İranın keçmiş prezidenti və İslam Respublikasının ən sərt fiqurlarından biri olan Mahmud Əhmədinejadın İsrail kəşfiyyatı ilə əməkdaşlıq ittihamı ilə həbs olunduğu iddia edilir. Bu barədə “The New York Times” qəzeti öz araşdırmasına istinadən məlumat yayıb. ABŞ və İsrailin Əhmədinejaddan istifadə etməyə çalışdığı barədə şayiələr fevral və mart aylarında İrana qarşı hərbi əməliyyatın ilk günlərində yayılmağa başlayıb. İddialara görə, onlar ayətullah rejiminin devrilməsindən sonra Mahmud Əhmədinejadı ölkə lideri təyin etmək istəyiblər. Keçmiş prezidentin Ali Rəhbər Əli Xameneinin dəfn mərasimində iştirakı bu şübhələri aradan qaldırmış kimi görünürdü. İndi isə yeni məlumatlar ortaya çıxıb.
"The New York Times" qəzetinin bir qrup jurnalisti iddia edir ki, İsrail kəşfiyyat xidməti Mossad İslam Respublikasının icra hakimiyyətinin keçmiş rəhbərini illərdir ələ alıb. Əhmədinejad vəzifəsindən 2013-cü ildə ayrılıb. Jurnalistlər bu işbirliyinin əsas epizodunu, Mahmud Əhmədinejadın 2024 və 2025-ci illərdə Macarıstana səfər etdiyini təsvir edirlər. İddialara görə, Əhmədinejad orada Mossadın ovaxtkı rəhbəri David Barneo ilə şəxsən görüşüb. Nəşr iddia edir: "Cənab Əhmədinejadın 2024-cü ildə və növbəti il universitetə səfəri, həm əməliyyatla tanış olan Amerika, həm də İran rəsmilərinin fikrincə, vaxtı çatanda İranın yeni lideri ola biləcək bir kəşfiyyat agenti kimi yetişdirilməsi üçün İsrailin illərdir davam edən səylərinin bir hissəsi idi". Bəs ikinci dəfə yayılan bu ehtimal olunan sensasiyaya şübhə ilə yanaşılmasına səbəb olan nədir? Əhmədinejadın prezidentliyi sərt anti-İsrail və hətta antisemit ritorika ilə yadda qalıb. O, həmişə ən mühafizəkar qüvvələrin və İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun və ya gizli xidmətlərin əlaltısı hesab olunurdu. Əhmədinejadın rəngarəng tərcümeyi-halı var: gənc yaşlarında o, Tehrandakı ABŞ səfirliyinə inqilabçı tələbələrin basqınında iştirak etmişdi. Prezident olduqdan sonra Tehranda Holokost mövzulu karikatura sərgisi təşkil etmişdi. Əhmədinejad bunu o dövrdə Avropa mətbuatında yer alan Məhəmməd peyğəmbərin karikaturalarına cavab kimi izah etmişdi. Əhmədinejad Holokostu inkar edənlər üçün konfranslar təşkil edərək anti-sionist yəhudi hərəkatı Neturei Kartanın nümayəndələrini dəvət etmişdi. Onun hakimiyyəti ABŞ üçün bir bəlaya çevrildi və bu fakt farsları şər təcəssümü kimi təsvir edən Hollivudun "300" filmində əks olunmuşdu. ABŞ və İsrailin İranı bombaladığı ilk gündə, digər hədəflərlə yanaşı, Əhmədinejadın evinin də hədəfə alındığı bildirildi. Hətta onun öldürüldüyü barədə də iddialar var idi. Lakin tezliklə keçmiş prezidentin müəmmalı şəkildə sağ qaldığı və maşınla naməlum istiqamətə qaçdığı məlum oldu. O, yalnız iyulun 6-da, Xameneinin dəfn mərasimində ictimaiyyət qarşısına çıxdı. Eyni zamanda, 2013-cü ildə Ayətullah Əli Xamenei onun növbəti prezidentlik müddətinə namizədliyinin qarşısını aldı. 2009-cu ildən çəkilmiş görüntülər yaddaqalandır. Görüntülərdə ovaxtkı prezidentin ikinci müddətə namizədliyini irəli sürdüyü, adət olduğu üzrə, Ali Liderin əlini öpməyə çalışdığı, lakin Ali Liderin buna icazə vermədiyi və bununla da öz narazılığını açıq şəkildə nümayiş etdirdiyi göstərilir. Əhmədinejadın Xameneinin etimadını niyə itirdiyinə dair müxtəlif nəzəriyyələr mövcuddur. Bəzi politoloqlar iddia edirlər ki, Əhmədinejad ruhani liderin imtiyazlarını məhdudlaşdırmaqla prezidentin səlahiyyətlərini genişləndirməyə çalışırdı. Yaxud bəlkə də o, hətta 1979-cu il İslam İnqilabının lideri İmam Xomeyninin dövründən bəri İslam Respublikasının təməlini təşkil edən "ruhani tərəfindən idarə olunma" siyasi konsepsiyasına meydan oxumağa çalışırdı. Farsşünaslar Əhmədinejadın siyasətinin İran kimliyinin İslamdan əvvəlki milli fars komponentini ucaltmaq əlamətlərini göstərdiyini qeyd ediblər. Mütəxəssislər prezidentin çıxışlarının lüğətini təhlil edərək, onun ərəb sözlərindən fərqli olaraq, yerli fars sözlərinə meylli olduğunu qeyd ediblər. İsraili sərt tənqid etməsinə baxmayaraq, Əhmədinejad 2006-cı ildə Holokostu lağa qoyan bir sərgi keçirdikdən sonra bir israilli jurnalistə müsahibə vermişdi. Müsahibədə o, "Biz dünyada hər kəsi - yəhudiləri, xristianları, müsəlmanları sevirik" demişdi. Daha sonra Əhmədinejad yəhudi əsilli bir jurnalistə verdiyi müsahibədə antisemit olmadığını iddia etmişdi. Donald Trampa açıq məktubunda Əhmədinejad müsahibəsində ifadə etdiyi fikirləri təkrarlayaraq yazırdı: "İki böyük ölkə - İran və ABŞ qarşılıqlı məhsuldar əlaqəyə əsaslanan dostluq münasibətləri və əlaqələr arzulayırlar. Bu istək Allahın yaratdıqlarına əsaslanan konstruktiv, təbii və fitri bir meyldir". Keçmiş prezidentin hakimiyyətə qayıtmaq şansı nə qədərdir? İran xalqı ona hörmət edir. 2016-cı ildə sosial mediada keçmiş dövlət başçısının işə ictimai nəqliyyatla gedərkən çəkilmiş fotosu ilə bağlı coşğulu şərhlər paylaşılıb. Bu baxımdan o, İranda hakimiyyətə qayıdışını yalnız ən sadəlövh mütəxəssislərin ümid etdiyi vəliəhd şahzadə Rza Pəhləvidən daha üstün namizəddir.
Samirə SƏFƏROVA
