Məlum olduğu kimi, Azərbaycanın 2001-ci ildə Avropa Şurasına üzv olması ölkənin Avropa institutları ilə əməkdaşlığının genişlənməsi, insan hüquqları, demokratiya və hüququn aliliyi sahəsində dialoqun inkişafı baxımından mühüm addım hesab olunurdu. Lakin son illərdə, xüsusilə də 44 günlük Vətən müharibəsindən və Azərbaycanın öz ərazi bütövlüyünü tam təmin etməsindən sonra rəsmi Bakı ilə Avropa Şurası Parlament Assambleyası (AŞPA) arasında münasibətlərdə ciddi gərginlik yarandı. Ölkəmizə qarşı ikili standartlar özünün pik həddinə çatdı. Elə bu fonda 2024-cü ilin yanvarında AŞPA Azərbaycan nümayəndə heyətinin səlahiyyətlərini təsdiqləməmək barədə qərar qəbul etdi və bunun ardınca Azərbaycan nümayəndə heyəti qurumdakı fəaliyyətini qeyri-müəyyən müddətə dayandırdı.
Azərbaycanda və bir çox ölkələrdə AŞPA-nın qərarı geniş şəkildə qərəzli və ikili standartların nümunəsi kimi qiymətləndirildi. Bu mövqeyə görə, Avropa Şurası uzun illər ərzində Ermənistanın Azərbaycan torpaqlarını işğal altında saxlamasına münasibətdə eyni sərt mövqeni nümayiş etdirməmiş, lakin Azərbaycan öz suverenliyini bərpa etdikdən sonra ölkəyə qarşı daha sərt siyasi yanaşma sərgiləmişdi. Rəsmi Bakı dəfələrlə bəyan edib ki, AŞPA bəzi siyasi dairələrin təsiri altında fəaliyyət göstərir və qərarlarında obyektivlik prinsipi qorunmur. Bu vəziyyət Azərbaycanda Avropa Şurasını tərk etməyin mümkün olub-olmaması barədə müzakirələri də aktuallaşdırdı. Hüquqi baxımdan belə bir addım mümkündür. Avropa Şurasının nizamnaməsinə əsasən, üzv dövlət təşkilatdan çıxmaq barədə qərar qəbul edə bilər. Bununla yanaşı, belə bir qərarın yalnız siyasi deyil, həm də hüquqi nəticələri var. Çünki Avropa Şurasının üzvlüyü Avropa İnsan Hüquqları Konvensiyası və Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsinin yurisdiksiyası ilə sıx bağlıdır. Təşkilatdan çıxış bu mexanizmlərlə münasibətlərə də təsir göstərir. Davam edən ikili standartlar fonunda Azərbaycanın Avropa Şurasını tərk etməkdən başqa çıxış yolu da qalmır. Elə prezident İlham Əliyev Şuşada "Sülhün təşviqində medianın missiyası: Həqiqətin bərpası və etimadın yenidən qurulması" mövzusunda keçirilən IV Şuşa Qlobal Media Forumunun açılış mərasimində çıxışı zamanı da bu məsələyə xüsusi toxunub. Dövlət başçısı qeyd edib ki, Azərbaycan Avropa Şurasından tam çıxmağı nəzərdən keçirir: "Avropa Şurasının Parlament Assablemsiyasına vaxtı ilə başqa bir mənzərə vardı. Mən təəssüf edirəm ki, belə bir hal baş verib. Vaxtilə mən 2001-ci ildə Azərbaycan parlamentində üzv olduqda nümayəndə heyətinə rəhbər idim. İki il orada çalışdım. Orada il ərzində 4 sessiya keçirildi. Mənim üçün bu, xoşagəlməz hadisəsi idi. 2023-cü ildə biz öz legitim hüququmuzdan istifadə edərək separatçıların əlində qalan torpaqlarımızı işğaldan azad etdik. Lakin Azərbaycanı cəzalandırmaq üçün qətnamələr qəbul etdilər. 2024-cü ilin yanvarında Azərbaycan nümayəndə heyətinin akkreditasiyanı sual altına çəkdilər və səsvermə hüququndan məhrum etdilər. Bu, sırf insan hüquqları ilə bağlı məsələ deyildi. Onunla bağlı olsaydı daha əvvəldən edərdilər. Bu, sadəcə bizimlə, ərazi bütövlüyümüzlə bağlı bir cəza idi. Azərbaycan nümayəndə heyəti çox müdrik qərar qəbul elədi. Onlar görüşlərdə iştirakdan imtina etdilər. Əgər bizim səsvermə hüququmuz yoxdursa, nəyə görə biz orada olmalıyıq?!". İlham Əliyev yeri gəlmişkən xatırladıb ki, Azərbaycan Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsinin hakimlərinə də səs verməyib: "Buna görə də biz onların qərarlarını tanımırıq. Biz hakimlər üçün səs verməmişik, iki ildir biz ayrıseçkiliyə məruz qalırıq. Açıq şəkildə deyirəm ki, Azərbaycan tam olaraq təşkilatdan çıxmağı gözdən keçirir. Nəinki üzvlüyümüzün dayandırılması, dondurulması, birmənalı olaraq həmin təchizatdan getməyimizi nəzərdən keçiririk". Azərbaycan müstəqil xarici siyasət yürüdən dövlətdir və beynəlxalq təşkilatlarla münasibətlərini milli maraqlar əsasında qurur. Bu baxımdan, təşkilatda qalaraq öz mövqeyini müdafiə etmək, ikili standartlara etiraz etmək və dialoq imkanlarını qorumaq da mümkün strategiyalardan biridir. Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində heç bir təşkilat mütləq alternativsiz hesab edilmir. Dövlətlər ilk növbədə öz milli maraqlarını, təhlükəsizliyini və suverenliyini əsas götürərək qərarlar qəbul edirlər. Azərbaycan da son illərdə regional və qlobal miqyasda artan siyasi və iqtisadi nüfuzu ilə göstərir ki, beynəlxalq əməkdaşlıq yalnız bir təşkilatdan asılı deyil. Türk Dövlətləri Təşkilatı, Qoşulmama Hərəkatı və digər çoxtərəfli platformalar Azərbaycanın xarici siyasətində mühüm yer tutur.
Tahir TAĞIYEV
