Mübariz Əhmədoğlu: “Hikmət Hacıyevin məhz İtaliyada olan Trentino-Alto Adice muxtar region modeli haqda danışması...”
İtaliyanın Trentino-Alto Adice muxtar region modeli Azərbaycan sərhədləri daxilində Dağlıq Qarabağ regionunun muxtar statusu üçün öyrənilməli olan uğurlu modellərdən biri ola bilər. Xarici İşlər Nazirliyindən (XİN) verilən məlumata görə, bunu XİN-in Mətbuat xidmətinin rəhbəri Hikmət Hacıyev İtaliyanın "Nodo di Gordio" beyin mərkəzinin baş tədqiqatçısı Andrea Marciglianoya müsahibəsində deyib.
XİN rəsmisi Ermənistan-Azərbaycan, Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həlli istiqamətində atıla biləcək addımlar və bu xüsusda İtaliyanın töhfəsinə dair sualı cavablandıraraq bildirib ki, münaqişənin həllinin siyasi-hüquqi əsasları və atılmalı olan addımlar bəllidir. BMT Təhlükəsizlik Şurasının münaqişənin həlli ilə əlaqədar qəbul etdiyi dörd qətnamə Azərbaycanın ərazi bütövlüyü və suverenliyini bir daha təsdiq edərək, Ermənistan qoşunlarının Azərbaycanın işğal olunmuş ərazilərindən qeyd-şərtsiz və tam çıxarılmasını tələb edir.
Münaqişənin həllinə İtaliyanın töhfəsinə gəldikdə isə, o deyib ki, İtaliyanın Trentino-Alto Adice muxtar region modeli Azərbaycan sərhədləri daxilində Dağlıq Qarabağ regionunun muxtar statusu üçün öyrənilməli olan uğurlu modellərdən biri ola bilər və İtaliyanın ATƏT-in Minsk Qrupunda üzvlüyünü və gələn il ATƏT-ə sədrliyini nəzərə alaraq, Minsk Qrupu çərçivəsində də bu modelin öyrənilməsi və İtaliyanın təcrübəsinin bölüşülməsi çox faydalı olardı.
Müsahibə İtaliyanın nüfuzlu "İl Giornale" qəzetində dərc edilib.
İtaliyanın Trentino-Alto Adice muxtar region modeli haqda nə söyləmək olar?
Siyasi İnnovasiya və Texnologiyalar Mərkəzinin rəhbəri Mübariz Əhmədoğlu qəzetimizə açıqlamasında bildirdi ki, Azərbaycan sərhədləri daxilində Dağlıq Qarabağa ən yüksək muxtariyyət statusunun verilməsilə bağlı Azərbaycanın mövqeyi bəllidir: “Bilirsiniz ki, ilk dəfə ölkə başçısı İlham Əliyev “Rossiya24” telekanalına verdiyi müsahibədə bu barədə danışıb və Azərbaycanın Dağlıq Qarabağa ölkəmizin tərkibində ən yüksək status verməyə hazır olduğunu söyləyib. Bəllidir ki, ermənilər bununla razılaşmır və tamamilə fərqli model təklif edirlər. Bu baxımdan da Azərbaycan üçün dünyada olan muxtariyyət modellərinin öyrənilməsi, onların Dağlıq Qarabağla tutuşdurulması vacibdir. Bizim nəzərdən keçirdiyimiz modellər çoxdur və yalnız Hikmət Hacıyevin ifadə etdiyi deyil. Aland adaları və dünyanın bir çox ölkələrində olan muxtariyyət modellərinin təcrübəsi, spesifikası dərindən öyrənilib. Hikmət Hacıyevin məhz İtaliyada olan Trentino-Alto Adice muxtar region modeli haqda danışması onun İtaliya nəşrinə verdiyi müsahibə ilə bağlıdır. Çünki xitab olunan auditoriya üçün həmin model daha asan başadüşüləndir. Sözügedən muxtariyyət İtaliyanın tərkib hissəsidir, lakin geniş müstəqilliyə malikdir. Hətta xarici iqtisadi əlaqələri də sərbəst qura bilər. Ancaq özünün sərbəst valyutası yoxdur. Xarici siyasət kursunu da İtaliyanın mərkəzi hakimiyyətinin məsləhətinə uyğun şəkildə həyata keçirir. Səhv etmirəmsə, həmin regionda etnik tərkib də yekcins deyil”.
Biz də, öz növbəmizdə, barəsində söhbət açılan model ətrafında araşdırmalar apardıq. Sözügedən muxtariyyət İtaliyanın şimal hissəsində Alp dağlarının ətəyində yerləşir. Şimal hissədən Avstriya, qərbdən İsveçrə ilə həmsərhəddir. Muxtariyyət iki hissədən ibarətdir: Trento və Alto Adice. Trentino çayı əyaləti iki hissəyə bölür. Orta əsrlərdə bu əyalət Avstriyanın nəzarətində olub. 1919-cu ildə imzalanan Sen-Jermen sülh müqaviləsinin tələbinə görə, əyalət Avstriya-Macarıstan İmperiyasından İtaliya şahlığının nəzarətinə keçib. Faşistlər hakimiyyətə gəldikdən sonra isə bölgənin etnik tərkibi İtaliyanın xeyrinə dəyişdirilməyə başlayıb. Hazırda həmin ərazidə almandilli əhali say çoxluğu təşkil edir. İtaliyanın tərkibində geniş muxtariyyətə malikdir. Əyalət dünyada dağ xizəyi və alpinizm idman növlərinin ən tanınmış mərkəzlərindən biri kimi qəbul edilir. İqtisadiyyatında xüsusi çəkini şərabçılıq tutur. Dünyada ən tanınmış çaxır brendləri məhz bu əyalətdə hazırlanır. Əhalisi 1 046 851 nəfər, ərazisi isə 13 606,87 kvadratkilometrdir.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
