Prezident Donald Tramp ABŞ-ın İranın Hörmüz boğazındakı limanlarına qarşı yenidən dəniz blokadası tətbiq etməyə başlayacağını elan etdikdən sonra İran İnqilab Keşikçiləri boğazdakı tankerləri hədəfə almağa davam etdiklərini açıqlayıblar. ABŞ-ın blokadası artıq qüvvəyə minib. Blokadaya əsasən, İranın gəmilərinin və ya onun müştərilərinin boğaza giriş-çıxışının qarşısı alınacaq.
ABŞ daha əvvəl tətbiq etdiyi blokadanı iyunun 17-də İranla memorandum imzaladıqdan sonra ləğv etmişdi. İndi isə Tramp “Truth Social” sosial media platformasında paylaşdığı mesajda bildirib: "Hörmüz boğazı açıqdır və İran olsun, ya olmasın, açıq qalacaq. İran blokadasını yenidən tətbiq edirik". "Bu andan etibarən Hörmüz boğazının qoruyucusu ABŞ olacaq". ABŞ-ın Hörmüz boğazının "qoruyucusu" adlandırılacağını iddia edən Tramp bölgədə təhlükəsizliyin təmin olunmasına çəkilən xərclərin qarşılığı olaraq bütün yüklərdən 20 faiz ödəniş alınacağını da bildirib. İran Xarici İşlər Nazirliyi isə bildirib ki, boğazda təhlükəsizliyi kim təmin edirsə, bu xidmətin qarşılığını almalıdır və Trampın istifadə etdiyi ifadələrə istinad edərək əlavə edib: "Ancaq boğazın qoruyucusu olmağa davam edəcək tərəf İrandır". İran İnqilab Keşikçiləri Trampın açıqlamalarından sonra Hörmüz boğazındakı tankerləri və ABŞ-ın Körfəzdəki müttəfiqi Bəhreyndə yerləşən hədəfləri vurduqlarını elan ediblər. Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri də bildirib ki, Hörmüzdə iki tankeri İranın hücumuna məruz qalıb. Hadisə nəticəsində bir nəfər həlak olub, səkkiz nəfər yaralanıb. Tramp isə İranı çox sərt şəkildə vurmağa davam etdiklərini deyib. ABŞ son üç gündür İrana qarşı hücumlarını davam etdirir. Tramp “Fox News”a müsahibəsində deyib: "Boğazı nəzarətə götürürük. Onların əlində heç nə yoxdur. Heç nə". O, CENTCOM-un İran daxilindəki hədəflərə hücumlarına istinad edərək bildirib ki, ABŞ çox sərt zərbə endirib. Tramp həmçinin İranın bazar günü "11 saatlıq iclas" keçirdiyini və "hər şey üzərində razılıq əldə edildiyini" bildirərək bir razılaşmaya işarə edib. Lakin sonradan İran tərəfinin bəzi dəyişikliklər etmək istədiyini iddia edərək: "Məndən heç nə ala bilməzlər", – deyib. İran ordusu isə Trampın açıqlamalarına cavab olaraq ABŞ-a Hörmüz boğazının idarə edilməsinə müdaxilə etməyə imkan verməyəcəklərini bildirib. İranın “Tasnim” xəbər agentliyinin yaydığı bəyanatda deyilir ki, ABŞ-ın boğazdakı fəaliyyəti regionun təhlükəsizliyini ciddi şəkildə təhlükə altına salır. Bəyanatda vurğulanıb: "ABŞ-ın boğaza nəzarət etməsinə icazə vermirik və verməyəcəyik". Həmçinin qeyd olunub ki, İran silahlı qüvvələri ABŞ-ın "quldur ordusunun" yaratdığı istənilən qarışıqlıqla mübarizə aparır. İran hökuməti İordaniya, Bəhreyn və Küveytdəki ABŞ hərbi bazalarına, eləcə də Omandakı radar sistemlərinə cavab hücumları həyata keçirdiyini açıqlayıb. Böyük Britaniya, Fransa və Almaniya birgə bəyanat yayaraq İranın Hörmüz boğazında, eləcə də Bəhreyn, Oman və İordaniya ətrafındakı gəmilərə qarşı həyata keçirdiyi "məsuliyyətsiz hücumları" pisləyiblər. İordaniya ordusu da yaydığı açıqlamada İran tərəfindən hava məkanına daxil olan dörd raketin zərərsizləşdirildiyini bildirib. Xatırladaq ki, müharibədən əvvəl dünya üzrə neft və mayeləşdirilmiş təbii qaz ticarətinin beşdə biri Hörmüz boğazı vasitəsilə həyata keçirilirdi. ABŞ və İran iyun ayında İranın ticarət gəmilərinin təhlükəsiz keçidini təmin etməsini də nəzərdə tutan atəşkəs sazişi imzalamışdılar. Hörmüz boğazındakı son vəziyyətlə bağlı tərəflərin açıqlamaları bir-birinə ziddir. ABŞ boğazın açıq olduğunu iddia etdiyi halda, İran hücumlara cavab olaraq bazar günü su yolunu bağladığını açıqlayıb. Bu hadisələrdən sonra neft qiymətləri artmağa başlayıb. Müharibədən əvvəl dünya üzrə neft və mayeləşdirilmiş təbii qaz ticarətinin təxminən beşdə biri Hörmüz boğazından keçirdi. ABŞ və İran iyun ayında İranın ticarət gəmilərinin təhlükəsiz keçidini təmin etməsini də nəzərdə tutan atəşkəs sazişi imzalamışdı. ABŞ və İran arasında qarşılıqlı hücumlar iyulun 7-də Hörmüz boğazından keçən üç ticarət tankerinin hücuma məruz qalmasından sonra başlayıb.
Tahir TAĞIYEV
