Azərbaycan 2001-ci ildən etibarən Avropa Şurasının üzvüdür və bu müddət ərzində təşkilatın müxtəlif institutları ilə əməkdaşlıq edir. Lakin son illərdə Azərbaycan ilə Avropa Şurası, xüsusilə də Parlament Assambleyası (AŞPA) arasında münasibətlər ciddi şəkildə gərginləşib. 2024-cü ildə AŞPA Azərbaycan nümayəndə heyətinin səlahiyyətlərini təsdiq etməmək barədə qərar qəbul etdi. Rəsmi Bakı bu addımı siyasi motivli və qərəzli qərar kimi qiymətləndirdi. Şuşada “Sülhün təşviqində medianın missiyası: Həqiqətin bərpası və etimadın yenidən qurulması” mövzusunda IV Şuşa Qlobal Media Forumunun açılış mərasimində çıxışı zamanı prezident İlham Əliyev bu xüsusda qeyd edib: “2023-cü ilin sentyabrında ərazimiz separatçı və Ermənistanın işğalçı qüvvələrindən 100 faiz azad edilənə qədər Azərbaycan AŞPA-da heç vaxt sanksiya altında olmamışdır. 2023-cü ilin sentyabrında özünümüdafiə üçün legitim hüququmuzdan istifadə edərək, ərazimizi separatçıların qalıqlarından təmizlədik. 2024-cü ilin yanvarında onlar Azərbaycan nümayəndə heyətinin akkreditasiyasını sual altına qoydular, həmçinin o, səsvermə hüququndan məhrum edildi. Bu, bir növ insan hüquqları məsələsi ilə əlaqəli deyildi. Əgər onunla bağlı olsaydı, bunu xeyli əvvəl edərdilər. Bu, sadəcə, suverenliyimizi bərpa etmək üçün gördüyümüz işlərə görə bizi cəzalandırmaq idi. Ondan sonra Azərbaycanın nümayəndə heyəti çox müdrik qərar qəbul etdi və iclaslarda iştirakını dayandırdı. Çünki əgər bizim səsvermə hüququmuz olmayacaqsa, onda nəyə görə orada olmalıyıq?”.
Azərbaycan hesab edir ki, Avropa Şurası üzv dövlətlərə münasibətdə vahid meyar tətbiq etmir və bəzi ölkələrə qarşı daha sərt, digərlərinə isə daha yumşaq yanaşır. Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü bərpa etməsindən sonra ölkəyə qarşı siyasi təzyiqlər artıb, təşkilat daxilində anti-Azərbaycan mövqeyi güclənib. Bu baxımdan AŞPA-nın qərarlarını ikili standartların təzahürü kimi qiymətləndirilir. Son aylarda münasibətlər daha da gərginləşib. Prezident İlham Əliyev Azərbaycanın Avropa Şurasını tamamilə tərk etməsi ehtimalının nəzərdən keçirildiyini bildirir. Onun sözlərinə görə, söhbət yalnız AŞPA-da iştirakın dayandırılmasından deyil, bütövlükdə Avropa Şurasından çıxmaq variantından gedə bilər. Dövlət başçısı qeyd edib ki, Azərbaycan Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsinin hakimlərinə səs verməyib və bu səbəbdən Azərbaycan məhkəmə qərarlarını tanımır: “Çünki biz bilmirik o insanlar kimlərdir. Biz buna səs verməmişik. İki ildən artıqdır ki, ayrı-seçkiliyə məruz qalırıq. Biz hökumətimizdə AŞPA-da üzvlüyümüzün nəinki dondurulmasını, həmin təsisatdan tam çıxmağı da ciddi şəkildə nəzərdən keçiririk. Yəni bütövlükdə Avropa Şurasından çıxmağımızı nəzərdə tuturuq. Lakin Avropa Şurasının baş katibi cənab Alen Berse mənə yaxınlaşaraq bunu etməməyi xahiş etdi ki, vəziyyətin yaxşılaşdırılması üçün çıxış yolu tapılsın və mən bunu hələlik dayandırdım. Lakin əfsuslar ki, həmin vaxtdan etibarən heç nə baş vermir. AŞPA-dan Azərbaycana qarşı çox müəmmalı və ultimatum formasında bəzi tələblər var ki, onlar tamamilə qəbuledilməzdir. Əlaqələri biz pozmamışıq, onlar pozublar. Onlar bizi hər hansı legitim əsas olmadan səsvermə hüququndan məhrum etdilər. Belə olan halda nə edilməlidir? Onlar Azərbaycan nümayəndə heyətinin səsvermə hüququnu bərpa etməlidirlər və ondan sonra Azərbaycanın nümayəndə heyəti qayıdacaq. Bu, dəqiqliklə dediyim kimi olmalıdır, əksinə olmalı deyil!”. Azərbaycanın Avropa Şurasını tərk etməsi hüquqi baxımdan mümkündür. Təşkilatın Nizamnaməsinə əsasən, üzv dövlət öz qərarı ilə təşkilatdan çıxa bilər. Belə bir qərar qəbul edilərsə, Azərbaycanın Avropa İnsan Hüquqları Konvensiyası sistemində iştirakı və Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsinə müraciət imkanları da dəyişə bilər. Bu isə həm hüquqi, həm də beynəlxalq siyasi baxımdan mühüm nəticələr doğura bilər. Avropa Şurası ilə Azərbaycan arasında münasibətlər hazırda ən mürəkkəb dövrlərindən birini yaşayır. Azərbaycan Avropa Şurasının üzvü kimi qəbul edilirsə və Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsində təmsil olunursa, o zaman Azərbaycanın hüquq sisteminə də Avropada lazımi yer verilməlidir. Azərbaycanı təcrid etmək, daha sonra isə ondan hansısa öhdəliklər gözləmək düzgün yanaşma hesab oluna bilməz. Belə bir şəraitdə Azərbaycan Avropa Şurasından çıxmağı da planlaşdıra bilər. Bu isə, təkcə Azərbaycan üçün deyil, Avropa üçün də müəyyən nəticələr doğura bilər. Ümumiyyətlə, Azərbaycan artıq Avropanın bir çox ölkələri ilə strateji əməkdaşlıq müqavilələri imzalayıb və həmin dövlətlərlə ikitərəfli münasibətlərini uğurla inkişaf etdirir. Məsələn, elə Slovakiya prezidentinin Azərbaycana səfəri də bunun açıq nümunəsidir. Bu onu göstərir ki, Avropa Şurası olsa da, olmasa da, Azərbaycanla Avropa dövlətləri arasında münasibətlər öz məcrasında davam və inkişaf edir.
Tahir TAĞIYEV
