Dünyanln müasir geosiyasi mənzərəsində yeni bir trendin üzə çıxdığı özünü getdikcə daha qabarıq büruzə verir. Söhbət coğrafi ölçülərindən asılı olmayaraq, artıq bir sıra ölkələrin qlobal siyasətə təsirindən gedir. Hətta ərazicə kiçik bir ölkənin dünya miqyasında siyasi hadisələrə yön verən tərəflərdən birinə çevrilməsi artıq beynəlxalq aləmdə fərqli bir mənzərə yaradır. Belə mənzərə yaradan ölkələrdən biri qismində Azərbaycan çıxış edir və bu, artıq qəbul olunan reallıqdır. Elə bu kontekstdə artıq böyk ölkələr Azərbaycana bərabərhüquqlu əsas tərəfdaşlarından biri kimi yanaşır. ABŞ, Çin və digərləri buna real nümunədir.
Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, Çin və Azərbaycan birgə layihələrlə artıq Avrasiyada yeni bir düzən formalaşdırırlar. Xatırlatmaq yerinə düşərdi ki, ötən il prezident İlham Əliyevin Çinə dövlət səfəri və səfər çərçivəsində Azərbaycan ilə Çin arasında Hərtərəfli Strateji Tərəfdaşlıq Əlaqələrinin Qurulması Haqqında Birgə Bəyanatın imzalanması iki ölkə münasibətlərində yeni mərhələnin başlanğıcı kimi qiymətləndirilir. Sözügedən sənəd siyasi dialoqun daha da dərinləşdirilməsi ilə yanaşı, iqtisadiyyat, nəqliyyat, logistika, enerji, rəqəmsal texnologiyalar, yaşıl enerji və humanitar əməkdaşlıq sahələrində əlaqələrin genişləndirilməsi üçün mühüm hüquqi və siyasi baza formalaşdırıb. Hazırkı mürəkkəb beynəlxalq şəraitdə Azərbaycan–Çin əməkdaşlığının intensivləşməsi yalnız ikitərəfli münasibətlər baxımından deyil, həm də Avrasiya məkanında yeni iqtisadi və nəqliyyat arxitekturasının formalaşması baxımından strateji əhəmiyyət daşıyır. Ümumiyyətlə, Azərbaycanın son illərdə Şərqlə Qərbi birləşdirən mühüm nəqliyyat qovşaqlarından birinə çevrilməsi Çinin də diqqətini cəlb edir. Xüsusən də o fonda ki, Çin "Bir Kəmər, Bir Yol" təşəbbüsünün əsas təşəbbüskarı kimi Avrasiya boyunca etibarlı və təhlükəsiz logistika marşrutlarının inkişafına xüsusi önəm verir. Bu baxımdan, iki ölkənin maraqları bir-birini tamamlayır. Prezident İlham Əliyevin Çinə səfəri zamanı əldə edilən razılaşmalar Azərbaycanın regional logistika mərkəzi kimi mövqeyini daha da gücləndirərək Çin üçün Cənubi Qafqaz istiqamətində etibarlı tərəfdaş statusunu möhkəmləndirib. Digər tərəfdən, son dövrlərdə Çin şirkətlərinin Azərbaycanda fəaliyyəti nəzərəçarpacaq dərəcədə genişləib. Çin kapitallı müəssisələr sənaye, nəqliyyat, tikinti, informasiya-kommunikasiya texnologiyaları, alternativ enerji və istehsal sahələrində müxtəlif layihələrin icrasında iştirak edirlər. Xüsusilə günəş və külək enerjisi layihələri, ağıllı şəhər konsepsiyalarının tətbiqi, rəqəmsal infrastrukturun inkişafı və sənaye parklarında istehsal müəssisələrinin yaradılması istiqamətində əməkdaşlıq yeni mərhələyə qədəm qoyub. Şuşada “Sülhün təşviqində medianın missiyası: Həqiqətin bərpası və etimadın yenidən qurulması” mövzusunda IV Şuşa Qlobal Media Forumunun açılış mərasimində Prezident İlham Əliyev qeyd edib: "Azərbaycanda gördüyünüz istənilən Günəş paneli Çində istehsal olunur. Belə olan halda, heç bir başqa ölkə qiymət və keyfiyyət baxımından Çin istehsalçıları ilə rəqabət apara bilməz. Yəqin təsadüfi deyil ki, hazırda Çin şirkəti tərəfindən Azərbaycanda işləyəcək və ixrac ediləcək Günəş paneli zavodunun tikintisi üçün böyük bir investisiya layihəsi həyata keçirilir". Azərbaycan Çin üçün həm geostrateji mövqeyi, həm də iqtisadi və siyasi imkanları baxımından Cənubi Qafqazın ən mühüm tərəfdaşlarından biridir. Ölkə Mərkəzi Asiyadan Xəzər dənizi vasitəsilə Cənubi Qafqaza, buradan isə Türkiyə və Avropa bazarlarına çıxışı təmin edən Orta Dəhlizin əsas halqalarından biridir. Rusiya–Ukrayna müharibəsi və digər geosiyasi gərginliklər fonunda bu marşrut Çinin Avropa istiqamətində yükdaşımalarının şaxələndirilməsi baxımından daha da aktuallaşıb. Azərbaycan bu dəhlizdə təhlükəsiz, sabit və etibarlı tərəfdaş kimi çıxış edir. Şuşada “Sülhün təşviqində medianın missiyası: Həqiqətin bərpası və etimadın yenidən qurulması” mövzusunda IV Şuşa Qlobal Media Forumunun açılış mərasimində çıxışı zamanı Prezident İlham Əliyev qeyd edib: "Orta Dəhlizə gəldikdə, Çindən Azərbaycan vasitəsilə və Azərbaycana daşınan yüklərin həcmi artır. Artıq qeyd etmişəm ki, biz ticarət limanımızın gücünü demək olar ki, ikiqat artırırıq və əsasən, Çindən, həmçinin Mərkəzi Asiya ölkələrindən gələn yeni yükdaşımaların həcmlərinə güvənirik. Buna görə də burada qarşılıqlı münasibətlərin çox yaxşı tarixi, həmçinin bu dəhliz boyunca yerləşən bir çox ölkə ilə çoxtərəfli əməkdaşlıq mövcuddur". Elə bu fonda Çin investisiyalarının artması Azərbaycan iqtisadiyyatının şaxələndirilməsi siyasətinə mühüm töhfə verməklə yanaşı, yeni iş yerlərinin açılmasına, qabaqcıl texnologiyaların transferinə və qeyri-neft sektorunun inkişafına da xidmət edir. Hazırda ikitərəfli iqtisadi münasibətlərin inkişafında nəqliyyat-logistika əməkdaşlığı xüsusi yer tutur. Son illərdə Çindən Azərbaycana və Azərbaycan üzərindən Avropa istiqamətinə daşınan yüklərin həcmində davamlı artım müşahidə olunur. Xüsusilə konteyner qatarlarının sayının çoxalması, multimodal daşımaların inkişafı və gömrük prosedurlarının sadələşdirilməsi yükdaşımaların səmərəliliyini artırır. Bu prosesdə Orta Dəhliz, yəni Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Çin, Qazaxıstan, Xəzər dənizi, Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyə üzərindən Avropaya uzanan bu marşrut ənənəvi logistika yollarına alternativ olmaqla yanaşı, daha çevik və etibarlı daşımalar üçün geniş imkanlar yaradır. Azərbaycanın bu marşrutun əsas iştirakçılarından biri kimi oynadığı rol hər il daha da artır. Orta Dəhlizin uğurlu fəaliyyəti Azərbaycanın son illərdə nəqliyyat infrastrukturuna yatırdığı böyük investisiyalar hesabına mümkün olub. Müasir beynəlxalq geosiyasi vəziyyət də Orta Dəhlizin strateji əhəmiyyətini daha da artırır. ABŞ ilə İran arasında davam edən gərginlik regionun cənub marşrutları üzrə yükdaşımaların sabitliyinə mənfi təsir göstərir. Digər tərəfdən, Rusiya ilə Ukrayna arasında davam edən müharibə Şimal dəhlizinin əvvəlki etibarlılığını əhəmiyyətli dərəcədə zəiflədib. Beynəlxalq logistika şirkətləri və yükdaşıyıcılar alternativ marşrutlara üstünlük verməyə başlayıblar ki, bu da Orta Dəhlizin aktuallığını daha da artırır. Məhz bu geosiyasi reallıq fonunda Azərbaycan sabit siyasi mühitə, etibarlı tərəfdaş imicinə və inkişaf etmiş nəqliyyat infrastrukturuna malik ölkə kimi ön plana çıxır. Azərbaycanın balanslaşdırılmış xarici siyasəti, regional əməkdaşlığa verdiyi töhfə və müxtəlif beynəlxalq layihələrdə fəal iştirakı ölkənin tranzit potensialını daha da gücləndirir. Bu amillər Çin üçün də mühüm əhəmiyyət kəsb edir, çünki Pekin Avropa bazarlarına çıxışda təhlükəsiz və uzunmüddətli marşrutların formalaşdırılmasına üstünlük verir. Gələcək perspektivlər göstərir ki, Azərbaycan Orta Dəhlizin əsas logistika mərkəzi kimi mövqeyini daha da möhkəmləndirəcək. Çin investisiyalarının artması, sənaye kooperasiyasının genişlənməsi, rəqəmsal iqtisadiyyat və yaşıl enerji sahələrində yeni layihələrin həyata keçirilməsi ikitərəfli münasibətlərə əlavə dinamizm qazandıracaq. Bununla yanaşı, Azərbaycanın tranzit potensialının genişləndirilməsi Avrasiya məkanında ticarətin inkişafına, regional inteqrasiyanın dərinləşməsinə və qlobal təchizat zəncirlərinin dayanıqlığının artırılmasına mühüm töhfə verəcək.
Tahir TAĞIYEV
