Məhəmməd Əsədullazadə: "S-400-lər hərbi baxımdan təkrarçılıq, iqtisadi baxımdan ağır yük, strateji baxımdan isə lazımsız risk yaradır"
Son günlər Türkiyənin Rusiyadan aldığı S-400 zenit-raket komplekslərini başqa ölkəyə sata biləcəyi ilə bağlı müxtəlif iddialar və müzakirələr aparılır. Bu müzakirələr fonunda bəzi hərbi və siyasi ekspertlər belə bir ehtimal irəli sürürlər ki, həmin sistemlərin mümkün alıcısı Azərbaycan ola bilər. Bu fikrin əsaslandırılması isə ABŞ-ın Türkiyəyə qarşı tətbiq etdiyi mövqeyə söykənir.
Məlum olduğu kimi, ABŞ uzun müddətdir bildirir ki, Türkiyənin ərazisində S-400 sistemləri qaldığı müddətdə Ankaraya F-35 beşinci nəsil qırıcılarının satışı mümkün olmayacaq. Vaşinqton bunu S-400 ilə F-35 sistemlərinin eyni ölkədə istismar edilməsinin təhlükəsizlik baxımından uyğun olmaması ilə izah edir. Bu səbəbdən də Türkiyənin S-400-lərdən imtina edəcəyi və ya onları başqa ölkəyə satacağı barədə fərziyyələr zaman-zaman gündəmə gəlir.
Bəzi ekspertlər daha da irəli gedərək hesab edirlər ki, belə bir vəziyyətdə Türkiyəyə ən böyük dəstəyi Azərbaycan verməlidir. Onların fikrincə, Azərbaycan milyardlarla dollar dəyərində olan S-400 sistemlərini satın alaraq Türkiyənin qarşısındakı maneəni aradan qaldıra bilər və bununla da ABŞ-ın F-35 qırıcılarını Türkiyəyə verməsinin yolu açılar.
Lakin bu yanaşma bir sıra ciddi suallar doğurur. İlk növbədə, Azərbaycana həqiqətən də S-400 hava hücumundan müdafiə sistemləri lazımdırmı? Bir halda ki, Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin arsenalında artıq S-300 sistemləri mövcuddur və ölkənin hava hücumundan müdafiə şəbəkəsi mərhələli şəkildə formalaşdırılıb, əlavə olaraq S-400 komplekslərinin alınması hansı hərbi zərurətdən irəli gəlir?
Digər tərəfdən, Azərbaycanın Türkiyə ilə müttəfiqlik münasibətlərini gücləndirməsi və qardaş ölkəyə dəstək verməsi yalnız belə bahalı silah alışındanmı keçməlidir? Yoxsa Ankara ilə strateji əməkdaşlığı inkişaf etdirmək, müdafiə sənayesi layihələrini genişləndirmək, birgə hərbi proqramları artırmaq və digər siyasi-iqtisadi mexanizmlərdən istifadə etmək daha məqsədəuyğun olardı? Bu sualların cavabı məsələyə təkcə siyasi deyil, həm də hərbi, iqtisadi və strateji baxımdan yanaşmağı tələb edir.
Politoloq Məhəmməd Əsədullazadə "Bakı-Xəbər" qəzetinə açıqlamasında bildirib ki, Azərbaycanın bu gün S-400 sistemlərini almasına ciddi hərbi zərurət yoxdur. Ölkənin hava hücumundan müdafiə sistemi artıq çoxqatlı şəkildə qurulub. Arsenalda S-300 PMU2, Barak-8, IRIS-T və yerli istehsal olan qısa və orta mənzilli sistemlər var. Bu sistemlər birlikdə Bakı, strateji obyektlər və sərhəd istiqamətlərini əhatə edir. S-400 isə əsasən uzaq mənzilli və yüksəklikdə işləyən sistemdir. Azərbaycanın coğrafiyası və hazırkı təhdidlər nəzərə alınanda mövcud şəbəkə əsas vəzifələrin öhdəsindən gəlir. Ona görə də əlavə milyardlarla dollar xərcləyib eyni funksiyanı qismən təkrarlayan sistemi almaq izafi xərc olardı.
İkincisi, S-400 almaq yalnız pul məsələsi deyil. Bu sistemin istismarı, texniki xidməti, raket ehtiyatı və operatorların hazırlanması illərlə davam edən böyük xərc və asılılıq deməkdir. Rusiya istehsalı olan texnikanın logistikası və ehtiyat hissələri isə hazırkı geosiyasi şəraitdə risklidir. Bundan başqa, S-400-ləri almaq Azərbaycanı yenidən müəyyən xarici siyasət diskussiyalarının mərkəzinə çəkə bilər və bu, hazırda yürüdülən balanslı xarici siyasətə uyğun gəlmir.
Üçüncüsü, Türkiyəyə dəstək verməyin yeganə yolu ondan bahalı silah almaq deyil. Azərbaycan və Türkiyə arasında artıq müdafiə sənayesi sahəsində Bayraktar, Anka, müştərək sursat və radar layihələri gedir. Bu layihələrə investisiya qoymaq həm iki ölkənin texnoloji müstəqilliyini artırır, həm də uzunmüddətli fayda verir. Eyni pulu S-400-ə xərcləmək əvəzinə, birgə pilotsuz sistemlər, hava hücumundan müdafiə raketlərinin birgə istehsalı, kiber-müdafiə və təlim proqramlarını genişləndirmək daha effektiv olardı.
Nəticədə S-400-lər hərbi baxımdan təkrarçılıq, iqtisadi baxımdan ağır yük, strateji baxımdan isə lazımsız risk yaradır. Azərbaycan üçün prioritet hazırkı sistemləri modernləşdirmək, yerli müdafiə sənayesini gücləndirmək və Türkiyə ilə texnologiya əsaslı əməkdaşlığı dərinləşdirməkdir. Bu yanaşma həm daha sərfəlidir, həm də ölkənin uzunmüddətli təhlükəsizlik maraqlarına daha çox cavab verər.
Dəniz NƏSİRLİ
