Elşən Manafov: “Münaqişənin həllini tapmamasının digər səbəbi həmsədr dövlətlərin regionla bağlı fərqli geosiyasi maraqları idi”
IV Şuşa Qlobal Media Forumunun açılış mərasimində çıxış edən Prezident İlham Əliyev deyib ki, Minsk qrupunun həmsədrləri nəinki keçmiş Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətini, Laçın və Kəlbəcəri də Ermənistana vermək istəyirdilər:
“ABŞ, Fransa və Rusiyanın rəhbərlik etdiyi bu Minsk qrupu yalnız Qarabağı, yəni təkcə Qarabağı deyil, keçmiş Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətinin inzibati sərhədlərini deyil, həm də Laçın və Kəlbəcər rayonlarının bütün ərazisini əlimizdən alıb Ermənistana vermək istəyirdi ki, biz buna razı olaq. Bunun müqabilində bizə olduğumuz yerdən şərqə doğru beş rayonun qaytarılması vəd edilirdi. Amma nə mən, nə də Azərbaycanda heç kim buna razı olmazdı. Lakin bu, üç aparıcı ölkənin konsolidasiya olunmuş mövqeyi idi, ən azından onların Təhlükəsizlik Şurasının daimi üzvləri, mən bu termindən istifadə edirəm - dünyanın aparıcı dövlətləri olduqlarını nəzərə alsaq, bu mövqeyə müqavimət göstərmək olduqca çətin idi”.
Sözügedən məsələ ilə bağlı fikirlərini baki-xeber.com-la bölüşən politoloq Elşən Manafov hesab edir ki, ATƏT-in Minsk qrupu Ermənistan və Azərbaycan arasında Qarabağ probleminin həlli ilə bağlı BMT, habelə münaqişə tərəflərinin razılığı ilə təsis edilmiş beynəlxalq qurum idi: “Münaqişənin həlli ilə bağlı onun sərgilədiyi mövqe əlbəttə Avropa Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Təşkilatının məramnaməsinə, habelə beynəlxalq hüquqa söykənirdi. Bu qurumun problemin həlli ilə bağlı irəli sürdüyü müxtəlif təklif və layihələr münaqişənin Azərbaycanın ərazi bütövlüyü çərçivəsundə tənzimlənməsini nəzərdə tutmaqla yanaşı, onun mərhələli həlli variantını təklif edirdi. Qarabağda yaşayan erməni icmasının təhlükəsizliyinin təmin edilməsini və ona Azərbaycan dövlətçiliyi daxilində xüsusi statusun verilməsinin vacibliyini vurğulayırdı. Problemin ərazi bütövlüyü çərçivəsində həllini təklif edən Minsk qrupunun xalqların öz müqəddəratını təyin etmək hüququnun da, bəlli problemlə bağlı yaşananlara münasibətdə sərgilədiyi mövqe onun fəaliyyətinə mane olan əsas əyləc mexanizmi idi. Azərbaycan tərəfi münaqişənin əvvəlindən bəri Qarabağa respublika tabeçiliyndə xüsusi statusun verilməsinə razı olsa da, Ermənistan razı deyildi. Habelə beynəlxalq güclər tərəfindən siyasi, maliyyə və hətta silahlı dəstək alan Qarabağdakı separatçı qüvvələr buna razı olmurdu. Qarabağın “müstəqilliyinin” tanınması ilə bağlı israrlı mövqe sərgiləyirdilər. Bu isə ATƏT-in fəaliyyətində müşahidə olunan ikili standartlar, habelə xristian təəssübkeşliyi konteksində problemin diplomatik yollarla həllini ləngidirdi. Təcavüzə məruz qalaraq işğal olunmuş torpaqları Azərbaycanın hərbi yolla azad etmək hüququnu isə ATƏT-in Minsk qrupu birbaşa olmasa da, dolayısı yolla tanımaq istəmirdi. Bu isə münaqişənin tənzimlənməsini ləngidir, onun həllindən daha çox dondurulmasına xidmət edirdi”.
E. Manafovun fikrincə, münaqişənin status-kvo anlamında saxlanılması Azərbaycanı uzun sürən danışıqlarla üzmək, sonda onu ATƏT-in Minsk qrupunda həmsədr dövlətlərin himayədarlıq etdiyi Ermənistanın təklifləri ilə razı salmaq niyyəti güdürdü: “Həmsədrlər çalışırdılar ki, Azərbaycan danışıqlardan bezib Ermənistanın xeyrinə güzəştə getsin. Bəlli problemin uzun müddət öz həllini tapmamasının digər vacib səbəbi Minsk Qrupundakı həmsədr dövlətlərin Cənubi Qafqazla bağlı fərqli geosiyasi maraqları idi. Rəsmi Bakı daim bu maraqların həmsədr dövlətlər arasında doğurduğu ziddiyyətli məqamları diqqət mərkəzində saxlayırdı. Onların ATƏT-in Minsk Qrupunun həmsədr dövlətlər arasında doğurduğu və dərinləşdirdiyi ziddiyyətləri nəzərə almaq şərtilə balanslaşdırılmış siyasətini böyük məharət, ustalıq və siyasi uzaqgörənliklə həyata keçirirdi. Məhz bu amil Azərbaycan tərəfinə Prezident Əliyevin qeyd etdiyi kimi beynəlxalq güclərin təzyiq və təhdidlərinə dözmək, onlardan yan keçməyə imkan verirdi. Ermənistanda Qərbdəki qlobalist dairələrin dəstəyi ilə baş tutan məxməri inqilabdan sonra bölgə ətrafında yarana biləcək yeni geosiyasi reallıqların Rusiyanı narahat etməsindən rəsmi Bakı məharətlə istifadə etdi. Ermənistanla başlanan və 44 gun davam edən müharibə dönəmində Rusiyanın loyallığı, Ermənistana hərbi dəstək göstərməməsi Azərbaycanın xeyrinə oldu. Prezident Əliyevin dövlət idarəediciliyinin təkmilləşdirilməsi, neft və qaz diplomatiyasının iqtisadi potensialımızın artırılması, ordunun modernləşdirilməsi istiqamətində aparılan siyasətə güclü maliyyə dəstəyi verməsi öz nəticəsini verdi. Bütün bu amillər Azərbaycana işğal altında olan torpaqları azad edib bu ərazilər üzərində dövlət suverenliyini bərpa etməyə kömək oldu”.
Vidadi ORDAHALLI
