Yaxın Şərqdəki münaqişənin miqyası böyüməkdə davam edir və öz orbitinə yeni oyunçular cəlb edir. İran-Amerika qarşıdurması və Hörmüz boğazının bağlanması Səudiyyə Ərəbistanına qarşı Husi dəniz blokadası ilə daha da ağırlaşıb.
ABŞ ordusunun İran hədəflərini bombalamasının davam etməsi və Tehranın ABŞ hərbi bazalarına kütləvi zərbələrlə cavab verməsi fonunda Vaşinqtonun İran təmsilçiləri kimi təsvir etdiyi Yəmən husiləri Qırmızı dənizdə neft tankerlərinə hücum edirlər. ABŞ prezidenti Donald Tramp Ağ Evin gələcək husi hücumlarına görə İranı "məsuliyyətli" hesab edəcəyi barədə xəbərdarlıq edib. Bu bəyanat eskalasiyanın yeni bir mərhələsini göstərir: indi husilərin hərəkətləri İrana qarşı əlavə zərbələr üçün bəhanə ola bilər və bu da münaqişəni daha gözlənilməz hala gətirir. Bu arada, Hörmüz körfəzindən keçən gəmilər üçün müharibə riski sığortası tarifləri müharibədən əvvəlki səviyyələrlə müqayisədə on dəfə artıb. Münaqişədən əvvəl risk sığortası gəminin gövdə dəyərinin təxminən 0,25%-ni təşkil edirdi. Hazırda tariflər gövdə dəyərinin 5%-nə çatıb ki, bu da yeni bazar normasıdır və təxminən 1900% artım deməkdir. Bəzi mənbələrə görə, tariflər gövdə dəyərinin 3%-dən 10%-ə qədər dəyişir, digərləri isə 8-10% -ə istinad edirlər. 100 milyon dollarlıq tanker üçün tək səfər üçün sığorta 3-10 milyon dollar arasında dəyişə bilər. Sığorta dərəcələrinin kritik səviyyələrə çatdığı Hörmüz boğazından fərqli olaraq, Bab əl-Məndəbdə sığorta haqları nisbətən aşağı olaraq qalır. Mövcud məlumatlara görə, Bab əl-Məndəbdən keçən gəmilər üçün tariflər gövdə dəyərinin 0,5%-ni təşkil edir, qərbi Səudiyyə sahillərində Qırmızı dənizdəki gəmilər üçün isə bu rəqəm 0,1%-i keçmir. Bab əl-Məndəb boğazı ümumi qlobal ticarətin təxminən 12%-ni, eləcə də qlobal konteyner daşımalarının dörddə birini təşkil edir. 2023-cü ildə boğazdan gündə təxminən 9,3 milyon barel neft nəql edilib. Lakin 2024-cü ilə qədər Husilərin tankerlərə qarşı kampaniyası səbəbindən bu rəqəm 4,1 milyon barelə düşüb. 2026-cı ilin iyun ayında Səudiyyə neftinin Qırmızı dənizdəki terminallardan keçməsi səbəbindən daşıma həcmi gündə 7,4 milyon barelə qədər bərpa olunub.
“The Wall Street Journal” nəşrinin məlumatına əsasən, ABŞ Prezidenti Donald Tramp İrana daha güclü zərbələr vurulması üçün Yaxın Şərqə yeni hərbi heyət, tibb işçiləri, silah və hərbi texnika yerləşdirir. Qeyd olunur ki, son bir həftə ərzində bölgəyə xüsusi əməliyyat qüvvələri, yanacaq daşıyan təyyarələr, Almaniyadakı “Spandalem” Hərbi Hava Qüvvələri Bazasından F-16 qırıcıları, İngiltərədəki “Lakenheath” Hərbi Hava Qüvvələri Bazasından F-35 təyyarələri göndərilib. B-1B strateji bombardmançı təyyarələri Böyük Britaniyadakı başqa bir bazada döyüş əməliyyatları üçün yüksək hazırlıq vəziyyətinə gətrilib. Bundan əlavə, nəşrə danışan mənbələrin verdiyi məlumata görə, son günlərdə Almaniyanın “Landstuhl” Regional Tibb Mərkəzinə 150-dən çox tibb işçisi gəlib. Bu xəstəxana Yaxın Şərqdəki döyüşlərdə yaralanan hərbçilər üçün əsas tibbi yardım müəssisəsidir. İranda iddialar səslənir ki, ABŞ quru əməliyyatlarına hazırlaşdığı üçün ərazidə hərbi imkanlarını artırır. İran parlamentinin üzvü Abbas Papizadə qeyd edir ki, ABŞ-nin nəzərdən keçirdiyi ssenari əvvəlcə Hörmüz boğazına nəzarəti İrandan almaqdır. Onun sözlərinə görə, bundan sonra ölkənin cənubundan, qərbindən və şərqindən quru işğalı başlanacaq və ölkənin, demək olar ki, bütün əyalətlərinə hücum ediləcək. İran parlamentinin üzvü Mənuçehr Mottaki isə qeyd edir ki, amerikalılar quru əməliyyatları ilə bağlı təhdidlər edirlər: “Lakin onlar başa düşməlidirlər ki, bizim də quru əməliyyatları aparmaq qabiliyyətimiz var. İraq, Bəhreyn və ya Küveytdəki ABŞ bazalarından birini ələ keçirmək imkanımız var. Mənim təklifim regiondakı ABŞ bazalarından birinə yerüstü hücum etmək, 100 amerikalı əsir götürmək və onları İrana gətirməkdir. İran ərazisinin hər hansı bir hissəsi, məsələn, Xarq adası ələ keçirilərsə, İranın Amerika bazalarına hücum edərək cavab vermək hüququ var. Təxminən 200 hərbçinin əsir götürülməsi Vaşinqtonu hərbi əməliyyatları davam etdirmək imkanından məhrum edə bilər”.
“Bloomberg” agentliyinin məlumatına əsasən, körfəzin ərəb dövlətləri hesab edirlər ki, Donald Tramp İranın bəzi ərazilərinə quru qoşunları yerləşdirməklə hərbi əməliyyatların miqyasını genişləndirməlidir. Buraya hətta İranın ən vacib neft ixrac mərkəzi olan Xarq adasının ələ keçirilməsi də daxildir.
Tahir TAĞIYEV
