Ermənistanda fermerlər və balıqçılar məhsullarının satışı ilə bağlı fəlakətli vəziyyətə görə kütləvi etiraz aksiyaları keçirirlər: hökumət sərt qaydalar, gərgin rəqabət və bahalı logistika səbəbindən Ermənistan mallarının çıxa bilmədiyi Avropa bazarlarını açacağına söz verdikdən sonra tonlarla pomidor, xiyar və balıq satılmamış qalıb. Ekspertlər kənd təsərrüfatında dərin böhran və mümkün "anti-Paşinyan Maydanı" barədə xəbərdarlıq edirlər.
Etirazçıların əsas şikayəti baş nazir Nikol Paşinyanın və hökumətin Avropa bazarlarını Ermənistan məhsullarına açmaq vədlərinin yerinə yetirilməməsindəndir. Balıq fermerləri hökumətin Aİ-yə çıxışla bağlı açıqlamalarına şübhə ilə yanaşır və sərt Avropa texniki qaydalarını, yerli istehsalçıların güclü rəqabətini və logistika və sertifikatlaşdırma ilə bağlı çətinlikləri qeyd edirlər. Etirazçılardan biri Ermənistandan Avropa İttifaqına bir kiloqram da balıq ixrac edilmədiyini və Avropa TRACES sistemində qeydiyyatdan keçmə prosesinin ötən ildən bəri uzandığını bildirib. Balıq Fermerləri Birliyinin rəhbəri Qor Qriqoryan hazırkı həcmin Avropa bazarında satılmasının qeyri-real olduğunu və məmurların əsassız vədlərinin illərdir investisiya qoyduqları biznesi məhv edə biləcəyini vurğulayıb. Fermer və iş adamı Harutyun Mnatsakanyan qeyd edib ki, Ermənistan məhsullarının keyfiyyəti Avropa məhsullarından aşağıdır və daha bahadır, onun Aİ-yə daşınması isə yük maşını üçün ən azı 6000-7000 avroya başa gəlir və bu da onu rəqabətədavamlı etmir. Etirazlar Rusiya ilə Ermənistan arasında ticarət əlaqələrinin pisləşməsinin təbii nəticəsi hesab olunur. Ermənistan parlamentinin keçmiş üzvü Arman Abovyan hakimiyyətin fermerlərə yalan danışdığını və Avropa bazarına çıxış vədlərinin saxta olduğunu bildirib. O, Brüsselin sərt proteksionist siyasət yürütdüyünü və minlərlə erməni fermerinin iflas həddində olduğunu iddia edib. Politoloq Tiqran Köçəryan hesab edir ki, Paşinyan hökuməti öz imkanlarını şişirdib. Millətlərarası münaqişələr üzrə ekspert Yevgeni Mixaylovun fikrincə, etirazlar daxili siyasi vəziyyəti ciddi şəkildə poza bilər. Biznes sahibləri arasında narazılıq sosial gərginlik yaradacaq və müxalifət bundan mütləq istifadə edəcək: "Sahibkarların narazılığı sosial gərginlik yaradacaq və mövcud hökumətin əleyhdarları bundan mütləq istifadə edəcəklər və bu da potensial olaraq "anti-Paşinyan Maydanı"na gətirib çıxaracaq".
Erməni politoloq Hrant Mikayelyan qeyd edir ki, Rusiya bazarı bağlı qalarsa, Ermənistanın ixracyönümlü kənd təsərrüfatı sektoru məhv olmaq təhlükəsi ilə üzləşəcək. O bildirib ki, Ermənistandan kənd təsərrüfatı məhsullarının ixracı təxminən 70-80 faiz azalıb və bu vəziyyət ilk növbədə ixracyönümlü təsərrüfatlara, kiçik və orta sahibkarlığa ciddi zərbə vurur: “Hazırda kənd təsərrüfatı sektoru, xüsusilə də ixracyönümlü hissəsi, yəni ailə təsərrüfatları, kiçik və orta biznes artıq ciddi zərər görür. Verilən subsidiyalar bu itkiləri kompensasiya etmir. Əgər yaxın iki-üç ay ərzində vəziyyət dəyişməsə, çoxları ya müflis olacaq, ya da mövsümün sonunda ağır maliyyə çətinliyi ilə üzləşəcək”. Erməni politoloqun sözlərinə görə, mövcud vəziyyət hələlik makroiqtisadi göstəricilərə tam əks olunmayıb. Mikayelyan əlavə edib ki, kənd təsərrüfatı məhsullarının əsas hissəsi daxili bazarda istehlak olunur, ixrac isə ümumi istehsalın daha kiçik, lakin daha gəlirli hissəsini təşkil edir. Erməni politoloq hesab edir ki, yaranmış vəziyyətdən çıxışın yalnız bir yolu var: “Əgər hər hansı inteqrasiya birliyinin üzvüsünüzsə, başa düşməlisiniz ki, iqtisadiyyatla siyasəti bir-birindən ayırmaq mümkün deyil. Siz inteqrasiya birliyində təmsil olunan ölkələrlə qarşıdurma yaşayıb, eyni zamanda bunun iqtisadi nəticələrinin olmayacağını gözləyə bilməzsiniz. Problem siyasi müstəvidə yaranıbsa, onun həlli də siyasi müstəvidə olmalıdır. Ermənistan Rusiya ilə qarşıdurmaya son qoymalıdır”.
Ramil QULİYEV
