Azərbaycan artıq ortasəviyyəli gücə çevrilir və düşünürük ki, ölkəni ortasəviyyəli güc kimi xarakterizə edən meyarların müəyyənləşdirilməsi mümkündür. Bu fikri prezident İlham Əliyev IV Şuşa Qlobal Media Forumunun açılışında səsləndirib: “Mənim fikrimcə, terminologiya ilə belə demək olar ki, bu, ölkənin potensialının etiraf edilməsidir, onun öz milli maraqlarını müdafiə etmək bacarığının müəyyən edilməsidir”.
Qeyd edək ki, müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində dövlətlərin nüfuzu yalnız ərazi və ya əhali ilə deyil, həm də iqtisadi potensialı, diplomatik fəallığı, hərbi imkanları və regional proseslərə təsir qabiliyyəti ilə müəyyən edilir. Bu baxımdan “ortasəviyyəli güc” anlayışı beynəlxalq münasibətlərdə mühüm yer tutur. Ortasəviyyəli güclər qlobal siyasətdə supergüclər qədər təsir imkanına malik olmasalar da, regional təhlükəsizlik, iqtisadi əməkdaşlıq və beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində mühüm rol oynayırlar. Son illərdə Azərbaycan da bu statusa yaxınlaşan dövlətlərdən biri kimi qiymətləndirilir. Azərbaycanın ortasəviyyəli gücə çevrilməsinin əsas amillərindən biri ölkənin strateji coğrafi mövqeyidir. Avropa ilə Asiyanı birləşdirən nəqliyyat dəhlizlərinin üzərində yerləşməsi Azərbaycanın beynəlxalq logistika və ticarət sistemində əhəmiyyətini artırıb. Xüsusilə Orta Dəhlizin inkişafı ölkənin tranzit imkanlarını genişləndirərək regional iqtisadi əməkdaşlığın əsas iştirakçılarından birinə çevrilməsinə şərait yaradıb. Enerji resursları və enerji diplomatiyası da Azərbaycanın beynəlxalq nüfuzunun artmasına mühüm töhfə verir. Neft və təbii qaz ixracı ilə yanaşı, ölkə son illərdə yaşıl enerji sahəsində də böyük layihələr həyata keçirir. Xəzər dənizinin zəngin külək potensialı, Günəş enerjisi layihələri və Avropaya yaşıl elektrik enerjisinin ixracı istiqamətində əməkdaşlıq Azərbaycanın enerji təhlükəsizliyində rolunu daha da gücləndirir. Hərbi və siyasi amillər də Azərbaycanın ortasəviyyəli güc statusunun formalaşmasında mühüm rol oynayır. 2020-ci ildə baş vermiş 44 günlük Vətən müharibəsi və sonrakı dövrdə ölkənin ərazi bütövlüyünün tam bərpa olunması Azərbaycanın hərbi potensialını və dövlət idarəetmə qabiliyyətini nümayiş etdirdi. Bununla yanaşı, ölkə regional təhlükəsizlik və sülh proseslərində fəal iştirak edərək Cənubi Qafqazda əsas siyasi aktorlardan birinə çevrilib. Azərbaycanın çoxşaxəli xarici siyasəti də bu prosesə mühüm töhfə verir. Ölkə müxtəlif beynəlxalq və regional platformalarda fəal iştirak edir, həm Şərq, həm də Qərb dövlətləri ilə əməkdaşlığı inkişaf etdirir. Türk dünyası ilə inteqrasiyanın gücləndirilməsi, Qoşulmama Hərəkatına sədrliyi dövründə irəli sürülən təşəbbüslər və beynəlxalq tədbirlərə ev sahibliyi Azərbaycanın diplomatik nüfuzunu artırıb. Azərbaycanın ortasəviyyəli gücə çevrilməsi ölkə üçün bir sıra mühüm üstünlüklər yaradır. İlk növbədə, bu status beynəlxalq danışıqlarda ölkənin mövqeyini gücləndirir və milli maraqların daha effektiv müdafiəsinə imkan verir. Digər tərəfdən, xarici investisiyaların cəlb olunması, yeni nəqliyyat və enerji layihələrinin həyata keçirilməsi üçün əlverişli şərait formalaşdırır. Regional liderlik iqtisadi inkişafı sürətləndirir, məşğulluğun artmasına və qeyri-neft sektorunun genişlənməsinə də müsbət təsir göstərir. Bununla yanaşı, ortasəviyyəli güc statusu daha böyük məsuliyyət də yaradır. Belə dövlətlər regional sabitliyin qorunmasına, beynəlxalq hüququn prinsiplərinə hörmət edilməsinə və çoxtərəfli əməkdaşlığın inkişafına töhfə verməlidir. Azərbaycan da sülh, iqtisadi inteqrasiya və regional əməkdaşlıq istiqamətində balanslaşdırılmış siyasət yürütməklə bu rolu daha da möhkəmləndirə bilər. Ümumiyyətlə, Azərbaycanın ortasəviyyəli gücə çevrilməsi ölkənin iqtisadi, siyasi, hərbi və diplomatik imkanlarının genişlənməsinin məntiqi nəticəsidir. Bu status Azərbaycanın beynəlxalq nüfuzunu artırmaqla yanaşı, milli təhlükəsizliyin möhkəmlənməsinə, iqtisadi inkişafın sürətlənməsinə və regional əməkdaşlığın dərinləşməsinə xidmət edir. Gələcəkdə dayanıqlı iqtisadi islahatların davam etdirilməsi, innovasiya və yaşıl enerji sahələrinin inkişafı, eləcə də balanslaşdırılmış xarici siyasətin qorunması Azərbaycanın ortasəviyyəli güc kimi mövqeyini daha da gücləndirəcək.
Tahir TAĞIYEV
