Dünyanın geosiyasi mənzərəsinin müəyyən edilməsində əsas söz sahibi kimi çıxış edən güclərin son dövrlərdə Qafqaza marağının əhəmiyyətli dərəcədə artması müşahidə olunmaqdadır. İndi əksər ekspertlər bunu Qafqaz uğrunda çəkişmənin yeni mərhələsi kimi qələmə verir. Hələlik isə görünən odur ki, ABŞ başda olmaqla Qərb dünyası, digər tərəfdən Rusiya, eləcə də İranın Qafqaza təsir uğrunda yeni və daha sərt rəqabəti başlanır. Sözügedən qüvələrin bəziləri, xüsusən də Qərb bu prosesdə yanlarında ərəb dövlətlərini də görmək istəyir. Bu isə Qafqaz uğrunda rəqabəti daha da kəskinləşdirir.
Belə bir vaxtda Avrasiya İqtisadi İttifaqı Yaxın Şərq və Avropa institutunun direktoru Vladimir Lepexin ABŞ prezidenti Donald Trampın Səudiyyə Ərəbistanına səfərinin nəticələrini şərh edərkən çox maraqlı fikirlər səsləndirib. V.Lepexin iddia edir ki, ABŞ NATO-dakı tərəfdaşlarına Qafqazda və Suriyada fəallaşmağı təklif edir. Onun sözlərinə görə, Tramp Səudiyyə Ərəbistanına, sonra İsrailə getdi: "Daha sonra NATO-nun sammitinin keçirildiyi Brüsselə, ardınca da "Böyük yeddilər" sammitinin keçirildiyi Siciliyaya səfər etdi. Onun bu səfərləri tapmaca olaraq qaldı. Səudiyyədə Tramp ərəb ölkələrinin əksəriyyətinin liderləri ilə görüşdü, İsraildə adət edilmiş protokol qaydaları müşahidə olundu. Roma Papası ilə Vatikanda keçirilən görüş daha çox mistik tərəfi ilə gündəmə gəldi. "Böyük yeddilər" sammiti isə əsasən tənqid edildi. Təkcə NATO-nun sammiti coşqu ilə qarşılandı. Trampın sammitdə çıxışı faktiki olaraq NATO-ya yeni yol xəritəsi göstərmək idi".
V.Lepexin hesab edir ki, Tramp NATO-nun Yaxın Şərqdə və Qafqazda aktivləşməsini istəyir: "Trampın komandasının fikrincə, Vaşinqtonun Yaxın Şərqdə yeni geosiyasi sxeminin əsas oyunçusu İsrail olmalıdır. Əsas hədəf isə İrandır. Mümkündür ki, ABŞ böyük İsrailin xeyrinə Suriya və digər bölgələrdə bir sıra əraziləri zəbt etsin. Qafqazda isə əsas açar ölkə Azərbaycandır. Bu baxımdan, Azərbaycanın Ər-Riyaddakı sammitdə iştirakı təsadüfi deyildi. Həmçinin, Gürcüstan da potensial NATO üzvü kimi gələcəkdə istifadə edilə bilər. Bu ittifaq Qafqazda və Yaxın Şərqdə vəziyyəti dəyişə bilər".
Amma o da faktdır ki, ABŞ və NATO-nun Qafqazda fəallaşması Moskva tərəfindən müsbət qarşılanmır. Bunun qarşısını almaq üçün Rusiya bölgədə hərbi cəhətdən mövqelərini daha da gücləndirməyə çalışır. Eyni zamanda Kreml də regionun əsas ölkəsi sayılan Azərbaycanla münasibətlərinə xüsusi diqqət ayırır. Politoloq İlqar Vəlizadə bu fonda bildirir ki, Moskva öz hərbi siyasi mövcudluğunu və planlarını Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ilə uzlaşdırmağa çalışır. O, mətbuata açıqlamasında Rusiyanın təşəbbüsü ilə Azərbaycan və Ermənistan müdafiə nazirlərinin Moskvada baş tutan görüşünü şərh edərkən bildirib ki, Rusiya konflikti öz hərbi-siyasi maraqları baxımından neytrallaşdırmağa çalışır: "Görüş Rusiya tərəfinin təşəbbüsü ilə keçirilsə də, açıq-aydın görünür ki, Moskva öz hərbi siyasi mövcudluğunu və gələcək planlarını Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ilə uzlaşdırmağa çalışır. Son vaxtlar Ermənistanda Gümrü bazası ətrafında kifayət qədər təsirli və aktiv proseslər gedir. Çox güman ki, bu bazanın regional əhəmiyyətli baza səviyyəsinə çatdırılması üzərində işlər aparılır. Bununla yanaşı, Rusiya ilə Azərbaycan arasında hərbi-texniki, hərbi-siyasi əməkdaşlıq mövcuddur və bu birbaşa Rusiyanın regionda apardığı proseslərlə uzlaşır. Xüsusilə terrorla mübarizə və digər məsələlərdə. Ona görə də indiki məqamda Qarabağ ətrafında proseslərin mürəkkəbləşməsi və vəziyyətin dəyişməsi bilavasitə Rusiyanın maraqlarına toxunacaq. Hazırda Rusiyanı əsas maraqlandıran Qarabağda hərbi siyasi vəziyyətin idarəolunan səviyyədə olması və sülh məcrasına yönəlməsidir". Politoloq bu fonda növbəti aylarda Rusiya və Azərbaycan prezidentlərinin gözlənilən görüşünün müdafiə nazirlərinin görüşü ilə uzlaşdığını deyib: "Hər iki dövlət başçısının Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının sammiti çərçivəsində görüşü ilk növbədə təhlükəsizlik və iqtisadi maraqların təmin olunması baxımından əhəmiyyətlidir". Qeyd edək ki, Azərbaycan Müdafiə naziri, general-polkovnik Zakir Həsənov MDB-nin Müdafiə Nazirləri Şurasının Moskva şəhərində keçirilən növbəti iclasında iştirak edib. Görüşdən sonra Rusiya, Azərbaycan və Ermənistan müdafiə nazirlərinin xüsusi görüşü keçirilib.
Qafqazla bağlı daha bir maraqlı proses isə Azərbaycan, Türkiyə və Gürcüstan arasındakı yeni ittifaq formatının yaranmasıdır. Xatırladaq ki, mayın 24-də Batumidə Gürcüstan, Azərbaycan və Türkiyənin müdafiə nazirlərinin əməkdaşlığın daha da dərinləşdirilməsinə, regionda sülh və sabitliyin möhkəmləndirilməsinə dair imzaladıqları sənəd artıq bu formatın əsası sayılır. Bu hal Azərbaycan və Türkiyənin Qafqazda mövqelərinin daha da möhkəmlənməsi anlamına gəlir. Bu o deməkdir ki, Qafqazda nüfuz sahibi olmaq istəyən qüvvələr mütləq Azərbaycan və Türkiyənin mövqeyini nəzərə almalıdır.
Tahir TAĞIYEV