya xarakteri daşıyır və bizim ölkəni təhlükəli demoqrafik vəziyyətlə üz-üzə qoyur. Ancaq Ermənistanın hazırkı iqtidarının yürütdüyü siyasət Ermənistan-Rusiya münasibətlərinə və Qarabağ probleminin uğurlu həllinə yenidən baxmağa ümid yeri qoymur. Belə bir vəziyyətdə isə bizim ölkənin regional təcridi real görünür”.
Ermənistan parlamentinin vitse-spikeri, “Çiçəklənən Ermənistan” partiyasından deputat Mikael Melkumyan bildirib ki, Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolu həm siyasi, həm də iqtisadi baxımdan əhəmiyyət qazanıb: “Əlbəttə, bu layihənin siyasi əhəmiyyəti əvvəldən güclü idi. Lakin eyni zamanda, onun iqtisadi baxımdan əhəmiyyəti də az deyil. Bu dəmir yolu gələcək Gümrü-Qars dəmir yoluna ciddi rəqabət yarada bilər ki, erməni tərəfi üçün bu məqbul deyil”. Vitse-spiker etiraf edir ki, Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolunun açılmasından sonra Gümrü-Qars dəmir yolu əhəmiyyətini itirmiş olur. Bütün bunlar Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolunun işə düşməsi ilə Ermənistanın regionda təcrid siyasətinin daha da dərinləşməsi deməkdir. Elə bu vəziyyət də düşmən ölkədə həm də sosial-iqtisadi sahədə daha böyük problemlərin meydana çıxması anlamına gəlir. Erməni mediası yazır ki, ölkə regionda həyata keçrilən layihələrdən kənarda qalmaqda davam etsə, Ermənistanın daha böyük fəlakətlərlə üzləşməsi qaçılmaz olacaq. Bununla belə o da açıq etiraf edilir ki, Qarabağ məsələsi həllini tapmasa, Ermənistanın hansısa transmiilli regional layihəyə qoşulması mümkünsüz olacaq. Beləliklə. baş verənlər Azərbaycanın həyata keçirdiyi transmilli layihələrin artıq Ermənistana kifayət qədər ciddi zərbələr vurduğunu açıq şəkildə meydana qoyur.
Tahir TAĞIYEV
Yazı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun maliyyə dəstəyilə çap olunur.
