Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həllində təsir imkanları kifayət qədər geniş olan ölkə qismində dəyərləndirilən Rusiyanın Ermənistana münasibətdə son dövrlərdə tutduğu mövqe indi İrəvanda böyük təşviş və narahatlıqla qarşılanır. Burada hesab edilir ki, Moskvanın Bakı və Ankara ilə münasibətlərinin gedərək daha da dərinləşməsi fonunda İrəvan tam oyundankənar vəziyyətə salınır. Bu durumda Bakı-Ankara-Moskva üçbucağının İrəvan üzərində təsir və təzyiq imkanlarının daha da artması gözlənir ki, Ermənistanı ən çox əndişələndirən məqamlardan biri də məhz budur.
Düşmən ölkədə belə bir məqama xüsusi diqqət yetirilir ki, hadisələrin gedişi Moskva vasitəsilə Azərbaycanın Ermənistana təzyiqlərini xeyli gücləndirməsinə gətirib çıxaracaq. Digər tərəfdən, Kremlin Azərbaycanla mövqelərini yaxınlaşdırması Rusiyanın özünün də Ermənistana təzyiq göstərən əsas tərəflərdən biri qismində çıxış etməsinə səbəb olacaq. Belə vəziyyət öz növbəsində Dağlıq Qarabağ konflikti ilə bağlı yeni bir durumun yaranmasını da qaçılmaz edəcək. Bütün bunlar fonunda hazırda Ermənistanda əsas diqqət Rusiyanın baş naziri Dmitri Medvedyevin səfərinə yönəlib. Ermənistanın “Qraparak” qəzeti iddia edir ki, Medvedyev əslində İrəvana kəşfiyyata gəlir: “Kreml Avrasiya İttiaqına yeni üzvlər cəlb etməyə hazırlaşır. Bu sırada diqqət İran və Türkiyənin üzərində cəmləşib. Amma ekspertlərin fikrincə, belə vəziyyət Ermənistan üçün müəyyən təhdidlər yaradır. Onların əksəriyyəti bildirir ki, əsas problem Türkiyə-Azərbaycan tandemidir. Rusiya onların Avrasiya İttifaqına qoşulmasında daha çox maraqlıdır. Məsələ ondadır ki, Türkiyə bir müddət öncə Rusiyaya Ermənistan Avrasiya İttifaqından çıxacağı halda bu təşkilata üzv olacağını bəyan etmişdi. Çoxlarının fikrincə, Medvedyevin İrəvan səfərinin əsas məqsədi Türkiyəyə Ermənistanla olan "strateji" tərəfdaşlığının önəmini göstərmək yox, Ermənistan-Avropa Birliyi assosiasiya sazişinin imzalanmasının qarşısını almaq üçün fürsətin olub-olmadığını anlamaq cəhdidir. Belə görünür ki, İrəvan bu addıma getməkdə israrlıdır. Moskva isə bu durumda Bakı və Ankara ilə münasibətlərini daha da sıxlaşdıracaq. Belə vəziyyət isə Qarabağ məsələsində Ermənistanın zəifləyən mövqeyini daha zəif hala gətirəcək”.
Bununla yanaşı diqqət həm də ona yönəldilir ki, Moskvanın Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı Ermənistana verdiyi göstərişlərə İrəvan mütləq mənada əməl etmək məcburiyyətində qalacaq. Çünki Rusiya Ermənistanda bütün əsas sahələrə etibarlı nəzarəti təmin edə bilib, o cümlədən artıq Ermənistan ordusunu da öz nəzarətinə keçirib. Bunun real təsdiqi qismində Rusiya-Ermənistan vahid qoşun qruplaşmasının yaradılması göstərilir. Bu xüsusda müvafiq razılaşmanı Ermənistan parlamenti və prezidenti artıq təsdiq edib. Enməni mediası yazır ki, hələ parlament müzakirələri zamanı əsas məruzəçi kimi çıxış edən Ermənistan müdafiə nazirinin müavini Artak Zaxaryan etiraf etdi ki, onlar öz sərhədlərinin toxunulmazlığını təmin etmək gücündə deyil: “Ermənistan öz sərhədlərini qorumaq gücündə deyil, lakin silahlandırma və vahid qoşun qruplaşması bunu təmin edə bilər”. Eyni mövqe parlamentin vitse-spikeri Eduard Şarmazanov tərəfindən də nümayiş etdirildi. O da bildirdi ki, Ermənistan tam ölçüdə öz müdafiəsini təmin etmək iqtidarında deyil: “Biz hansısa hərbi blokda olmalıyıq, buna görə də Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatını seçdik. Çünki Türkiyəyə qarşı yeganə alternativimiz bu blokdur”. Ermənistanın populyar analitika portalı “Lragir” redaksiya heyəti adından yazdığı məqalədə Şarmazanovu vətənə xəyanətdə və hərbi sirri yaymaqda günahlandırır və parlament üzvlərindən onu cəzalandırmağı tələb edir: “Yüksək çinli erməni funksioner etiraf edir ki, Ermənistan hakimiyyəti ölkənin müdafiəsini təmin edə bilmir, halbuki, bu onların konstitusion borcudur”.
Erməni siyasi şərhçi Naira Ayrumyan yazır ki, Ermənistan ictimaiyyəti rəsmi şəxslərin ölkənin gücsüzlüyü haqda etiraflarını aydın gördü. O vurğulayır ki, adətən, öz vətəndaşlarının təhlükəsizliyini, ölkənin müdafiəsini təmin edə bilməyən hakimiyyətlər istefa verir: “Ermənistanda isə öz bacarıqsızlıqlarını etiraf edənlər nəinki istefa vermir, əksinə, bu bacarıqsızlığa bəraət qazandırmaq üçün hər cür şantaja əl atırlar. Rusiya isə Ermənistanın son qalası olan ordunu da ələ keçirdi. “Aprel müharibəsi”ndən sonra güman edilirdi ki, Rusiya Ermənistan ordusu üzərində nəzarəti ələ almaq üçün hərəkətə keçəcək. Vahid qoşun qruplaşması bu ehtimalları doğruldur. Hakimiyyət bunu inkar edir və deyir ki, razılaşma ordu üçün yeni imkanlar açır. Lakin inandırıcı arqumentlər irəli sürə bilmirlər. Həqiqətən yeni imkanlar açılırsa, o zaman, bu imkanlardan birini göstərmək lazımdır. Hakimiyyət isə öz dediyini sübut edə bilmir. Rusiya qalib gəlir və Ermənistandan “son qəpiyinə qədər almağı” hədəfləyir”. Belə vəziyyətdə o qeyd edir ki, Moskva Qqarabağ məsələsində Ermənistana istənilən variantı da çox asanlıqla qəbul etdirəcək: “Özü də nəzərə almaq lazımdır ki, bütün bunlar Rusiyanın Türkiyə və Azərbaycanla münasibətlərini daha da inkişaf etdirməsi fonunda baş verir. Ermənistandan fərqli olaraq Azərbaycan və Türkiyə Rusiya ilə münasibətləri bərabərhüquqlu tərəfdaş kimi inkişaf etdirir”.
Ermənistanda Rusiya və Azərbaycanın yüksək səviyyəli əməkdaşlığına daha bir sübut kimi Kremlin UNESCO-nun baş direktoru postuna Azərbaycanın namizədi, Moskvadakı səfirimiz Polad Bülbüloğlunun namizədliyini dəstəkləməsi göstərilir. Xatırladaq ki, bu məsələ ilə bağlı Rusiya xarici işlər nazirinin müavini Gennadi Qatilov mühüm bir açıqlama verib: “Azərbaycanın namizədi bizim prioritetimiz olaraq qalır”. Amma Moskvanın bu dəstəyi Ermənistanda birmənalı qarşılanmır. Erməni siyasi şərhçi Tevos Arşakyan yazır: “Rusiya bu addımı ilə Ermənistanı Azərbaycana, Bülbüloğluna satdı. Burada onu da nəzərə çatdırmaq lazımdır ki, oktyabrın 5-də parlament Rusiya-Ermənistan vahid qoşun qruplaşması haqda razılaşmanı ratifikasiya etdi və Ermənistanın müstəqilliyinin son qalıqları da itirildi. Bu, erməni ordusunun Rusiya tərəfindən idarə edilməsi və Moskvanın istədiyi vaxt Ermənistanın daxili işlərinə müdaxiləsi deməkdir. Maraqlıdır ki, Gennadi Qatilovun açıqlaması bu razılaşmanın ratifikasiya edilməsindən bir neçə saat öncə yayılmışdı. Bu onu göstərir ki, Rusiya bu razılaşmanın təsdiqlənəcəyini onsuz da bilirdi. Çünki rus agentlər erməni hakimiyyətinin bütün eşelonlarını işğal edib və Ermənistan artıq rusların cibindədir. Buna görə də Rusiya heç nədən narahat olmur”. Şərhçi bildirir ki, bu durumda Sarkisyan hakimiyyəti Qarabağ məsələsində də Rusiyadan gələn sifarişləri can-başla yerinə yetirəcək. Bu mövqeni politoloq Qaqik Hambaryan da bölüşür. O bildirir ki, əslində, Ermənistanı elə Rusiya idarə edir: “Hətta sirr deyil ki, 2018-ci ildə Ermənistanda baş nazir təyinatına dair müzakirələrin nəticələrinə Rusiyanın böyük təsiri var”. Onun sözlərinə görə, bir il ərzində baş nazir Karen Karapetyan hansısa işi görməyə nail olub, lakin bunu əhali öz üzərində hiss etməyib: "Mən Ermənistan vətəndaşı olaraq, bu bir il ərzində insanların həyatına müsbət mənada təsir edən dəyişiklik hiss etməmişəm. Ölkəni tərketmə necə var idi, o cür də davam edir, sosial-iqtisadi vəziyyət kifayət qədər pisdir. Bütün bunlara görə prezidentdən baş nazirədək hamı cavabdehdir. Son 10 il ərzində Ermənistanı 250-300 min adam tərk edib, bu, hakim Respublika Partiyası üçün adi haldır. Hakimiyyəti başqa şey maraqlandırır. Serj Sarkisyan “R-Evolutsiya” proqramına verdiyi müsahibədə açıq şəkildə vurguladi ki, baş nazir olmaq və Ermənistan rəhbəri olaraq qalmaq arzusu var. İndi müzakirələr gedir və təəssüflə qeyd etməliyəm ki, bu müzakirələrin nəticəsinə bizim strateji tərəfdaşımız olan Rusiyanın böyük təsiri var. Rusiya indiyədək daxili işlərimizə müdaxilə edir və bizi yönəldir. Nümunə olaraq deyə bilərəm ki, Moskvanın müdaxiləsi ilə Gürcüstandakı NATO hərbi təlimlərində iştirak etmədik. Hakim Respublika Partiyasının bir hissəsi höküməti tərifləyir, digər hissəsi isə hesab edir ki, Ermənistanın rəhbəri yenidən Serj Sarkisyan olmalıdır. Amma reallıqda bu hakimiyyət ölkəni Rusiyaya təhvil verib. Ona görə də Qarabağ məsələsində də biz Rusiyanın dedikləri ilə oturub-lurmağa məcburuq”.
“Beynəlxalq Avrasiya hərəkatı”nın rəhbəri Aleksandr Duqin isə bildirir ki, Kreml həqiqətən də Qarabağ münaqişəsinin həlli istiqamətində irəliyə doğru addım atılmasında maraqlı tərəflərdən biridir. O bildirir ki, Moskva məsələnin mərhələli həllini dəstəkləyir. O bildirir ki, Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin nizamlanması yalnız Rusiyanın “Lavrov planı” adlandırılan təklifi əsasında həll oluna bilər. Kremlin strateqlərindən biri hesab olunan Duqin erməni mətbuatına verdiyi müsahibədə deyib ki, prezidentlərin görüşü çox vacibdir, çünki Erməni-Azərbaycan münasibətlərində vəziyyət o həddə çatıb ki, artıq problemin həlli mümkünsüz hala gəlir: “Bu böhranın həllinə nail olmaq lazımdır. Hesab edirəm, prezidentlərin görüşündə Qarabağın ilk mərhələdə 5 rayonunun azad edilməsi məsələsi qaldırılacaq. Ancaq problem ondadır ki, bu məsələdə erməni mətbuatında Ermənistanın milli maraqlarına xəyanət fikri üstünlük təşkil edir. Azərbaycan mətbuatında bunu, əksinə, qələbə kimi dəyərləndirirlər. Mənim fikrimcə, plan çox yaxşı hazırlanıb və jurnalistlərin də bunu düzgün təqdim etməsi çox vacibdir".
Beləliklə, qeyd edilənlərdən bəlli olur ki, Azərbaycanla münasibətlərini genişləndirən Rusiya Qarabağ məsələsində Ermənistanı küncə sıxışdıra biləcək gedişlər etməyə hazırlaşır. Bu gedişlər Qarabağ məsələsinin mərhələli şəkildə həllini mümkün hala gətirir. İrəvanın bu məsələdə Rusiyaya hansısa ciddi müqavimət göstərməsi də mümkünsüzdür. Çünki ölkə faktiki Rusiyanın tam nəzarəti altındadır və Azərbaycan bu amildən maraqları çərçivəsində indi məharətlə istifadə edir.
Tahir TAĞIYEV
Yazı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun maliyyə dəstəyilə çap olunur.
