ABŞ senatorları mərhum senator Lindsi Qrehem tərəfindən təklif olunan Rusiya sanksiyaları qanun layihəsinin yenilənmiş versiyasını təqdim ediblər. Həm Respublikaçı, həm də Demokrat senatorlar tərəfindən dəstəklənən qanun layihəsi Rusiya rəsmilərinə qarşı sanksiyalar tətbiq etməyi, Çin və Hindistana enerji sahəsində Rusiyadan asılılığını azaltmaq üçün təzyiq göstərmək məqsədilə tariflərdən istifadə etməyi hədəfləyir.
Şənbə günü qəfildən vəfat edən Qrehem bir gün əvvəl Ukraynaya səfəri zamanı qanun layihəsinin təqdim edilməsindən bir ildən çox vaxt keçdikdən sonra Donald Trampla razılığa gəldiyini açıqlayıb. Senatorun köməkçiləri qanun layihəsinin 26 həmmüəllifinin olduğunu və bu rəqəmin bir neçə saat ərzində artacağını gözlədiklərini bildirərək, onun qəbul edilmə şanslarına dair nikbinliklərini ifadə ediblər. Qanun layihəsi Cənubi karolinalı Respublikaçı Qrehem və konnektikutlu Demokrat Riçard Blumental tərəfindən 2025-ci ilin aprelində təqdim edilmiş orijinal versiyadan düzəlişdir. Qanun layihəsinin yeni versiyası Rusiya neft və təbii qazının üçüncü tərəf alıcılarına tətbiq edilə biləcək rüsumları ən böyük beş alıcı üçün maksimum 100%-ə endirir. Bu, əvvəlki təklifdən (ümumilikdə 500%) aşağıdır. Rusiyanın təbii qaz ixracının 15%-dən azını idxal edən və bu idxalı azaltmaq üçün əhəmiyyətli addımlar atan ölkələr üçün də istisna nəzərdə tutulub ki, bu da Yaponiya, Fransa, Macarıstan və Belçikanı qanundan azad edə bilər. Belə iddialar da səslənir ki, Rusiya neftinin ən çox alıcısı Çin, Hindistan, Slovakiya, Macarıstan və Azərbaycan, Rusiya təbii qazının ən çox idxalçısı isə Çin, Fransa, Yaponiya, Macarıstan və Belçikadır. Ümumiyyətlə, son illərdə Azərbaycanın Rusiyadan neft aldığına dair müxtəlif iddialar və xəbərlər beynəlxalq media və ekspert dairələrində müzakirə mövzusu olub. Bu iddialar əsasən Azərbaycanın həm neft ixracatçısı, həm də neft emalı və tranzit ölkəsi kimi fəaliyyət göstərməsi ilə əlaqələndirilir. Azərbaycan zəngin neft ehtiyatlarına malik ölkədir və uzun illərdir xam neft ixrac edən əsas dövlətlərdən biri hesab olunur. Xəzər dənizində yerləşən yataqlardan hasil edilən neft əsasən Bakı–Tiflis–Ceyhan neft kəməri vasitəsilə dünya bazarlarına çıxarılır. Rusiyadan neft alışı ilə bağlı iddialar, xüsusilə Rusiyaya qarşı tətbiq edilən beynəlxalq sanksiyalardan sonra daha çox diqqət çəkib. Beynəlxalq media orqanlarında Azərbaycanın Rusiya mənşəli neftin emalı və ya ticarəti ilə bağlı müəyyən kommersiya əməliyyatlarında iştirak etdiyi barədə məlumatlar yer alıb. Bununla belə, bu məlumatlar yalnız bazar müşahidələrinə və analitik qiymətləndirmələrə əsaslanır. Rəsmi hansısa sənəd yoxdur. Azərbaycan tərəfi dəfələrlə bəyan edib ki, ölkənin enerji siyasəti milli maraqlara və beynəlxalq öhdəliklərə uyğun həyata keçirilir. Rəsmi mövqeyə görə, enerji sektorunda həyata keçirilən əməliyyatlar beynəlxalq hüquq normaları və mövcud müqavilələr çərçivəsində aparılır. Eyni zamanda, Azərbaycan Avropanın enerji təhlükəsizliyində mühüm tərəfdaş kimi çıxış edir və müxtəlif istiqamətlər üzrə enerji təchizatını davam etdirir. Hazırda açıq mənbələrdə Azərbaycanın Rusiyadan neft almasının ölkənin enerji strategiyasında əsas istiqamətə çevrildiyini təsdiqləyən rəsmi məlumat yoxdur. Buna görə də mövzuya faktlara söykənən, balanslı və obyektiv yanaşmaq daha məqsədəuyğundur.
Tahir TAĞIYEV
