Ukraynanın pilotsuz hava qüvvələri "MoLoChKa" (Moskva Krımın üzərindən keçəcək) əməliyyatı keçirir. Ekspertlərin fikrincə, məqsəd Krımı təcrid etmək və Kremli danışıqlara məcbur etməkdir.
Ukraynanın pilotsuz hava qüvvələrinin həyata keçirdiyi bildirilən "MoLoChKa" əməliyyatı Krımın logistik və hərbi təcridinə nail ola bilərmi və bu, Rusiyanı danışıqlara sövq edəcək qədər ciddi təsir yarada bilərmi?
"MoLoChKa" əməliyyatının mahiyyətini dəqiqləşdirmək faydalıdır: bu, adının açılışında bildirildiyi kimi sadəcə "Moskva Krımın üzərindən keçəcək" ifadəsi deyil, əməliyyat rəhbəri Robert "Madyar" Brovdinin özünün açıqladığına görə, "Moskva Krım vasitəsilə yıxılacaq" mənasını daşıyır. Yəni əməliyyatın simvolik mesajı Krımın Kremlin siyasi legitimliyi üçün əhəmiyyətini vurğulamaqdır. Əməliyyat 6 iyul 2026-cı ildə start götürüb və Ukraynanın Pilotsuz Sistemlər Qoşunları tərəfindən aparılır. Bu, quru hədəflərinə yönəlmiş klassik dron zərbələrindən fərqli olaraq, əsasən dəniz komponentli kampaniyadır. Azov və Qara dənizlərində Rusiyanın "kölgə donanması" adlanan, sanksiyaları dolayı yolla dəf etmək üçün istifadə olunan tankerlərə və yük gəmilərinə qarşı dəniz və hava dronları ilə həyata keçirilir.
Əldə olunan nəticələr həqiqətən diqqətəlayiqdir. İyulun sonuna qədər əməliyyat çərçivəsində 190-dan çox gəmi hədəfə alınıb, bunların əksəriyyəti Krıma yanacaq daşıyan tankerlər olub. Bundan başqa, Kerç boğazındakı bərə əlaqəsini təmin edən bütün beş gəminin işə yararsız hala salınması və ya ciddi zədələnməsi xüsusi əhəmiyyət kəsb edir, çünki bu bərələr Krımın Rusiya ilə əlaqəsini təmin edən əsas nəqliyyat vasitələrindən biri olub, xüsusən Kerç körpüsünün zədələnmiş vəziyyətdə olduğu şəraitdə. Paralel olaraq hərbi aerodromlara və hava hücumundan müdafiə sistemlərinə (məsələn Kursk vilayətindəki MiQ-29 təyyarəsi və onu qoruyan Pantsir sisteminin eyni zərbədə məhv edilməsi kimi hallar) endirilən zərbələr göstərir ki, kampaniya təkcə dəniz logistikası ilə məhdudlaşmır, həm də Krımı müdafiə edən hava hücumundan müdafiə arxitekturasını zəiflətməyi hədəfləyir.
Bu məlumatlar əsasında sualın birinci hissəsinə — Krımın logistik və hərbi təcridinin mümkünlüyünə — daha dəqiq cavab vermək olar. Əməliyyatın nəticələri göstərir ki, tam blokada deyil, lakin ciddi "sürtünmə effekti" yaradılıb: Rusiya Azov dənizində gəmiçiliyi müvəqqəti dayandırmaq məcburiyyətində qalıb, tanker sığorta və çarter xərcləri artıb, alternativ marşrutlara keçid (məsələn Novorossiysk limanı vasitəsilə) əlavə vaxt və resurs tələb edir. Bu, klassik hərbi mənada tam blokada olmasa da, iqtisadi və logistik mənada Krımı "bahalı və qeyri-etibarlı" məkana çevirən kumulyativ təzyiq yaradır. Belə model tarixən dəniz mühasirələrinin əksəriyyətində müşahidə olunan naxışa uyğundur - tam izolyasiya nadir hallarda mümkün olur, əvəzində düşmənin əməliyyat xərclərini davamlı artırmaq strategiyası daha real nəticə verir.
Bununla belə, tam təcridin qarşısını alan bir neçə strukturlaşdırılmış maneə qalmaqdadır. Birincisi, Krımın quru əlaqəsi, yəni işğal olunmuş Zaporojye və Xerson istiqamətindən "quru dəhliz" - hələ də Rusiyanın nəzarətindədir və bu marşrut dənizdən asılı olmayan alternativ təchizat kanalı rolunu oynayır. İkincisi, Rusiya Krımda çoxqatlı hava hücumundan müdafiə sistemi saxlamaqda davam edir və bəzi zərbələr uğurlu olsa da, sistemin tam iflic edilməsi hələ baş verməyib. Üçüncüsü, Rusiya öz gəmi donanmasını və sığorta-örtük sxemlərini tez-tez dəyişməklə (gəmi bayrağını, mülkiyyət strukturunu dəyişməklə) sanksiya və zərbə riskini müəyyən qədər idarə etməyə çalışır.
Sualın ikinci hissəsi - bunun Rusiyanı danışıqlara sövq etmək üçün kifayət qədər ciddi olub-olmaması - daha mürəkkəb təhlil tələb edir. Hərbi-iqtisadi məntiq baxımından, "MoLoChKa" əməliyyatının əsl gücü təkcə vurulan gəmilərin sayında deyil, yaratdığı sistemli iqtisadi effektdə görünür: neft və neft məhsulları ixracının pozulması Rusiyanın büdcə gəlirlərinə həssas zərbə vurur, çünki neft-qaz gəlirləri Rusiya federal büdcəsinin əsas dayaqlarından biridir. Əgər bu təzyiq aylarla, hətta illərlə davam etsə və Rusiyanın alternativ ixrac-təchizat marşrutları tapmaq imkanı get-gedə məhdudlaşsa, kumulyativ (yığılan) iqtisadi yorğunluq Kremlin strateji hesablamalarına təsir edə bilər.
Lakin danışıqlara məcbur etmək üçün "kifayət qədər ciddilik" adətən tək bir amillə deyil, bir neçə paralel təzyiq xəttinin üst-üstə düşməsi ilə yaranır: cəbhədəki ərazi itkiləri (hazırda gündəlik təxminən 1,5 kvadrat kilometr ərazi itirməsi barədə məlumatlar var, bu, Rusiyanın irəliləyiş tempinin zəiflədiyini göstərir), Qərbin sanksiya rejiminin sərtləşməsi, hərbi sənaye kompleksinin resurs məhdudiyyətləri və daxili siyasi-iqtisadi sabitlik məsələləri. "MoLoChKa" bu amillərdən yalnız birini - hərbi-logistik və iqtisadi təzyiqi - gücləndirən komponentdir, amma tək başına bütün tənliyi həll edə bilməz.
Bundan əlavə, Kremlin danışıqlara getmə qərarı ilə bağlı tarixi presedent göstərir ki, Rusiya rəhbərliyi adətən təkbaşına hərbi təzyiqə deyil, rejimin daxili sabitliyinə real təhlükə yarandığı anda güzəştə getməyə meyllidir. Yəni "MoLoChKa" kimi əməliyyatların əsl strateji dəyəri, bəlkə də birbaşa Rusiyanı masaya oturtmaqdan çox, Ukraynanın danışıqlar başlasa belə güclü mövqedən çıxış etməsi üçün əlavə leverac yaratmasıdır, xüsusən Krımın statusu kimi ən həssas mövzularda.
Nəticə etibarilə, "MoLoChKa" əməliyyatı Krımı tam hərbi-logistik təcridə sala bilməsə də, yarımadanın saxlanma dəyərini kəskin artıraraq Rusiyanı davamlı, artan xərcli müharibə vəziyyətində saxlamağa xidmət edir. Bunun Kremli danışıqlara "məcbur" edəcək dərəcədə təsirli olması isə yalnız əməliyyatın davamlılığından deyil, onun cəbhə xətti dəyişiklikləri, beynəlxalq sanksiya təzyiqi və Rusiyanın daxili iqtisadi dözümlülüyü ilə necə üst-üstə düşəcəyindən asılı olacaq. Bu mənada "MoLoChKa" müharibənin gedişini dəyişdirən tək amil deyil, daha geniş yıpratma strategiyasının mühüm, lakin kifayət qədər olmayan bir hissəsidir.
Akif NƏSİRLİ
