Rusiya və Qərb arasında iqtisadi müstəvidə başlanan "savaş"ın miqyası genişlənir. Ölkələrin bir-birinə qarşı sanksiyaları isə, öz növbəsində, dünya iqtisadiyyatı üçün müəyyən təhdid yaradır. Proses MDB məkanında da özünü aydın göstərir. Çünki MDB ölkələrinin qeyri-neft sektorunda əsas ticarət tərəfdaşı olduğundan, sanksiyalar nəticəsində Rusiya iqtisadiyyatının zəifləməsi postsovet məkanına da təsirsiz ötüşmür. Amma prosesin müəyyən müsbət tərəfləri də var.
Məsələn, son il yarım ərzində Azərbaycandan Rusiyaya ixrac olunan məhsulların həcmi artıb. Özü də söhbət burada əsas etibarı ilə qeyri-neft sektorunda istehsal olanun mallardan gedir. Qarşıdakı müddət ərzində isə bu məhsulların həcminin daha da artması gözlənir. Çünki Qərblə Rusiyanın sanksiya çəkişməsi yeni vüsət alır. Belə ki, ABŞ hökuməti Rusiyaya qarşı tətbiq etdiyi sanksiyaları genişləndirib.
Məlumatlara görə, ABŞ Maliyyə Nazirliyi sanksiya siyahısına Rusiyanın daha 17 iş adamını və 20 şirkətini daxil edib. Siyahıda "Qazprom" və "Bank of Moskov" kimi nəhəng şirkətlərin də olduğu bildirilir. Sanksiyada Krımın yüksək rütbəli şəxslərinin də yer aldığı açıqlanıb. Qeyd edək ki, rəsmi Vaşinqton sözügedən sanksiyaları Moskvanın Minsk razılaşmasını yerinə yetirməməsindən dolayı tətbiq edir. Avropa da eyni addımları atır. Almaniya kansleri Angela Merkel bildirir ki, Avropa Birliyi hazırkı zamanda Rusiya üzərindən sanksiyaların götürülməsi məsələsinə baxmamalıdır. Onun sözlərinə görə, Rusiya hazırkı zamanda Minsk müqaviləsinin şərtlərini tam yerinə yetirmir: "Avropa gərək Minsk razılaşmasının şərtlərinin pozulmasına reaksiya versin. Biz Rusiya və Ukrayna ilə aktiv şəkildə çalışırıq ki, bütün çətinliklərə rəğmən, Minsk razılaşması tam yerinə yetirilsin". Bu arada məlum olub ki, Avropa Birliyi Rusiya Federasiyasının bir sıra vətəndaşları və təşkilatlarına tətbiq olunan sanksiyaların vaxtını uzatmaq niyyətindədir. Siyahıya 146 vətəndaş və 37 təşkilatın adı daxildir. Moskva da, öz növbəsində, Qərb ölkələrinə qarşı embarqonun davam edəcəyini açıqlayıb, eyni zamanda bildirilib ki, Kreml sanksiyalar qarşısında geri çəkilmək niyyətində deyil. Rusiya xarici işlər naziri Sergey Lavrov bildirir ki, Moskvanın Qərb partnyorları təhlükəsizlik sahəsində öhdəlikləri daim pozur. Nazir vurğulayıb ki, Qərb uzun müddət beynəlxalq münasibətlərdə Rusiyanı şagird vəziyyətində saxlamağa çalışırdı: "Bizim təkliflərimiz bir sıra dövlətlərin siyasi elitalarının eqoizmi ilə qarşılaşırdı. Onlar başqa ölkələrin maraqlarının hesabına geostrateji üstünlüyə nail olmağa çalışırdılar. Lakin buna nail ola bilmədilər". Eyni zamanda, Rusiyanın xarici siyasət idarəsinin rəhbəri bildirib ki, Moskva heç kimdən üzünü çevirməyə hazırlaşmır: "Biz Avropa Birliyi və ABŞ-la normal və hüquq bərabərliyi əsasında münasibətlərin bərpasına hazırıq. Amma bərabər hüquqlar əsasında". Sergey Lavrovun sözlərinə görə, Krımın Rusiyaya birləşdirilməsinin Qərb tərəfindən tanınmasında heç bir hüquqi problem yoxdur. Nazirin fikrincə, Qərb buna öz siyasi hədəfləri üçün getmir: "Siyasi iradə yoxdur, siyasi xətdə bu vəziyyətdən istifadə etmək arzusu var. Bu siyasət ABŞ-ın başçılığı ilə Qərb tərəfindən çoxdan həyata keçirilir". Beləliklə, Qərb və Rusiya arasında iqtisadi, siyasi müstəvidə çəkişmələrin miqyası artır. Bu durumda Rusiyanın Qərb ölkələrindən ərzaq idxalına qadağa qoyması Azərbaycan ixracına da təsirsiz ötüşmür. Bunun nəticəsidir ki, Rusiya bazarlarına ərzaq məhsulları çıxaran Azərbaycan şirkətlərinin sayı durmadan artır. Rusiya Qərb ölkələrindən imtina etdiyi məhsulların bəzilərini getdikcə daha çox həcmdə Azərbaycandan alır və bu sahədə şimal istiqamətində daha çox məhsul göndərilməsi gözlənir. Ekspertlər bu prosesin Azərbaycanda ixrac potensialının artmasına müsbət təsir edəcəyi qənaətindədirlər. Artıq bir həftəyə yaxındır ki, paytaxt Bakıda ticarət obyektləri və topdansatış mərkəzlərində bəzi meyvə və tərəvəz məhsullarında qiymət artımı müşahidə olunur.
Ümumiyyətlə, Azərbaycan aqrar-sənaye dövləti kimi Qərbin şimal qonşumuza qarşı sanksiyaları fonunda Rusiyaya daha çox məhsul göndərmək iqtidarındadır. Azərbaycanda, bu il də daxil olmaqla, aqrar sahədə sabit artım müşahidə olunur və cari il kənd təsərrüfatında yaxşı məhsul alınıb. Digər tərəfdən, Azərbaycan iqtisadi baxımdan güclü ölkəyə çevrilib və bu hal önu etibarlı partnyor kimi də tanıdır. Bu durumda gömrük prosedurlarının sadələşdirilməsi isə daha çox məhsulun Rusiya bazarlarına çıxarılmasına imkan verir.
Tahir TAĞIYEV
