Məlum olduğu kimi, bu gün Avropanın təbii qaza olan tələbatının ödənilməsində Azərbaycana Qərbdə böyük ümidlə yanaşılır. TANAP və TAP layihələri işə düşdükdən sonra Azərbaycan uzun müddət üçün Avropanın qaza tələbinin ödənilməsində mühüm mənbələrdən biri olacaq. Özü də bu o vaxta təsadüf edəcək ki, Avropada, ümumiyyətlə dünyada təbii qaza tələb əhəmiyyətli dərəcədə artacaq. Bu fikirləri Rusiyanın "Qazprom" şirkətinin rəhbəri Aleksey Miller də təsdiq edir.
Peterburq Beynəlxalq Qaz Forumunda o bildirib ki, dünyada geoloji kəşfiyyat sahəsində fəallıq xeyli azalıb. Bu isə enerji ehtiyatlarının qiymətinin artmasına səbəb olacaq. Onun sözlərinə görə, 2016-cı ildə dünyada neft-qaz yataqlarının kəşfi olduqca azalıb. Bu isə dünyada enerji ehtiyatlarının qiymətinin yüksəlməsinə gətirib çıxaracaq. Eyni zamanda, dünyada qaz ehtiyatları artan ehtiyacları tam ödəməyə imkan verir. A.Miller əlavə edib ki, növbəti illərdə dünyada qaz istehlakı 30 faiz artacaq. Hazırda isə bu göstərici 3,5 trilyon kubmetr təşkil edir. O, həmçinin, qaz bazarının qloballaşdırılması üçün yeni qaz nəqli infrastrukturlarının yaradılmasının vacibliyini vurğulayıb.
Yeni qaz nəqli infrastrukturlarının yaradılması istiqamətində isə hazırda Azərbaycanın iştirakı ilə mühüm addımlar atılır. Məsələn, xüsusi diqqət mərkəzində yer alan TANAP layihəsi artıq 2 ildən sonra istifadəyə veriləcək. TAP-la da bağlı işlər intensivləşir. Bu arada qeyd edək ki, Azərbaycan təbii qazının Avropaya nəqlini nəzərdə tutan TAP boru kəmərinin operatoru olan TAP AG Albaniyanın Çorovoda şəhərində nəqliyyat infrastrukturunun yenidən qurulması işlərini başa çatdırıb. Bu, Albaniyada TAP ictimai sərmayə proqramının bir hissəsidir. "Cənub Qaz Dəhlizi"nin tərkib hissəsi olan TAP layihəsi Cənubi Qafqaz Boru Kəmərinin və TANAP-ın davamı olub, "Şahdəniz-2"dən hasil olunacaq qazın Yunanıstan və Albaniya vasitəsilə Adriatik dənizindən keçməklə İtaliyanın cənubuna, oradan da Qərbi Avropaya nəqlini nəzərdə tutur. TAP boru kəməri TANAP-la birləşəcək və Yunanıstanın Türkiyə ilə sərhəddə yerləşən Kipoi ərazisindən başlayacaq. Buradan TAP boru kəməri Yunanıstan və Albaniya ərazisini qət edərək Şərqdən Qərbə - Adriatik dənizi sahillərinə doğru istiqamətlənəcək və İtaliyanın Puqlia bölgəsində sahilə çıxacaq. Boru kəməri burada "Snam Rete Gas" şirkətinin istismar etdiyi İtaliyanın qaz nəqliyyatı şəbəkəsinə birləşəcək.
Bu layihə Azərbaycan qazının İtaliya, Almaniya, Fransa, Böyük Britaniya, İsveçrə və Avstriya kimi böyük Avropa bazarlarına çatdırılması üçün böyük imkanlar yaradır. TAP-ın ilkin ötürücülük qabiliyyəti ildə 10 milyard kubmetr olacaq və bu həcmin gələcəkdə 20 milyard kubmetrədək artırılması nəzərdə tutulub. Onu da bildirək ki, bu il Azərbaycanın TAP layihəsinə 278 milyon dollar ayırması planlaşdırılır. TAP üzrə tələb olunan kapital xərcləri 5 milyard dollardır. 2020-ci ilədək layihə üzrə Azərbaycan şirkətlərinin xərclərinin 1,2 milyard dollar olması gözlənir.
Maliyyə naziri Samir Şərifov isə bildirir ki, Azərbaycan qazını Avropaya nəql edəcək "Cənub Qaz Dəhlizi" layihəsində Azərbaycanın payının maliyyələşdirilməsi üçün bu ilin sonunadək və növbəti ilin ilk aylarında xaricdən kredit cəlb olunacaq: "Azərbaycan layihədə iki qurum vasitəsilə iştirak edir ki, həmin qurumların layihədə maliyyə öhdəliklərinin həyata keçirilməsi üçün dövlət büdcəsində müəyyən vəsait nəzərdə tutulub. Digər vəsaitin isə xarici maliyyə bazarlarından borc şəklində cəlb olunması nəzərdə tutulur ki, bu da gələcəkdə həmin layihə işə düşdükdən sonra layihədən əldə edilən gəlirlər hesabına qaytarılacaq. Bir sıra beynəlxalq maliyyə qurumları ilə danışıqlar yekun fazaya qədəm qoyub. Maliyyələşmənin cəlb olunması üçün hər hansı çətinlik gözləmirik". O, bu ilin əvvəlində layihə üçün 1 milyard dollar cəlb edildiyini xatırladıb. Nazir qeyd edib ki, "Cənub Qaz Dəhlizi" QSC tərəfindən maliyyə məsləhətçisi cəlb olunub və müvafiq borclanma strategiyası hazırlanıb, çünki söhbət bir deyil, bir neçə ildən gedəcək.
Nazirin sözlərinə görə, layihənin icrasında yubanma yoxdur: "Cari ilin öhdəlikləri tam icra olunur. Layihənin biz tərəfdən maliyyə öhdəliklərinin həyat keçirilməsində hər hansı ləngimə yoxdur və ləngimə olacağı da gözlənilmir. Layihə cədvələ uyğun olaraq maliyyələşdirilir". Hazırda "Cənub Qaz Dəhlizi" layihəsinin dəyəri təxminən 40 milyard dollar həcmində qiymətləndrilir. Layihədə Azərbaycanın payının maliyyələşdirilməsi 11,454 milyard dollar həcmində qiymətləndirilir.
Tahir TAĞIYEV
