Xəzər Boru Kəməri Konsorsiumunun (CPC) terminalında iki neft tankerinə pilotsuz uçuş aparatları ilə hücum edilməsi Rusiya-Ukrayna müharibəsinin enerji infrastrukturuna təsirinin yeni mərhələyə keçdiyini göstərir. Maraqlı məqamlardan biri odur ki, hücuma məruz qalan tankerlərdən biri ABŞ-ın nəhəng enerji şirkəti Chevronun payına düşən Tengiz yatağının neftini daşıyırdı. Bu isə hadisəyə təkcə Rusiya-Ukrayna qarşıdurması deyil, həm də beynəlxalq enerji təhlükəsizliyi prizmasından baxmağa əsas verir. Hadisədən dərhal sonra əsas sual belə oldu: bu hücumu kim həyata keçirib? Hazırda bu suala qəti cavab yoxdur. Beynəlxalq media, o cümlədən Reuters yazır ki, CPC hücum faktını təsdiqləsə də, heç bir tərəfi rəsmi şəkildə ittiham etməyib. Hücuma görə məsuliyyəti üzərinə götürən hər hansı dövlət və ya silahlı qrup da yoxdur. Bununla belə, şübhələr ilk növbədə Ukrayna istiqamətinə yönəlir. Bunun əsas səbəbi son iki ildə Ukraynanın Rusiyanın neft emalı zavodlarına, neft bazalarına, limanlarına və enerji infrastrukturuna mütəmadi dron zərbələri endirməsidir. Kiyev bu obyektləri Rusiyanın müharibəni maliyyələşdirən iqtisadi infrastrukturu hesab edir. Son aylarda Qara dənizdə yerləşən enerji obyektlərinə qarşı hücumların intensivləşməsi də bu ehtimalı gücləndirir. Lakin burada mühüm məqam var. Hücuma məruz qalan CPC yalnız Rusiya layihəsi deyil. Konsorsiumun səhmdarları arasında ABŞ-ın Chevron və ExxonMobil, İtaliyanın Eni, Böyük Britaniyanın Shell şirkətləri, eləcə də Qazaxıstanın dövlət enerji şirkəti və Rusiya tərəfi yer alır. Başqa sözlə, bu marşrutla daşınan neft əsasən Qazaxıstana məxsusdur və Qərb şirkətlərinin milyardlarla dollarlıq investisiyalarını əhatə edir. Buna görə də belə obyektə zərbə endirilməsi Qərb investorlarının maraqlarına da toxunur. Məhz buna görə bəzi analitiklər hesab edirlər ki, əgər hücumu həqiqətən Ukrayna həyata keçiribsə, bu, əvvəlki enerji infrastrukturuna hücumlardan daha həssas addımdır. Çünki burada artıq təkcə Rusiyanın deyil, ABŞ və Avropa şirkətlərinin iqtisadi maraqları da zərər görə bilər. Bu isə Kiyevin Qərb tərəfdaşları ilə münasibətlərində əlavə suallar yarada bilər. Digər ehtimallar da tam istisna edilmir. Hadisənin təxribat xarakterli əməliyyat olması, üçüncü tərəfin regionda gərginliyi artırmaq məqsədilə belə hücum təşkil etməsi barədə fərziyyələr irəli sürülür. Lakin bunların heç biri hazırda sübut olunmuş fakt deyil. Hadisə ilə bağlı beynəlxalq istintaqın nəticələri açıqlanmadığı üçün bu versiyalar yalnız ehtimal olaraq qalır. Chevron amili də xüsusi diqqət çəkir. ABŞ şirkətinin neft daşıyan tankerinin hücuma məruz qalması Vaşinqton üçün də həssas məsələdir. Əgər gələcəkdə sübut olunsa ki, hücum məqsədli şəkildə Qərb şirkətlərinin maraqlarına qarşı yönəlib, bu, siyasi reaksiyalara səbəb ola bilər. Hazırkı mərhələdə isə belə nəticə çıxarmaq üçün kifayət qədər dəlil yoxdur. Bu hadisə başqa bir tendensiyanı da göstərir. Rusiya-Ukrayna müharibəsi artıq yalnız cəbhə xətti ilə məhdudlaşmır. Son illərdə neft emalı zavodları, limanlar, boru kəmərləri, elektrik stansiyaları və logistika mərkəzləri müharibənin əsas hədəflərinə çevrilib. Enerji infrastrukturu üzərində nəzarət tərəflərin iqtisadi dayanıqlığına birbaşa təsir etdiyi üçün belə obyektlər strateji əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycan və ümumilikdə Xəzər hövzəsi üçün də bu hadisə mühüm siqnaldır. Region dünya enerji bazarına çıxan əsas marşrutlardan biridir. Əgər enerji daşımalarına qarşı hücumlar sistemli xarakter alarsa, bu, sığorta xərclərinin artmasına, yükdaşımaların bahalaşmasına və investorların risk qiymətləndirməsinin dəyişməsinə səbəb ola bilər. Yekun olaraq qeydə edək ki, hazırkı mərhələdə "Chevron-u kim vurdu?" sualının dəqiq cavabı yoxdur. Beynəlxalq media və rəsmi mənbələr hücum faktını təsdiqləsələr də, hücum edən tərəfi müəyyən etməyiblər və heç bir məsuliyyət iddiası təsdiqlənməyib. Buna görə də istənilən konkret ittiham hazırda fakt deyil, yalnız ehtimal kimi qiymətləndirilməlidir. Bununla yanaşı, hadisə göstərir ki, enerji infrastrukturu artıq müasir müharibələrin ən həssas hədəflərindən birinə çevrilib və Qara dəniz hövzəsində "dron müharibəsi" yeni, daha riskli mərhələyə qədəm qoyur. Dəniz NƏSİRLİ
