Qulamhüseyn Əlibəyli: “İrana dəstək təsdiqlənərsə, bu, Ukraynaya əlavə hərbi yardımın ayrılması üçün yeni arqument ola bilər”
İranın Körfəz regionundakı Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsi (MKİ) obyektlərinə təşkil etdiyi dron hücumları Rusiyanın bu prosesdə mümkün roluna dair sualları gündəmə gətirib. Bu barədə ABŞ kəşfiyyatındakı məlumatlara bələd olan dörd mənbə "Reuters" agentliyinə məlumat verib.
Mənbələr hücumların effektivliyini, yüksək dəqiqliklə reallaşdırılmasını və Rusiyanın İrana göstərdiyi geniş texniki dəstəyi mümkün sübutlar kimi önə çəkirlər. Kreml iyulun 23-də bu xəbərləri şərhsiz buraxıb. Qərb kəşfiyyat xidmətlərindən birinin daxili sənədində Rusiyanın regiondakı MKİ obyektlərinin hədəfə alınmasında rolu olması ehtimalından söz açılır.
Maraqlıdır, bütün bunlar, yəni İrana kəşfiyyat dəstəyi ABŞ-ın Rusiyaya qarşı mövqeyinin kəskinləşməsinə gətirib çıxara bilərmi?
Sözügedən məsələni baki-xeber.com-a şərh edən sabiq millət vəkili, hüquqşünas Qulamhüseyn Əlibəylinin fikrincə, müasir geosiyasi qarşıdurmalar və müharibələr təkcə döyüş meydanlarında deyil, bütün sahələrdə, o cümlədən kəşfiyyat sahəsində aparılır: “Çox vaxt kəşfiyyat sahəsini görünməyən cəbhə, kəşfiyyatlar arasındakı müharibəni isə görünməyən müharibə adlandırırlar. İranın Körfəz regionunda ABŞ-ın MKİ istifadə etdiyi obyektlərə qarşı təşkil etdiyi dron hücumları zamanı Rusiyadan kəşfiyyat və ya texniki dəstək alması istisna olunmasa da, hələlik öz qəti təsdiqini də tapmayıb. ABŞ rəsmiləri İranın bu hücumunda Rusiyanın mümkün kəşfiyyat dəstəyinin olmasını araşdırdıqlarını bildirsələr də, bu gün həmin faktı təsdiq edən heç bir mötəbər sübut göstərilməyib. Lakin bir çox amillər Rusiyanın bu hücuma kəşfiyyat və texniki dəstəyinin olması ehtimalını güçləndirir. Belə ki, son illər Rusiya ilə İran arasında əməkdaşlığın xarakterinin nəzərəçarpacaq dərəcədə dəyişdiyi müşahidə olunur. Əvvəllər Rusiya-İran münasibətləri əsasən silah alveri və regional siyasi koordinasiya ilə məhdudlaşırdısa, Ukrayna müharibəsindən sonra tərəflər arasında hərbi-texnoloji əməkdaşlıq daha dərin xarakter alıb. Rusiya-Ukrayna müharibəsinin gedişində İranın pilotsuz uçuş aparatlarının Rusiyanın istifadəsinə verilməsi, Rusiyanın isə kosmik müşahidə, radioelektron mübarizə və digər texnoloji sahələrdə Tehrana dəstək göstərməsi barədə müxtəlif məlumatlar mövcuddur və bu məlumatlar rəsmən təkzib olunmayıb. Bundan başqa, əməliyyat zamanı MKİ obyektlərinin kordinatlarının da dəqiq müəyyən edilməsi faktdır. Məhz bu amillər Rusiyanın mümkün dəstəyinə dair şübhələri daha da gücləndirir”.
Q.Əlibəyli onu da qeyd etdi ki, MKİ-n obyektlərinə İranın hücumunda Rusiyanın mümkün iştirakı peyk məlumatlarının real vaxt rejimində ötürülməsi, obyektlərin koordinatlarının daha dəqiq müəyyənləşdirilməsi, əməliyyat və texniki xarakterli digər dəstək formasında ola bilər: “Bu halların hər hansı birinin baş verdiyi mötəbər sübutlarla təsdiqlənərsə məsələnin mahiyyəti tamamilə dəyişə bilər. ABŞ həmin faktı İranın sadəcə növbəti hücumlarından biri kimi deyil, Rusiyanın ABŞ-a qarşı dolayı hərbi əməliyyat aparması, regional və qlobal miqyasda ABŞ-ın maraqlarının əksinə hərbi fəaliyyət göstərməsi kimi qiymətləndirə bilər. Və Rusiyanın bu fəaliyyətinə qarşı fərqli reaksiya sərgiləyə bilər. Bu fərqli reaksiya isə yeni sanksiyalar, daha sərt maliyyə məhdudiyyətləri, yüksək texnologiyalara çıxışın daha da məhdudlaşdırılması və Rusiya kəşfiyyat şəbəkələrinə qarşı genişmiqyaslı əks-kəşfiyyat əməliyyatları ilə nəticələnə bilər. Bununla yanaşı, hadisənin Rusiya-Ukrayna müharibəsinə də müəyyən təsiri olması da mümkündür. ABŞ administrasiyası artıq uzun müddətdir Rusiyanın yalnız Avropada deyil, müxtəlif regionlarda ABŞ və Qərb maraqlarına qarşı koordinasiyalı siyasət həyata keçirdiyini qeyd edir. İranın hücumunda Rusiyanın hər hansı bir formada iştirakının təsdiqlənməsi administrasiyanın bu mövqeyinin daha da güçlənməsinə səbəb olacaq. Bu isə öz növbəsində Ukraynaya əlavə hərbi yardımın ayrılması üçün yeni arqument ola bilər. Yəni əlavə hərbi yardımın ayrılması təkcə Ukraynanın müdafiəsi üçün deyil, Rusiyanın qlobal təsir imkanlarının məhdudlaşdırılması və ABŞ-ın maraqlarının müdafiəsi arqumentləri ilə əsaslandırıla bilər. Ümumiyyətlə, İranın MKİ-nin obyektlərinə son dron hücumları ətrafında yaranmış qeyri-müəyyənlik təkcə Yaxın Şərqin təhlükəsizliyi arxitekturası ilə bağlı deyil. Bu hadisə ABŞ-Rusiya münasibətlərinə da ciddi təsir göstərə bilər. Hələlik Rusiyanın iştirakı sübuta yetirilməyib və ehtimallarla təsdiqlənmiş faktlar fərqləndirmək lazımdır. Lakin artıq indidən aydındır ki, belə iştirak faktının təsdiqlənməsi Ukrayna müharibəsindən sonra ABŞ ilə Rusiya arasındakı münasibətlərdə ən ciddi gərginlik ocaqlarından birinə çevrilə bilər”.
Vidadi ORDAHALLI
