Qarabağ münaqişəsi üzrə yüksək səviyyədə danışıqların baş tutması üçün ATƏT-in Minsk Qrupunun həmsədrləri yenidən fəaliyyətə keçib. Bunu onların yaydığı bəyanatdan da aydın sezmək olar. Xatırladaq ki, Minsk Qrupunun həmsədrləri Azərbaycan və Ermənistan xarici işlər nazirləri ilə görüşlərinin yekunlarına dair bəyanat yayıb.
Bəyanatda deyilir: "ATƏT-in Minsk Qrupunun həmsədrləri İqor Popov, Ceyms Uorlik, Pyer Andriyu və ATƏT-in hazırkı sədrinin şəxsi nümayəndəsi Anjey Kasprşik Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həllinə dair danışıqlar aparmaq üçün Nyu-Yorkda Azərbaycan və Ermənistan XİN rəhbərləri ilə ayrı-ayrılıqda görüş keçirib. Görüş zamanı biz Vyana və Sankt-Peterburq sammitlərində qəbul olunmuş qərarların icrasına xüsusi önəm verdik. Xüsusilə də münaqişənin həllinə yönələn danışıqlar üçün münbit atmosfer yaratmaq üçün gələcək addımları müzakirə etdik. Biz yaxın gələcəkdə regiona səfər etməyi planlaşdırırıq".
İstisna deyil ki, region səfəri zamanı həmsədrlər münaqişənin həlli məqsədilə artıq müəyyən addımlar atılması üçün konkret çağırışlar etsin. Məhz belə bir vaxtda "Azadlıq" radiosunun erməni xidməti Ermənistanın keçmiş xarici işlər nazirlərindən Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin nizama salınması prosesinin bəzi maraqlı detallarını öyrənib. 1993-96-cı illərdə xarici işlər naziri olmuş Vaan Papazyan ermənilərin 90-cı illərdə atəşkəslə bağlı yalan danışdığını bildirib: "Mən bir sıra məsələləri tamamilə açmaq istəmirəm. Çünki danışıqlar prosesi hələ də gedir. Lakin onu deyə bilərəm ki, Azərbaycanın atəşkəs haqda xahiş etməsi, yaxud yalvarması haqda deyilənlər tamamilə yalandır. Hər iki tərəf münaqişə edirdi və hər iki tərəfin ordusu zəifləmişdi". 1996-1998-ci ildə Papazyanı əvəz edən Aleksandr Arzumanyan güzəştlərin məcburi və qaçılmaz olduğunu bildirib: "Kazanda, yaxud Madriddə qəbul olunmuş prinsiplər ətrafında həll paketini hazırlamaq olar". Qeyd edək ki, keçmiş diplomat Arzumanyanın güzəşt deməklə əslində hazırda müzakirə edildiyi deyilən rayonların qaytarılması məsələsini nəzərdə tutur. Ermənistanda siyasilər və rəsmilər hazırkı danışıqlar prosesini "qarşılıqlı güzəşt" adlandıraraq, guya Azərbaycanın da güzəşt edəcəyi ilə bağlı daxili ictimaiyyəti inandırmağa çalışır. Həmçinin, Ermənistan tərəfi bununla "biz güzəştə gedirik, qarşı tərəf də getsin" deməklə, qaytarmağa məcbur olduğu Qarabağdan nəsə qopartmağa çalışır. Bu həm də ermənilərin siyasi ritorikasıdır. Amma düşmən yaxşı bilir ki, artıq kifayət qədər güclənən Azərbaycandan nəsə əldə etməsi mümkün deyil və rəsmi Bakının prinsipial mövqeyi var. Müharibə yolu ilə olsa belə, Azərbaycan işğal altındakı əraziləri azad edəcək. Düzdür, son günlərdə bəzi erməni ekspertlər sentyabrın 21-də İrəvanda "İsgəndər-M" operativ-taktiki raketlərinin də nümayiş olunduğu hərbi paraddan sonra hansısa güc balansından danışmağa başlayıb. Amma bunun tam reallıqdan uzaq olduğunu bildirənlər də var. Çünki bu raketlər belə hərbi balansı təmin etmək iqtidarında deyil.
Qeyd edək ki, sentyabrın 21-də Ermənistanın müstəqilliyinin 25-ci ildönümü ilə bağlı keçirilən hərbi paradda "İsgəndər" raketləri də nümayiş etdirilib. Lakin bu raketlərin Ermənistana, yoxsa Rusiyanın Gümrüdəki 102-ci bazasına məxsus olduğu açıqlanmayıb. Bu raketlər isə Azərbaycan üçün o qədər də ciddi təhdid yaratmır. Digər tərəfdən, Azərbaycan ordusu təkcə Naxçıvan istiqamətindən deyil, cəbhənin digər istiqamətlərindən də Ermənistan ərazisinin dərinliklərindəki obyektləri hədəf ala bilər. Ordumuz İsraildən alınan, 150 km radiuslu "Extra Lynx" raket sistemlərinə, Türkiyədən alınan eyni mənzilli "Qasırğa" reaktiv sistemlərinə və digər yüksək dəqiqlikli raket-artilleriya sistemlərinə malikdir. Bu da o deməkdir ki, "İsgəndər-M" raketləri belə Ermənistana kömək etmək iqtidarında deyil. Bu arada xatırladaq ki, bir neçə gün əvvəl Müdafiə Nazirliyinin rəhbərliyi xidməti müşavirə keçirib. Müdafiə Nazirliyindən yayılmış qısa rəsmi məlumatda deyilir ki, müşavirə Prezident, Silahlı Qüvvələrin Ali Baş Komandanı İlham Əliyevin tapşırığı əsasında keçirilib. Müşavirədə "regionda yaranmış hərbi-siyasi vəziyyət" təhlil edilib. Burada əsas istiqamətlər üzrə kəşfiyyatın "bütün növlərinin" gücləndirilməsi, düşmən ərazisindəki yeni hədəflərin aşkar olunması, onların əhəmiyyətinin qiymətləndirilməsi və məhvetmə ardıcıllığının müəyyən edilməsi xüsusi diqqət mərkəzində olub. Mühüm faktdır ki, burada işğal altındakı Azərbaycan ərazilərində deyil, məhz düşmən ərazisindəki, yəni Ermənistandakı yeni hədəflərdən və bu hədəflərin koordinatlarını müəyyənləşdirmək üçün kəşfiyyatın dərinləşdirilməsindən söhbət gedir. "Atlas" Araşdırmalar Mərkəzi bildirir: "Ermənistanın Rusiya istehsalı olan "İsgəndər" raketlərinə malik olması xəbərinin yayılmasına reaksiya Azərbaycan XİN-dən deyil, Müdafiə Nazirliyindən gəldi. Nazir Zakir Həsənovun sentyabrın 21-də Prezidentin tapşırığına əsasən Müdafiə Nazirliyinin rəhbər heyətinin iştirakı ilə müşavirədə əsas cümləsi bu oldu: "Azərbaycan üçün yarana biləcək istənilən hərbi təhdid ehtimalını nəzərə alaraq düşmənin bütün ərazisindəki strateji və hərbi təyinatlı obyektlərə nəzarətin gücləndirilməsi, zərurət yaranarsa onların əhəmiyyətinə görə dərhal məhv edilməsinə hazır olmalıyıq". Bu cümlədə söhbət konkret Dağlıq Qarabağ və işğal olunmuş ərazilərdən getmir, "düşmənin bütün ərazisi" fikri işlədilir. Yəni bu o deməkdir ki, cəbhə bölgəsində gələcək toqquşmada Ermənistan "İsgəndər" raketlərindən istifadə etsə, Azərbaycan ordusu bu dəfə Ermənistan ərazisini də vuracaq və bu zaman rəsmi Bakı İrəvanın istinad etdiyi Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatının "ortaq müdafiə" prinsipinə məhəl qoymayacaq. Həm Zakir Həsənovun açıqlaması, həm də eyni gündə İlham Əliyevin Azərbaycan hərbi-sənaye kompleksinin istehsalı olan "Zərbə" pilotsuz uçuş aparatlarına baxış keçirməsi Ermənistanın "İsgəndər" raketlərinin nümayişinə verilən cavablar idi".
Nahid SALAYEV