Dağlıq Qarabağ münaqişəsi fonunda Azərbaycanın həyata keçirdiyi siyasətin başlıca məqsədlərindən biri də Ermənistanın təcridinin daha da genişlənməsi, bu ölkənin hamilərinin İrəvana dəstəyinin azalmasıdır. Son mənzərənin təhlili qeyd olunan istiqamətdə Azərbaycanın diplomatik gedişlərinin əslində öz müsbət nəticələrini verdiyini göstərir. Söhbət ilk növbədə Ermənistana böyük təsir imkanlarına malik olan, indiyə qədər bu ölkənin ayaqda qalmasını təmin edən Rusiyanın İrəvana baxış və münasibətlərinin dəyişməsindən gedir.
Son proseslər bu qənaətə gəlməyə əsas verir ki, bu gün Moskva üçün Bakı ilə münasibətləri inkişaf etdirmək daha vacib prioritetdir, nəinki Ermənistanla əlaqələri daha yüksək səviyyəyə qaldırmaq. Kreml aydın görür ki, onun Cənubi Qafqazda gələcək varlığı əsas etibarı ilə Azərbaycanla əməkdaşlığı hansı səviyyədə inkişaf etdirməsindən birbaşa asılıdır. Elə bu səbəbdən, ermənilərin ciddi narazılığına səbəb olsa belə, Moskva indi Bakı ilə əlaqələrin dinamik inkişafına daha çox diqqət yteirir. Özü də bütün əsas vacib sahələr üzrə. Bunu Rusiyada “Moskva-Bakı xətti: Qafqazın yeni geosiyasətinə doğru” mövzusunda keçrilən konfransda səslənən fikirlərdən də aydın görmək olar. Kremlin ideoloqu kimi tanınan Rusiyanın tanınmış ictimai-siyasi xadimi, filosof, politoloq, Lomonosov adına Moskva Dövlət Universitetinin professoru Aleksandr Duqinin həmin konfransda səsləndirdiyi fikirlər də Bakı-Moskva münasibətlərinin yeni yüksəliş mərhələsinə qədəm qoyduğunu aydın nümayiş etdirir.
Aleksandr Duqin bildirir ki, əvvəllər ölkələr arasında sərin olan münasibətlər bu gün Rusiya-Azərbaycan strateji tərəfdaşlığına çevrilib. O hesab edir ki, sürətlə inkişaf edən Azərbaycanla əməkdaşlığın genişləndirilməsi Rusiya üçün də çox vacibdir: “Azərbaycan müstəqil, suveren qütbü olan, sürətlə inkişaf edən bir ölkədir. Azərbaycan böyük siyasi uğurlar əldə edib. O, Cənubi Qafqazın pələnginə çevrilib. Ölkə durmadan və fəal şəkildə inkişaf edir. Özünün müstəqil, suveren qütbü var. Azərbaycan suveren olan, güc toplayan dövlətdir”.
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin son illərdəki siyasəti haqqında danışan rusiyalı politoloq bunun Rusiya-Azərbaycan münasibətlərinə çox mühüm faydalar verdiyini dilə gətirib: ”Biz getdikcə hər mənada daha çox tərəfdaş oluruq. Bu həm diplomatik, həm də şəxsi münasibətlərdə anlaşma tələb edir. Siyasətdə şəxsiyyət amilinin həmişə öz rolu var. Bu baxımdan prezidentin rolu həlledicidir. Müasir intellektual cəmiyyət, informasiya mühitləri bu proseslərdən geri qalır”. Onun sözlərinə görə, Rusiya ilə Azərbaycan arasında qeyd-şərtsiz yaxınlaşma və strateji tərəfdaşlığı təmin etmək üçün hər iki ölkənin intellektual elitası daha tez-tez ünsiyyət qurmalı və intensiv əlaqələri bərpa etməlidir. Bakının beynəlxalq əlaqələrdəki artan rolunu qeyd edən mərkəzin rəhbəri Azərbaycanın Rusiya və Türkiyə arasında münaqişənin aradan qaldırılmasında mühüm rol oynadığını və Moskva, Ankara və Tehran arasındakı münasibətlərdə mühüm amil olduğunu bildirib: “Regional oyunçu və beynəlxalq siyasətin əsas qütbü kimi, Azərbaycanın geosiyasi əhəmiyyəti göz önündə artır”. Bu fikirlərdən aydın görünür ki, bu gün Azərbaycanla münasibətlərin dinamik inkişaf etdirilməsi Rusiyanın da xüsusi maraq dairəsindədir.
Aydındır ki, belə vəziyyət nəticə etibarı ilə Qarabağ münaqişəsinin gedişinə də ciddi surətdə təsir göstərmək iqtidarındadır. Çünki sözügedən konfliktin həlli Rusiya ilə Azərbaycan arasında əlaqələrin daha sürətlə genişlənməsinə rəvac verəcək və bunu Moskvada da yaxşı bilirlər. Elə Aleksandr Duqin də münasibətlərin genişlənməsi fonunda Qarabağ konfliktinin həllini vacib sayır: “Qarabağ münaqişəsi Moskva-Bakı geosiyasi oxunun möhkəmlənməsinə mane olur. Lakin Rusiya bu münaqişədə vasitəçi kimi çıxış edir və biz onun yenidən alovlanmasından qaçmağa çalışırıq. Bizi bu gün status-kvo da qane etmir. Və mənə elə gəlir ki, indiki status-kvo heç münaqişə tərəflərinin özlərini də qane etmir”. O qeyd edib ki, Ermənistan Qarabağı nəzarətdə saxlayır, lakin dünya ictimaiyyəti kimi Rusiya da Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü tanıyır: “Problemin güc yolu ilə həlli yoxdur. Lakin biz indi elə məqama gəlib çatmışıq ki, münaqişənin həllində irəli getmək lazımdır. Azərbaycan ciddi şəkildə güclənir, möhkəmlənir və regionda qüvvələr balansı dəyişir. Bəli, Ermənistan Rusiyanın dostu və tərəfdaşıdır, ancaq bununla belə, Rusiya Azərbaycanı da dost və tərəfdaş kimi qəbul edir. Ölkələr arasında, o cümlədən hərbi sahədə də yaxınlaşma baş verir. Lakin bizim Azərbaycanla dostluğumuz Ermənistana qarşı deyil, bu belə qəbul edilə bilməz. Yaxud əksinə. Münaqişənin həlli yolu nədir? Ermənistan şübhəsiz ki, işğal edilmiş rayonlardan ilk növbədə 5-ni Azərbaycana qaytarmalıdır. Təkrar edirəm ki, bizə irəli getmək lazımdır”. Duqinin fikirlərinin Kremlin mövqeyini əks etdirməsinə isə heç bir şübhə yoxdur. Belə vəziyyət onu göstərir ki, Moskva Azərbaycanla münasibətlər və Qarabağ münaqişəsi ilə bağıl siyasətində ciddi yeniliklər etməyə hazırlaşır. Belə vəziyyət isə sözügedən konfliktin həllini əhəmiyyətli dərəcədə tezləşdirmək iqtidarındadır. Bunu Rusiya Dövlət Dumasında Kommunist Partiyası fraksiyasının sədri Gennadi Züqanovun dedikləri də təsdiq edir. Partiya sədrinin Ermənistanda antirusiya meyillərinin güclənməsi və NATO-ya inteqrasiya etmək istəyinə dair məsələni şərh edərkən dedikləri aydın göstərir ki, Kreml Qafqazda hadisələrin inkişaf axarından, eləcə də Qrabağ konfliktinin həllinin uzanmasından narahatdır: “Rusiyadan uzaqlaşan hər kəsin vəziyyəti pisləşir. Ermənistan və erməni xalqı bunu hamıdan yaxşı bilir. O ki qaldı isterikaya, elə Moskvada da Amerika tütəyinə oynayanlar az deyil. Bu insanlar Rusiyaya xidmət etmir və vəziyyəti gərginləşdirmək üçün əllərindən gələn hər şeyi edirlər. Həmin güclərə Ermənistanda ayaq açmağa imkan vermək olmaz. Biz onlara ayaq açmağa imkan verməyəcəyik”. Züqanovun dedikləri, aydındır ki, İrəvana açıq xəbərdarlıqdır.
Ermənistanın Milli və Strateji Araşdırmalar Mərkəzinin rəhbəri Manvel Sarkisyan bildirir ki, hadisələrin indiki inkişaf axarı heç də İərvanın mövqeyinə cavab vermir. Onun sözlərinə görə, artıq Ermənistan Azərbaycana çatmaq gücündə deyil: “Bakı Moskva ilə əlaqələrini İrəvana nisbətən daha çevik inkişaf etdirir. İstər siyasi, istər iqtisadi, isətrsə də hərbi sahədə. Rusiya Azərbaycanla Ermənistana silah satır və Cənubi Qafqazda balansı qoruduğunu söyləyir. Ermənistan Rusiyanın müttəfiqi olduğu halda balansın belə qorunması nəyə lazımdır? Yoxsa müttəfiq deyilik? Rusiya Azərbaycana Ermənistandan daha çox silah tədarük edir. İrəvan elə-belə Azərbaycana çatmaq gücündə deyil. Rusiya Ermənistana başqa yerdən silah almağı qadağan edə bilir, Azərbaycanla isə bu mümkün olmur. Bakı uğurla İsraildən, Türkiyədən, hətta Ermənistanın KTMT-dəki müttəfiqlərindən də silah alır. Rusiya nə müttəfiq, nə də tərəfdaşdır, Rusiya sadəcə köhnəlmiş silahların tədarükçüsüdür. Böyük ehtimalla, Qərb bu silahları onlarla dəfə ucuza satardı. Yeri gəlmişkən, erməni ictimaiyyəti hələ də bilmir ki, ruslar bizə silahı neçəyə satır. Üstəlik, hələ də Ermənistana bir neçə növ silahın tədarükünün nə məqsədlə edildiyi də bilinmir. Bu müdafiə, yoxsa hücum üçün lazımdır və ya bəlkə heç bizim üçün deyil? Ermənistan siyasi dalana dirənib”.
Manvel Sarkisyan onu da bildirir ki, belə vəziyyətdə Qarabağda hərbi əməliyyatların yenilənməsi fonunda da Rusiya Ermənistana hansısa ciddi dəstək verməyəcək və əsas etibarı ilə neftral mövqedə qalmaqla kifayətlənəcək. Bu isə Ermənistan üçün ciddi fəlakət deməkdir. Bu arada qeyd edək ki, Ermənistan ordusu yeni döyüş əməliyyatlarının başlaması risqinə qarşı təmas xətti boyu mövqelərini möhkəmləndirməyə çalışır, lakin bunun üçün kifayət qədər canlı qüvvə yoxdur və postların bir çoxunda cəmi iki-üç əsgər saxlamaq mümkün olur. Ermənistan vətəndaşları isə Qarabağda xidmət etməkdən bütün mümkün üsullarla yayınmağa çalışırlar. Belə vəziyyətdə Azərbaycanla qoşunların təmas xətti boyu erməni mövqelərini möhkəmləndirmək üçün canlı qüvvənin çatışmaması Ermənistan Müdafiə Nazirliyini yeni qanun layihəsini parlamentə göndərməyə məcbur edib. Qanun layihəsinə əsasən, ali məktəblərə qəbul edilənlər üçün hərbi xidmətdən möhlət hüququ ləğv ediləcək. Mövcud qanunvericiliyə əsasən, dövlət hesabına pulsuz ali təhsil alanlar təhsil müddətini başa vurana qədər hərbi xidmətdən möhlət hüququ qazanırdı. Lakin Müdafiə Nazirliyinin təklif etdiyi qanun layihəsinə əsasən, təhsilini davam etdirmək üçün ancaq o tələbələr hərbi xidmətdən möhlət hüququ qazanacaq ki, paralel olaraq nazirliklə müqavilə bağlasın və təhsil müddəti ərzində hərbi hazırlıq keçsin. Təhsili başa vurandan sonra isə nazirliyin təklif etdiyi yerdə və təklif etdiyi şərtlər əsasında hərbi xidmətə yollansın. Həmin tələbələr ali təhsili başa vurduqdan sonra Ermənistan ordusunda 3 il zabit kimi xidmət etməlidir. Bütün bunlar erməni ordusunda şəxsi heyət sarıdan gedərək kəskinləşən çatışmazılığ aradan qaldırmağa hesablanıb. Lakin ekspertlər qeyd edir ki, ermənilərin atdığı bu və digər addımların heç bir xeyri yoxdur. Düşmən bundan sonra daha zəfiləmiş mövqedə olacaq. Belə bir vəziyyətdə Ermənistanın Rusiyanın da himayəsindən məhrum olması onun durumunu daha da ağırlaşdırır. Görünən odur ki, Ermənistan rəhbərliyi bütün bunlardan lazımi nəticə çıxarıb Qarabağ məsələsinin dinc yolla tənzimlənməsində müvafiq addımlar atmasa, işğalçı ölkə daha ağır vəziyyətə düşəcək. Eyni zamanda qarşıdakı dövrdə Ermənistana Qarabağ məsələsində xarici tiəzyiqlərin daha da artması gözlənir. Beləliklə, Azərbaycan diplomatiyasının bu istiqamətdə atdığı addımlar artıq öz müsbət nəticələrini verir.
Tahir TAĞIYEV
Yazı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun maliyyə dəstəyilə çap olunur.
