Məlum olduğu kimi, ABŞ Konqresində keçirilən "Qayıdış hüququ və öz müqəddəratını təyinetmə: İkili standartlar və selektiv yanaşmalar" mövzusunda beynəlxalq konfransın iştirakçıları Konqres üzvlərinə müraciət ünvanlayıblar. Müraciətdə beynəlxalq hüququn norma və prinsiplərinin qərəzsiz, ardıcıl və ayrıseçkiliyə yol verilmədən tətbiq edilməsinin vacibliyi vurğulanıb.
Sənəd müəllifləri, xüsusilə Qərbi azərbaycanlıların öz doğma torpaqlarına təhlükəsiz, könüllü və ləyaqətli şəkildə qayıtmaq hüququnun təmin edilməsinə çağırıblar. Konfrans iştirakçıları beynəlxalq ictimaiyyətin Qərbi azərbaycanlıların öz yurdlarına qayıdışına dəstək verməsi, onların mülkiyyət hüquqlarının bərpası və mədəni irsinin qorunmasına yardım göstərməsi ilə bağlı gözləntilərini ifadə ediblər. Müraciətdə qeyd olunub ki, qayıdış hüququ beynəlxalq hüququn fundamental prinsiplərindən biridir və bu hüququn təmin olunması selektiv yanaşmalardan kənar həyata keçirilməlidir. Sənəddə ABŞ Konqresi üzvləri Qərbi azərbaycanlıların üzləşdiyi problemlərə və onların qayıdış hüququ ilə bağlı səsləndirilən faktlara ciddi diqqət yetirməyə çağırılıb. Konqres üzvlərindən bu məsələ ilə bağlı dinləmələr, brifinqlər və məsləhətləşmələr təşkil etmələri, aidiyyəti icmalarla birbaşa dialoqu təşviq etmələri və insan hüquqları prinsiplərinin ardıcıl tətbiqinə dəstək vermələri xahiş olunub. Müraciətdə, həmçinin siqh icmasının hüquqları, eləcə də Aruba, Kurasao, Sent-Martin, Sint Eustatius və Saba xalqlarının öz müqəddəratını təyinetmə hüququ ilə bağlı məsələlərə toxunulub. Konfrans iştirakçıları müraciətdə qaldırılan məsələlərin ABŞ Konqresində müzakirəyə çıxarılmasını xahiş edərək, xüsusilə Qərbi azərbaycanlıların qayıdış hüququnun təmin olunması istiqamətində beynəlxalq dəstəyin gücləndirilməsinə çağırıblar. Onlar Konqres üzvlərinin bu məsələlərlə bağlı cavab və dəstəyini gözlədiklərini bildiriblər. Xatırladaq ki, Vaşinqtonda Konqres binasında "Qayıdış hüququ və öz müqəddəratını təyinetmə: ikili standartlar və selektiv yanaşmalar" mövzusunda beynəlxalq konfrans keçirilib. Bakı Təşəbbüs Qrupunun (BTQ) təşkilatçılığı ilə baş tutan konfrans azərbaycanlıların Ermənistan tərəfindən etnik təmizləməyə məruz qalmasına dair ABŞ Konqresində keçirilən ilk belə tədbirdir. Bununla yanaşı, Bakıda Qərbi Azərbaycan İcmasının (QAİ) təşəbbüsü ilə Ümumdünya Qaçqınlar Gününə həsr olunmuş "Qərbi Azərbaycana qayıdış: Tarixi ədalətin bərpası və insan hüquqları" adlı tədbir keçirilib. Çıxışlarda qeyd olunub ki, Qərbi Azərbaycan məsələsi təkcə tarixi ədalətin bərpası deyil, həm də beynəlxalq hüquqla tanınan fundamental insan hüquqlarının təmin olunması məsələsidir. Sonda vurğulanıb ki, Qərbi Azərbaycana Qayıdış Konsepsiyasında müəyyən edilmiş məqsədlərin həyata keçirilməsi tarixi ədalətin bərpasına, soydaşlarımızın doğma yurdlarına qovuşmasına və regionda davamlı sülhün möhkəmlənməsinə xidmət edəcək. Milli Məclisin deputatı Rizvan Nəbiyev qeyd edir ki, Qərbi azərbaycanlıların qayıdış məsələsi artıq hüquqi müstəvidə irəliləyir. Onun sözlərinə görə, Qərbi azərbaycanlıların öz tarixi torpaqlarına qayıdış məsələsi uzun müddət əsasən humanitar aspektdə müzakirə olunub: "Artıq qayıdışın hüquqi baxımdan həlli istiqamətində BMT Təhlükəsizlik Şurası və BMT Baş Assambleyasında çoxsaylı sənədlər yayılıb, həmçinin parlament diplomatiyası, Qoşulmama Hərəkatı və digər beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində müvafiq sənədlər qəbul olunub. Qərbi azərbaycanlıların deportasiyasından və Ermənistan müstəqillik əldə etdikdən sonra onlara vətəndaşlıq hüququ verilib". R.Nəbiyev bildirib ki, 1998-ci ildə "Azərbaycan Respublikasının vətəndaşlığı haqqında" qanun qəbul edilərkən Ulu Öndər Heydər Əliyev tərəfindən irəli sürülən təşəbbüsə əsasən, Azərbaycan vətəndaşlığını alan və 1988–1992-ci illərdə ölkəyə qaçqın kimi gələn şəxslərin öz tarixi torpaqlarına qayıtmaq hüququ qorunub saxlanılıb: "Məsələnin mürəkkəb tərəflərindən biri Ermənistan cəmiyyətində qayıdacaq azərbaycanlıların təhlükəsiz yaşayışının təmin edilməsidir. Çünki uzun illər ərzində azərbaycanlılara qarşı düşmən obrazı formalaşdırılıb və aparılan araşdırmalar bunun əsas səbəblərindən birinin Ermənistanın təhsil sistemində istifadə olunan dərsliklər olduğunu göstərir. Həmin dərsliklərdə uzun müddət kollektiv düşmən obrazının yaradılması bu gün də öz təsirini göstərməkdədir".
Bütün bunlar artıq Ermənistanda ciddi narahatlıq yaradıb və siyasi çəkişmə predmetinə çevrilib. Müxalif "Güclü Ermənistan" blokundan Marianna Kaqramanyan qeyd edir ki, Ermənistan hökuməti Azərbaycanla sülhdən danışarkən, rəsmi Bakı beynəlxalq ictimaiyyətdə antierməni düşüncələrini gücləndirir: "Bakı Təşəbbüs Qrupu Vaşinqtonda ABŞ Konqresində forum keçirib və forumda "Qərbi Azərbaycanlıların qayıdışı" və "onların öz müqəddəratını təyin etmək hüququ" məsələsi təqdim olunub. Bu, Azərbaycan tərəfindən daha bir anti-erməni tədbiridir. Nəzərə alın ki, Ermənistan "etnik təmizləmə"də ittiham olunur. Xüsusilə qeyd olunur ki, Ermənistan 20-ci əsrdə "Qərbi Azərbaycanlıların etnik təmizləməsi"ni həyata keçirib". Kaqramanyan qeyd edib ki, bu, sadəcə akademik və ya hüquqi müzakirə deyil, rəsmi Bakının Ermənistana qarşı apardığı növbəti informasiya və siyasi kampaniyadır: “Ölkəni soyqırımda ittiham etmək və beynəlxalq ictimaiyyətdə antierməni əhval-ruhiyyəsini artırmaq prosesi gedir. Bundan əlavə, müxtəlif diplomatik səviyyələrdə onlar rəsmi Bakının Ermənistanın suveren əraziləri ilə bağlı ambisiyalarını təqdim edəcək və respublikanın tarixi, mədəni və hüquqi əsaslarını şübhə altına alacaqlar. Bu, hökumətin sülh gündəliyinin əslində bir illüziya olduğunu bir daha təsdiqləyən daha bir həyəcanverici xəbərdir. Ermənistanın tarixini unudan hakim Vətəndaş Müqaviləsi Partiyasının buna necə reaksiya verəcəyini görmək maraqlı olacaq”. "Güclü Ermənistan" blokunun idarə heyətinin üzvü Narek Karapetyan da Bakının siyasətinə münasibət bildirib və Ermənistan hakimiyyətinin bəyanatları ilə Azərbaycanın atdığı addımlar arasında uyğunsuzluq olduğunu iddia edib: "Ermənistan hakimiyyəti keçmişdən imtina edir, erməni xalqını problemin biz olduğuna inandırır və məhz buna görə də bizə hücum edilib. Bu arada, Azərbaycan hökuməti yeni bir keçmiş uydurur və bütün dünyanı ölkəmizə qarşı gələcək tələblərinə hazırlayır". Ermənistanın keçmiş xarici işlər naziri Vardan Oskanyan isə bildirir ki, ermənilərin Qarabağa qayıtmasını azərbaycanlıların Ermənistana qayıtması ilə eyniləşdirmək Paşinyan hökumətinin etdiyi ən ciddi səhvdir: "Bu, Azərbaycanın Ermənistanda azərbaycanlıların yenidən məskunlaşdırılması ideyasını fəal şəkildə təbliğ etməsi fonunda baş verib. ABŞ və digər Avropa ölkələri də daxil olmaqla, azərbaycanlıların bəyanatlarına və hərəkətlərinə cavab verin. Bütün bunlar ciddi təhlükə yaradır. Belə bir sualın mövcud olmadığı və müxalifətin sadəcə fərziyyəsi olduğu barədə söhbətlər doğru deyil. Axı onlar Qarabağ haqqında da eyni şeyi dedilər və nəticədə biz onu itirdik. Bu dərhal baş verməyəcək, amma təməllər artıq qoyulur və bu gün həqiqətlə üzləşməsək, sonradan çox çətin olacaq". O, hazırkı Ermənistan hökumətinin istənilən güzəştə gedəcəyinə əminliyini ifadə edib: "Trampın marşrutu"nu həyata keçirəcək, ölkəyə sızmanın başlayacağı anklavları təhvil verəcək. Bu, müxalifət və ya hökumət məsələsi deyil; bu, Ermənistanın milli təhlükəsizliyi məsələsidir. Əgər biz bunu həll etməsək, tezliklə görəcəyik ki, Ermənistan dövləti artıq Ermənistan ərazisi deyil. Nəticədə, ölkəmizin böyük bir hissəsini itirə bilərik. Bu məsələ ölkənin xarici siyasətinin diqqət mərkəzində olmalıdır".
Samirə SƏFƏROVA
