Ermənistan hökuməti TRIPP nəqliyyat layihəsinin həyata keçirilməsi üçün çərçivə sazişinin təsdiq layihəsini təsdiqləyib. Saziş Ermənistan Konstitusiya Məhkəməsinə təqdim ediləcək və burada Ermənistanın xarici işlər naziri Ararat Mirzoyanın müavinlərindən biri hökuməti təmsil edəcək.
Mirzoyan qeyd edir ki, TRIPP+ TRIPP layihəsinə alternativ deyil, onu dəstəkləmək üçün yaradılır. Xarici işlər naziri layihənin həyata keçirilməsi üçün erməni-amerikan şirkəti olan “TRIPP Development Company”nin yaradıldığını xatırladıb. Onun təsisçiləri Ermənistan hökuməti və Amerika tərəfindən “TRIPP Development Company US” şirkətidir. Mirzoyanın qeyd etdiyi kimi, danışıqlar zamanı Amerika tərəfi ABŞ hökumətinin birbaşa şirkətin təsisçisi kimi çıxış edə bilməyəcəyini bildirib. Nazir izah edib ki, TRIPP+-a gəldikdə, o, layihəni dəstəkləmək və investisiya cəlb etmək üçün yaradılır, yəni “TRIPP Development Company” üçün xidmət rolunu oynayacaq. Ermənistan xarici işlər naziri xatırladıb ki, müqaviləyə əsasən, “TRIPP Development Company” şirkəti Mehri bölgəsində, eləcə də layihənin həyata keçirilməsi üçün zəruri olan Ermənistanın digər ərazilərində torpaqdan istifadə və tikinti hüquqlarını 49 il müddətinə alacaq. Amerika tərəfi layihədə 74% paya, Ermənistan hökuməti isə 26% paya sahib olacaq. 49 ildən sonra tərəflərin razılığı ilə müqavilə daha 50 il uzadıla bilər. Bu halda, Ermənistanın layihədəki payı heç bir əlavə öhdəlik olmadan 49%-ə qədər artacaq. Layihənin həyata keçirilməsi üçün çərçivə müqaviləsinə əsasən, Ermənistan dövlət sərhədi, sərhəd nəzarəti, ölkə daxilində hüquq-mühafizə orqanlarının nəzarəti, eləcə də gömrük və miqrasiya nəzarəti üzərində tam suverenliyini qoruyub saxlayacaq. Mirzoyan bildirib: "Sərhəd-keçid məntəqəsindəki vəzifələr ön ofis (gələn sərnişinlərlə birbaşa ünsiyyət) və arxa ofis (qərar qəbuletmə sahəsi ) olmaqla bölünə bilər. Ön ofis üçün özəl operator cəlb edilə bilər. Bu təcrübə artıq Ermənistanda mövcuddur və maraqlananlar sənəddəki detalları oxuya bilərlər". O, çərçivə sazişində dəfələrlə bütün prosesin Ermənistanın suverenliyinə, yurisdiksiyasına və ərazi bütövlüyünə tam hörmətlə həyata keçirildiyi bildirildiyini qeyd edib. Mirzoyan həmçinin xatırladıb ki, saziş onun özü və ABŞ dövlət katibi Marko Rubio tərəfindən 26 mayda İrəvanda paraflanıb və bir neçə gün sonra, 1 və 4 iyunda Vaşinqton və İrəvanda sənədi imzalayıblar. Ermənistan xarici işlər naziri əlavə edib ki, tərəflərin qanunlarına əsasən məsafədən və asinxron imzalamaya icazə verilir. TRIPP paketini tamamlamaq üçün yalnız iki sənədin imzalanması qalıb: səhmdar müqaviləsi və TRIPP İnkişaf Şirkətinin nizamnaməsi. Xatırladaq ki, TRIPP layihəsi Zəngəzur bölgəsindən keçən strateji tranzit dəhlizinin yaradılmasını nəzərdə tutur. Layihəyə əsasən, Ermənistan ABŞ-a marşrutun inkişafı üçün 99 ilə qədər eksklüziv uzunmüddətli hüquqlar verəcək və Azərbaycan bu hüquqlardan Naxçıvanla quru əlaqəsi yaratmaq üçün istifadə etməyi planlaşdırır. Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin MDB Ölkələri üzrə Dördüncü Departamentinin direktoru Mixail Kalugin əvvəllər TRIPP layihəsinin həyata keçirilməsi ilə bağlı riskləri bildirmişdi: “Təşəbbüs sözdə "Tramp Marşrutu"nun bir hissəsi hesab edildiyi Cənubi Qafqaz vasitəsilə Mərkəzi Asiyadan Avropaya nəqliyyat marşrutunun yaradılmasını nəzərdə tutur. Layihənin həyata keçirilməsi həm geosiyasi, həm də infrastruktur çətinlikləri ilə doludur”. Bundan başqa, Rusiya Ermənistan-İran sərhədində Rusiya sərhədçilərinin mövcudluğunu, Azərbaycan infrastrukturu ilə inteqrasiya üçün Rusiya standartlı dəmir yolu ölçüsündən istifadənin zəruriliyini və “Rusiya Dəmir Yolları”nın törəmə şirkəti olan “Cənubi Qafqaz Dəmir Yolları” ilə 2038-ci ilə qədər qüvvədə olan güzəşt sazişini qeyd edir. Bundan əlavə, Ermənistanın AİB-in üzvü və birliyin vahid gömrük məkanının bir hissəsi olaraq qaldığı vurğulanır. Eyni zamanda, Rusiya dəfələrlə TRIPP layihəsində müxtəlif səviyyələrdə iştirak etməyi nəzərdən keçirməyə hazır olduğunu bildirib, xüsusən də Moskva və İrəvanın dəmir yolu infrastrukturu sahəsində uzunmüddətli əməkdaşlığı nəzərə alınmaqla. Eyni zamanda, Rusiya paytaxtı təşəbbüsün həyata keçirilməsi üçün bütün parametrlərin və mexanizmlərin ətraflı öyrənilməsinin vacibliyini vurğulayır.
Tahir TAĞIYEV
