Məhəmməd Əsədullazadə: “Rusiya daim Azərbaycanın neft-qaz potensialını özü üçün rəqib kimi görür”
Rusiya xarici işlər naziri Sergey Lavrov Xəzər dənizinin dibi ilə boru xəttinin çəkilməsinə münasibət bildirib. Sözügedən məsələ ilə bağlı Rusiya XİN başçısı Soçidə Ümumdünya Gənclər və Tələbələr Festivalı çərçivəsində keçirilən paneldə çıxışı zamanı bildirib ki, Xəzərin dibi ilə boru kəməri çəkilməmişdən öncə xəttin inşasının ətraf mühitə necə təsir edəcəyini dərk etmək lazımdır.
Lavrovun Xəzərin dibi ilə çəkiləcək boru kəmərinə bu cür yanaşması təəccüb doğurmaya bilməz. Görünən odur ki, Rusiya rəsmisi bu məsələyə ölkəsinin maraqları çərçivəsində yanaşır.
Qeyd edək ki, Rusiya Baltik dənizinin dibi ilə “Şimal axını-1” qaz kəmərini çəkib, daha birini də (“Şimal axını-2”) çəkməyə cəhd edir. “Qazprom”, həmçinin, Qara dənizin dibi ilə “Türk axını” qaz kəmərini inşa etmək ərəfəsindədir. Xəzərə gəldikdə isə, nədənsə, Rusiya fərqli mövqedən çıxış edir. Yəni dənizin dibi ilə kəmər çəkilməsinə imkan verməməyə çalışır. Bu məsələyə Rusiyanın “həssas” münasibəti ekoloji deyil, siyasi-iqtisadi amillərlə bağlıdır. Xəzərin dibi ilə çəkiləcək “Transxəzər” kəməri ilə türkmən qazı Avropa bazarına çıxarıla bilər.
Rusiya isə bu bazarda heç bir rəqib görmək niyyətində deyil. Məsələ ondadır ki, “Transxəzər” kəmərinə imkan verməmək üçün Rusiya Xəzərdə təhlükəli oyunlara girə bilər. Dənizlərin həssaslığına gəldikdə isə, “Türk axını”nın keçəcəyi yerlər seysmoloji baxımdan daha təhlükəlidir.
Sözügedən məsələni “Bakı-Xəbər”ə şərh edən politoloq Məhəmməd Əsədullazadənin sözlərinə görə, Rusiyanın bu yanaşması tamamilə məntiqdən uzaqdır: “Rusiya daim Azərbaycanın neft-qaz potensialını özü üçün rəqib kimi görür. Çünki öz ölkəsinin Avropaya ixrac etdiyi qaza alternativ olaraq Azərbaycan qazı və Mərkəzi Asiyadan Xəzərin dibi ilə nəzərdə tutulan, Avropanın enerji təhlükəsizliyini təmin edəcək “Cənubi Qaz Dəhlizi”nə qarşı aqressiv siyasəti bununla əlaqədardır. Qeyd edim ki, Avropanın enerji təhlükəsizliyində “Cənubi Qaz Dəhlizi” mühüm rol oynayır. Mərkəzi Asiyadan Avropaya məhz Xəzərin dibi ilə çəkilməsi nəzərdə tutulan boru kəmərinin “Cənubi Qaz Dəhlizi”nin bir hissəsi olması plandadır. Göründüyü kimi, Rusiya buna qarşı sərt siyasət apardığı üçün hələ ki, boru kəmərinin inşası reallaşmır. Xatırladım ki, Rusiya Qara dənizin dibi ilə, həmçinin, şimalda Baltik dənizinin dibindən boru kəmərləri çəkib və heç də ekoloji tarazlığı pozmur. Lavrovun Xəzərin dibi ilə çəkilməli olan boru kəməri ilə bağlı ekoloji problemləri ortaya atması siyasi bir gedişdir. Məqsəd kəmərin inşasının qarşısını almaqdır. Hesab edirəm ki, Avropa bu məsələdə Azərbaycana ciddi dəstək verməli, Mərkəzi Asiya qazının ixracını məhz Xəzərin dibi ilə reallaşdırmalıdır. Rusiyanın siyasəti yanlış və Azərbaycanı tranzit ölkə kimi qəbul edilməsinin əleyhinədir. Rəsmi Kreml Türkmənistan və Qazaxıstan qazının öz ərazisindən keçməklə Avropaya nəqlində maraqlıdır. Çünki Rusiya bu qaz ixracı boru kəməri vasitəsilə Avropanı lazım olanda siyasi şantaj etməyi düşünür. Ona görə də Avropa Rusiyanın bu siyasətini çox yaxşı bildiyi üçün, alternativ olaraq, Azərbaycan ərazisindən və Xəzərin dibi ilə Mərkəzi Asiya qazının nəqlində maraqlıdır”.
Vidadi ORDAHALLI
