ABŞ və İran arasında getdikcə daha gərgin xarakter almağa başlayan münasibətlər bu iki ölkənin hərb müstəvisində üz-üzə gəlmək ehtimalını yenidən artırıb. Bütün bunlara əsas səbəb ABŞ-ın tətbiq etdiyi yeni sanksiyalar fonunda İranın raket proqramını inkişaf etdirmək niyyətidir. Məhz belə bir vaxtda İran prezidenti Həsən Ruhani ölkəsinin raket proqramını inkişaf etdirəcəyini bəyan edib.
Parlamentdə çıxış edən Ruhani müdafiə məqsədilə raket istehsalını davam etdirəcəklərini və bunun heç bir beynəlxalq razılaşmanı pozmadığını bildirib: “Biz raket istehsal etmişik, edirik, edəcəyik və bu, beynəlxalq razılaşmaları pozmur”. Ruhaninin çıxışı ABŞ Konqresinin Nümayəndələr Palatasının İranın ballistik raket proqramı ilə əlaqədar Tehrana qarşı yeni sanksiyaların tətbiq edilməsinə dair səsverməsindən sonraya təsadüf edir. Konqres bu addımı beynəlxalq nüvə razılığını birbaşa təhlükə altına almadan Tehranın qarşısını almaq səyləri çərçivəsində atdığını da bildirib. Eyni zamanda, Birləşmiş Ştatlar İrana qarşı birtərəfli qaydada sanksiyalar tətbiq edərək, raket sınaqlarının BMT qətnaməsinin pozulması olduğunu bildirir. İran isə nüvə silahı istehsal etməyə çalışdığını inkar edir və nüvə qabiliyyətinə malik raketlər istehsal etmədiyini bildirir.
Bu arada Ağ Ev ABŞ prezidenti Donald Trampın İran üzrə yeni strategiyasının əsas müddəalarını elan edib. Bildirilir ki, yeni strategiyanın hədəfi İranın Yaxın Şərqdə təcavüzünün və stabilliyi pozan hərəkətlərinin qarşısını almaqdır. Sənədin birinci bəndində qeyd edilir ki, İran barəsində Birləşmiş Ştatların yeni strategiyası İran hökumətinin stabilliyi pozan hərəkətlərinin neytrallaşdırılmasına yönəldilib. Bu hərəkətlərin, xüsusən terrorizmə və döyüşçülərə verilən dəstəkdən ibarət olduğu deyilir. İkinci bəndə görə, regionda güc balansının bərpası üçün ənənəvi ittifaqlar və regional əməkdaşlıq canlandırılacaq. Yeni strategiyanın üçüncü bəndində İran İslam İnqilabı Keşikçilər Korpusuna (“Sepah”) qarşı addımlar nəzərdə tutulur. Qalan iki bənddə ABŞ və onun müttəfiqlərinin İranın ballistik raketlər və başqa asimmetrik silahlardan müdafiəsi, həmçinin nüvə silahının hazırlamasının qarşısının alınması üçün görüləcək tədbirlər yer alıb. İranla müqaviləni “ABŞ tarixinin ən pis razılaşması” adlandıran Donald Tramp Vaşinqtonun müqavilədən geri çəkiləcəyini istisna etmir. Ağ Evdə yüksək vəzifəli ordu komandirləri ilə görüşündə Tramp İranın nüvə silahına sahib olmasına icazə verməyəcəklərini ifadə edib: “İran terroru dəstəkləyir və Yaxın Şərqə xaos ixrac edir. İranın bu təcavüzkarlığına və nüvə silahına olan ehtirasına son qoymalıyıq. İmzaladıqları razılaşma qaydalarına riayət etmədilər”. Tramp qeyd edib ki, ABŞ-ın milli maraqlarını baltalayan bütün güclər çoxdan məhv edilməli idi.
Real vəziyyət göstərir ki, Trampın yeni İran strategiyasına İsrail, Səudiyyə Ərəbistanı, Bəhreyn, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri və Yəmən fəal dəstək verir. Amma Almaniya, İngiltərə, Fransa və Avropa İttifaqı bu strategiyaya qarşı çıxır. Onu da qeyd edək ki, ABŞ-İran qarşıdurması Qafqaz regionu, o cümlədən hər iki ölkə ilə sıx münasibətlərə malik Azərbaycan üçün də əhəmiyyətlidir. Rəsmi Bakı bu ölkələr arasında ixtiflafın sülh yolu ilə çözümünü istəyir. Amma görünən odur ki, hazırda Trampın anti-İran mövqeyi bu dəfə vəziyyətin daha gərgin olduğundan xəbər verir. Hətta ekspertlər regionda böyük bir müharibənin başlaya biləcəyi ehtimalını istisna etmir. İsrail kəşfiyyatının keçmiş şefi Yakov Kedmi belə bir vaxtda ABŞ-İran müharibəsinin ssenarisini açıqlayıb: “Ən pis ssenari belə ola bilər: İran da nüvə anlaşmasından geri çəkilir və 1-2 il ərzində nüvə silahına sahib olur. ABŞ isə İrana hücum edir və regionda sonu görünməyən müharibə başlayır”. Onun sözlərinə görə, İran nüvə silahına sahib olmaq üçün texnologiyaya malikdir: “İran nüvə silahına sahib olarsa, o vaxt heç nəyin mənası olmayacaq. Üç il öncə Pentaqon İrana hücum əməliyyatının ssenarilərini müzakirə edirdi. Nəticə belə oldu ki, hücum İranın nüvə silahı əldə etməsini maksimum 2,5 il gecikdirə bilər. Lakin bu hücum regionda sonu görünməyən müharibəyə səbəb olacaq. ABŞ İrandan çox güclüdür, lakin İranı dayandıracaq, yaxud nüvə silahı istehsal etmək potensialını məhv edəcək imkanı yoxdur. Xüsusilə hazırki beynəlxalq şərtlər və Yaxın Şərqdəki vəziyyət fonunda bu mümkün deyil”.
Aydındır ki, belə vəziyyətdə savaş ehtimalı əhəmiyyətli dərəcədə artır. Digər tərəfdən, İranın Suriya və İraqda mövqelərini gücləndirməsi də ABŞ-ın, eləcə də İsrailin xoşuna gəlmir. Məlumdur ki, İraq qoşunları beş gün davam edən və müqavimətlə qarşılaşmayan yürüşlə 14 min kvadrat kilometrlik ərazini kürd döyüşçülərdən geri alıb. "The Observer" qəzeti yazır ki, bu qələbə ilk növbədə İraqın baş naziri Heydər əl-Abadiyə və İran generalı Qasım Süleymaniyə aiddir. Elə bu da Yaxın Şərqdə mövqeləri zəifləyən ABŞ-ın ciddi qəzəbinə səbəb olub. ABŞ İranın bu bölgədə söz sahibi olmasını istəmir. Amma bunu yalnız güc yolu ilə əngəlləyə biləcəyini yaxşı bilir.
Tahir TAĞIYEV
