Almaniya kansleri Fridrix Merts bildirib ki, Qərb Rusiya ilə danışıqları mövcud təmas xətti boyunca Rusiya-Ukrayna qarşıdurmasını dondurmaqla sona çatdırmaq üçün təklif edir. Almaniya hökumətinin başçısı açıq şəkildə bildirib ki, bu halda o, Aİ və ABŞ-ı da əhatə edən sənayeləşmiş ölkələr klubu olan G7-nin konsolidasiya olunmuş mövqeyini ifadə edir. Prezident Donald Tramp da öz növbəsində Volodimir Zelenski haqqında müsbət danışıb. ABŞ dövlət katibi Marko Rubio isə ötən il Ankoricdə keçirilən sammitdə Rusiya və Ukrayna ilə bağlı heç bir razılaşma əldə olunmadığını açıqlayıb. Beləliklə, Trampın prezidentliyindən bəri ilk dəfə olaraq ABŞ və onun Avropa müttəfiqləri Ukrayna-Rusiya münaqişəsi ilə bağlı, hətta ritorik səviyyədə belə, birgə hərəkət edirlər.
Qeyd edək ki, Qdanskda Ukraynanın Yenidən Qurulması üzrə iki günlük konfrans başlayıb. Bir çox ölkənin dövlət başçılarını bir araya gətirən, lakin Zelenski tərəfindən qulaqardına vurulan bu tədbirin bir həftə əvvəl gözlənilmədən pisləşən Polşa-Ukrayna münasibətlərinin perspektivini aydınlaşdıracağı gözlənilirdi. Lakin ilk günündə Rusiya ilə Ukrayna arasındakı münaqişənin gələcəyi ilə bağlı konsolidasiya olunmuş Qərbin mövqeyi daha aydın oldu.
Merz konfransın açılışında çıxış etdi. Onun çıxışı bir neçə məqamla yadda qaldı: Rusiya qalib gəlməyəcək, çünki Ukrayna hazırda daha güclüdür; Avropanın Kiyevə dəstəyi "sarsılmazdır"; və avropalılar və ABŞ Rusiya-Ukrayna münaqişəsi ilə bağlı mövqelərində birdirlər, bunu, xüsusən də son G7 sammiti nümayiş etdirir. G7 ölkələrinin liderləri 15-17 iyun tarixlərində Fransanın Evian-le-Ben şəhərində danışıqlar apardılar. Tramp və digərləri tərəfindən imzalanan sammitin yekun bəyannaməsində həqiqətən də Ukraynaya tam dəstək ifadə olunur. Bütün bunlardan Merz Qdanskdakı çıxışında aşağıdakı nəticəyə gəldi: “Bu gün biz Rusiyaya aydın bir mesaj göndəririk: danışıqlara girməyin, cəbhə xəttini dondurmağın və qətlləri dayandırmağın vaxtı gəlib çatıb”.
Mövcud təmas xətti boyunca münaqişənin dondurulması təklifi yeni deyil. Bu, 7 iyunda Merz, Böyük Britaniyanın ovaxtkı baş naziri Keir Starmer və Fransa prezidenti Emmanuel Makron tərəfindən irəli sürülən Rusiya-Ukrayna münaqişəsinə son qoymaq üçün beş şərtdən biridir. Yenilik odur ki, Almaniya kansleri bunu, o cümlədən ABŞ üçün şərt elan edib. Trampın xüsusi elçisi Stiven Vitkoffun müntəzəm iştirak etdiyi Rusiya-Amerika danışıqları ilə bağlı məlumatlara əsasən, Rusiya ən azı Ukrayna qoşunlarının Donbasdan çıxarılmasında israr edir. Ağ Ev administrasiyasının fərqli şərtləri müzakirə etmək istəyi indi yalnız G7 sammitinin nəticələri ilə deyil, həm də nümayəndələrinin açıqlamaları ilə dəstəklənir. Qdansk konfransı ərəfəsində Tramp Vaşinqtonda NATO-nun baş katibi Mark Rutte ilə görüşdü. Onlar Ağ Evdə birgə mətbuat konfransı keçirdilər. Tramp İranla müharibəni, Ankarada keçiriləcək NATO sammitini və Amerikanın daxili işlərini müzakirə etdi. Rusiyadan bəhs edilmədi - yalnız Amerika prezidenti heç bir qiymətləndirmə təqdim etmədən Rusiyanın Tehrana kömək etmədiyini bildirdi. Lakin Trampdan birbaşa Zelenskinin Rusiya ilə münaqişədə qalib tərəf olduğuna inanıb-inanmadığı soruşuldu. "O, kifayət qədər yaxşı işləyir. Heç olmasa mövqeyini qoruyur. Hər iki tərəfdən insanlar ölür. Amma düşünürəm ki, o, kifayət qədər yaxşı işləyir. Deməliyəm ki, o cəsarətlidir. Onun əla silahları var. Onun əla insanları var. Onun döyüşçüləri var", - Tramp cavab verdi. Ağ Evin hazırkı lideri əvvəllər heç vaxt Zelenski və Ukrayna ordusu haqqında bu cür ifadələr işlətməyib. Yeri gəlmişkən, Tramp bir il yarım əvvəl Zelenskini təriflədiyi eyni ofisdə onu tənqid edib və məşhur ifadə ilə Ukrayna prezidentinin ciddi oyun üçün "kartı yoxdur" ifadəsini işlədib. Rubio daha da birmənalı olub. Bəhreynə səfəri zamanı o, jurnalistlərə bildirib ki, ötən il Alyaskanın Ankoric şəhərində keçirilən sammit zamanı Vladimir Putin və Tramp Ukrayna ilə bağlı heç bir razılığa gələ bilməyiblər: "Alyaskada heç bir razılaşma yox idi. Alyaskada təklif var idi, amma bu, heç vaxt razılığa çevrilmədi". Qdansk konfransına qayıdaraq qeyd etmək lazımdır ki, bir çox iştirakçı Rusiya-Ukrayna münaqişəsi ilə bağlı ABŞ və Avropanın mövqelərinin birliyindən danışıb və hazırda Ukraynanı qalib tərəf kimi gördüklərini vurğulayıblar. İlk gün orada verilən bütün açıqlamalar arasında bəlkə də ən maraqlısı Şimali Makedoniyanın keçmiş müdafiə naziri və hazırkı NATO baş katibinin müavini Radmila Şekerinska və Polşanın keçmiş prezidenti Aleksandr Kvasnevskinin proqnozları olub. Şekerinska vurğuladı ki, Ukraynanın Rusiya üzərindəki hazırkı üstünlüyü münaqişədə Kiyevin xeyrinə aydın və qətiyyətli bir dönüş nöqtəsi göstərmir. Onun sözlərinə görə, bu, ələ keçirilməli olan "fürsət pəncərəsidir". Şekerinska deyib: "Bu cür fürsət pəncərələri çoxlu qurbanlar bahasına yaradılır, lakin onlar əbədi olaraq açıq qalmayacaqlar. Buna görə də mövcud vəziyyətdən maksimum dərəcədə istifadə etmək lazımdır”. Kvasnevski də öz növbəsində Rusiya-Ukrayna münaqişəsində xüsusi bir məqamın gəldiyini bildirib. O qeyd edir ki, növbəti aylarda nəsə baş verəcək və bu, sülh olmayacaq, çünki keçmiş Polşa prezidentinin sözlərinə görə, hazırkı Rusiya rəhbərliyinin sülhə marağı yoxdur.
Samirə SƏFƏROVA
