Yeganə Hacıyeva: “Qəribə bir paradoks yaranır, Kataloniyanın müstəqillik istəyini yerində boğmaq istəyən beynəlxalq və Avropa təşkilatları...”
ABŞ Helsinki Komissiyası oktyabrın 18-də Dağlıq Qarabağ münaqişəsinə dair dinləmələr keçirəcək. Komissiyanın saytında yer alan məlumata görə, dinləmələrdə münaqişənin yenidən alovlanmasının mümkünlüyü, bu problemin həllində ABŞ və ATƏT-in rolu müzakirə olunacaq. Dinləmələrdə Minsk Qrupunun amerikalı keçmiş həmsədrləri Keri Kavano (1999-2001-ci illər), Ceyms Uorlik (2013-2016-cı illər), Beynəlxalq Böhran Qrupunun proqram direktoru Maqdalena Qrono çıxış edəcəklər.
Komissiyanın dinləmələrlə bağlı qısa xülasəsində 2016-cı ildə münaqişə zonasında baş vermiş hərbi əməliyyatlar zamanı itkilərin statistikası verilir və iddia edilir ki, münaqişə yenidən alovlansa, Rusiya, Türkiyə və İran da bura cəlb edilə bilərlər.
Helsinki Komissiyası vaxtaşırı olaraq Qafqazın problemləri mövzusunda dinləmələr təşkil edir. Xatırladaq ki, bu komissiyanın yaradılmasının məqsədi ATƏT ölkələrində Helsinki Yekun Aktına və insan haqlarına dair digər öhdəliklərə əməl olunmasının monitorinqi və təbliğidir.
Helsinki Komissiyasının missiyasına daxil olan birbaşa vəzifəyə - 1975-ci il avqustun 1-də Helsinkidə Ümumavropa müşavirəsinin iştirakçıları tərəfindən imzalanmış Yekun Aktın prinsiplərinin müdafiə olunmasına öz fəaliyyətində nə dərəcədə əməl etdiyinə, habelə komissiyaya kimin başçılıq etdiyinə nəzər salmaq gərəkdir.
Həmin Helsinki Yekun Aktının 10 əsas prinsipinin 9-u ( suveren bərabərlik, zor işlətməmək; sərhədlərin toxunulmazlığı; dövlətlərin ərazi bütövlüyü; mübahisənin dinc yolla həll olunması; bir-birinin daxili işlərinə qarışmamaq; insan hüquqlarına və əsas azadlıqlara hörmət; dövlətlər arasında əməkdaşlıq; beynəlxalq müqavilə öhdəliklərinin vicdanla yerinə yetirilməsi) Ermənistan tərəfindən kobud şəkildə pozulsa da, komissiya bir dəfə də olsun işğalçı ölkəni qınayan bəyanat qəbul etməyib. Əvəzində Helsinki Komissiyası Qarabağa dair dinləmələrdə guya balanslı yanaşma ortaya qoymağa çalışıb və münaqişənin səbəbləri, Azərbaycan ərazilərinin işğal altında saxlanması barədə heç vaxt konkret mövqe nümayiş etdirməyib.
Ermənistana qarşı bu cür loyal mövqeyilə seçilən bir təsisatın indiyə qədər həmin ölkənin etdiyi pozuntular barədə bir dəfə də olsun müzakirə keçirməməsinin səbəbi nə ilə izah oluna bilər?
Politoloq Yeganə Hacıyeva qəzetimizə açıqlamasında bildirdi ki, belə bir dinləmənin məhz bu məqamda təşkil olunması təsadüfi deyil: “Bildiyimiz kimi, Azərbaycan və Ermənistan prezidentlərinin İsveçrənin Cenevrə şəhərində görüşü keçirilib. Mediada prezidentlərin görüşünün planlaşdırılması xəbərindən az sonra ABŞ -ın Helsinki Komissiyasının da ATƏT-in Minsk Qrupunun amerikalı keçmiş həmsədrlərinin və müstəqil ekspertlərin iştirakı ilə oktyabr ayının 18-də Dağlıq Qarabağ dinləməsi təşkil etməsi xəbərləri yayıldı. Dinləmədə ATƏT-in
Minsk Qrupunun amerikalı keçmiş həmsədrləri Keri Kavano və Ceyms Uorlik, konfliktoloğiya üzrə müstəqil ekspert qismində dəvət edilmiş Beynəlxalq Böhran Qrupunun proqram direktoru Maqdalena Qrononın iştiraki ilə Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin yenidən gərginləşməsinin mümkünlüyü ehtimalı və bu ehtimal üzərindən ABŞ və ATƏT-in rolu və ata biləcəyi addımlar və həmçinin, davamlı sülhə nail olmaq perspektivləri ətrafında müzakirələr olacaq.
Yuxarıda qeyd etdiyimiz kimi, dinləmənin iştirakçılarından ikisi Minsk Qrupunun ABŞ-dan olan və zamanında konfliktin həllində vasitəcilik səyi göstərməyə çalışan həmsədrlərdir və onlar bu dinləmədə fəaliyyətləri dövründə həyata keçirdikləri və nail ola bilmədikləri məsələlər haqqında müzakirələr açacaqlar.
Dinləmənin son il Avropa Birliyini bürüyən və bütövlüyünə hədə olan separatizm ocaqları və beynəlxalq hüququn pozulması ilə nəticələnəcək Kataloniyanın müstəqilliyi istəyinə ATƏT-in və digər beynəlxalq təşkilatların neqativ yanaşmasının ortada olduğu zamanda keçirilməsi də çox maraqlıdır.
Qəribə bir paradoks yaranır, Kataloniyanın müstəqillik istəyini yerində boğmaq istəyən beynəlxalq və Avropa təşkilatları ATƏT-in üzvü olan, digər üzvünə qarşı Helsinki Yekun Aktının 10 əsas müddəasının əksəriyyətini, suverenliyə hörmət, silahlı qüvvələrdən istifadə etməklə qonşu dövlətin ərazi bütövlüyü və sərhədlərini pozmuş, 20 % torpağını işqal etmiş, mübahisələrin dinc yolla həllinə illərdir maneə yaradan, bir milyon insanın hüquq və azadlıqlarını pozmuş, Cənubi Qafqaz və qonşu regionda dövlətlər arasında əməkdaşlığa mane olan, beynəlxalq hüququ pozan və öhdəliklərini yerinə yetirməyən bir dövlətə qarşı fərqli davranır. Bura ATƏT-in Ermənistanla sərhəddə insidentlərin araşdırılması mexanizmlərinin işlənməsi kimi absurd təşəbbüsünü və bu təşəbbüsün, əslində, ATƏT-in bu münaqişədə mandatına və konfliktin həlli səylərinə uyğun gəlmədiyini göstərə bilərik.
ATƏT-in məqsədi və səyi sərhəddə separatçılara keşik çəkmək deyil, konfliktin həllinə beynəlxalq hüquq və Madrid prinsipləri çərçivəsində nail olmaqdir”.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
