Afsəddin Nəbiyev: “Tamhüquqlu üzvlük mövcud reallıqlar çərçivəsində ölkənin dövlətçilik maraqları ilə uzlaşmır”
“Azərbaycanın Avrasiya İqtisadi İttifaqına (Aİİ) üzvlüyünü təşviq etməyə hazırıq. Rusiya ölkəni Avrasiya İnkişaf Bankının səhmdarları arasında görmək istəyir”. Bunu Rusiya xarici işlər nazirinin müavini Mixail Qaluzin bildirib.
“Biz Azərbaycanın Aİİ ilə yaxınlaşmasını asanlaşdırmaq üçün əlimizdən gələni etməyə hazırıq, çünki bu, fikrimizcə, ortaq Avrasiya məkanımızda mövcud iqtisadi əlaqələri daha da gücləndirəcək. Belə yaxınlaşma Azərbaycan iqtisadiyyatına da müsbət təsir göstərəcək, çünki ölkə ortaq mal bazarının üstünlüklərindən istifadə edə və nəqliyyat, xidmət və investisiya sahələrində əməkdaşlığı genişləndirə biləcək”, - deyə Qaluzin qeyd edib.
Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, Prezident İlham Əliyev 2024-cü ilin aprelin 23-də ADA Universitetində keçirilən "COP29 və Azərbaycan üçün Yaşıl Baxış" mövzusunda beynəlxalq forumda çıxışı zamanı deyib ki, Aİİ-yə üzv olmaq planımız yoxdur: “Bizim belə planlarımız yoxdur, amma deyə bilmərik ki, bu, gələcəkdə müzakirə mövzusu ola bilməz. Hər şey yaxınlaşmaqdan hansı əlavə iqtisadi fayda əldə edəcəyimizdən asılı olacaq. Əgər onları görsək, qəbul edəcəyik. Əks halda, bizi indi mövcud olan əməkdaşlıq səviyyəsi də qane edir”.
Azərbaycanın Aİİ üzvü olmaq istəyi olsaydı indiyə qədər bu təşəbbüslə çıxış edərdi də. Aİİ cəlbedici olsaydı onun üzvü olan Ermənistan Avropa İttifaqına can atmazdı. Məgər Rusiya bilmir ki, Azərbaycan bu kimi birlik və ittifaqlardan uzaq qalmağa çalışır?
Sözügedən məsələyə aydınlıq gətirən AMİP-in sədr müavini Afsəddin Nəbiyevin fikrincə, son günlərdə regionun geosiyasi gündəmində postsovet məkanındakı inteqrasiya prosesləri yenidən aktiv müzakirə mövzusuna çevrilib: “Qaluzinin rəsmi Bakıya ünvanlanmış bəyanatı Azərbaycanı Aİİ ilə yaxınlaşmağa təşviq etmək və ölkəni Avrasiya İnkişaf Bankının səhmdarları arasında görmək istəyi Moskvanın bu istiqamətdəki növbəti diplomatik gedişidir. Rusiya tərəfi iddia edir ki, belə bir addım regional iqtisadi əlaqələri gücləndirəcək və Azərbaycan iqtisadiyyatına müsbət təsir göstərəcək. Lakin rəsmi Bakının bu məsələdəki mövqeyi tamamilə fərqli prinsiplərə, dərin praqmatizmə və milli dövlətçilik maraqlarına söykənir. Prezident İlham Əliyevin dəfələrlə bəyan etdiyi kimi, ölkənin Aİİ-yə üzv olmaq planı yoxdur və mövcud ikitərəfli əməkdaşlıq formatı Azərbaycanın milli maraqlarını tam təmin edir. Rusiya rəhbərliyi Azərbaycanın xarici siyasət doktrinasına, onun heç bir hərbi-siyasi bloka daxil olmamaq barədə Qoşulmama Hərəkatı çərçivəsində götürdüyü öhdəliklərə və suverenliyini məhdudlaşdıran üstqurum təşkilatlarından məsafə saxlamaq strategiyasına tam bələddir”.
A.Nəbiyev hesab edir ki, Moskvanın tez-tez bu mövzuya qayıtmasının arxasında bir neçə mühüm strateji hədəf dayanır: “Birincisi, Qərbin ağır sanksiyaları altında olan Rusiya, postsovet məkanında özünün aparıcı layihəsi olan Aİİ-nin geosiyasi çəkisini və cəlbediciliyini artırmaq niyyətindədir. Regionun ən dinamik inkişaf edən, iqtisadi və maliyyə baxımından tam müstəqil olan dövlətinin – Azərbaycanın bu ittifaqa cəlb edilməsi Moskva üçün böyük bir imic və güc nümayişi olardı. İkincisi, Azərbaycan "Şimal-Cənub" beynəlxalq nəqliyyat dəhlizinin mərkəzi coğrafi halqasıdır. Azərbaycanın bu ittifaqa daxil olması regionda vahid gömrük və tarif siyasətinin formalaşdırılması baxımından Moskvaya mühüm rıçaqlar qazandıra bilərdi. Azərbaycanın müasir dövlətçilik fəlsəfəsinin əsasını tam suverenlik, iqtisadi müstəqillik və balanslaşdırılmış xarici siyasət təşkil edir. Bu kontekstdə, Aİİ-yə tamhüquqlu üzvlük mövcud reallıqlar çərçivəsində ölkənin dövlətçilik maraqları ilə uzlaşmır. Azərbaycan dövləti üçün ən məqbul və rasional cavab formulu elə ölkə başçısının səsləndirdiyi tezisdə öz əksini tapır: "Bizi indi mövcud olan əməkdaşlıq səviyyəsi də qane edir".
Azərbaycan Aİİ-yə daxil olmadan da onun əsas hərəkətverici qüvvələri olan Rusiya, Qazaxıstan, Belarus və Qırğızıstan ilə ən yüksək səviyyədə - strateji tərəfdaşlıq və müttəfiqlik formatında məsələn, Rusiya ilə 2022-ci il Müttəfiqlik Qarşılıqlı Fəaliyyəti haqqında Bəyannamə əməkdaşlıq edir. İttifaqa daxil olmaq ölkəyə əlavə iqtisadi dividentlər qazandırmaq əvəzinə, dövlət müstəqilliyinin bəzi elementlərini riskə atmaq deməkdir. Azərbaycanın belə bir ittifaqda olmağa cəhd göstərməməsinin arxasında dərin rasional və praqmatik risk analizləri dayanır. Bu ittifaqa üzv olmaq, gömrük rüsumlarının müəyyənləşdirilməsi, xarici ticarət tarifləri və üçüncü ölkələrlə ticarət sazişlərinin imzalanması səlahiyyətlərinin böyük hissəsini mərkəzi Moskvada yerləşən Avrasiya İqtisadi Komissiyasına dövr etmək deməkdir. Bu isə Azərbaycanın müstəqil iqtisadi qərarlar qəbul etmək suverenliyini birbaşa məhdudlaşdırır. Azərbaycan daxili bazarı, yerli istehsalı, sənayeni və xüsusilə kənd təsərrüfatını xarici rəqabətin kəskin təsirlərindən qorumaq üçün hələ Ümumdünya Ticarət Təşkilatına (ÜTT) belə daxil olmayıb. Aİİ-yə daxil olmaq ölkə bazarını digər üzv dövlətlərin iri sənaye və kənd təsərrüfatı malları üçün tam açmaq deməkdir ki, bu da yerli kiçik və orta sahibkarlığa ciddi zərbə vura bilər. Azərbaycan Avropa İttifaqının strateji enerji tərəfdaşıdır. Eyni zamanda, Türk Dövlətləri Təşkilatı (TDT) çərçivəsində dərinləşən inteqrasiya prosesləri Bakı üçün əsas prioritetlərdən biridir. Aİİ-yə birtərəfli inteqrasiya bu incə tənzimlənmiş balanslaşdırılmış xarici siyasət arxitekturasını poza bilər. Azərbaycanın dövlətçilik baxışı və milli maraqları üçün bu gün ən məqbul mövqe "praqmatik tərəfdaşlıq, lakin institusional asılılıqdan imtina" statusudur. Azərbaycanın Aİİ-dən kənarda, lakin onun üzvləri ilə qarşılıqlı hörmətə dayanan sıx iqtisadi əlaqədə qalması dövlətimizin müstəqilliyi, təhlükəsizliyi və davamlı inkişafı üçün yeganə doğru modeldir”.
Vidadi ORDAHALLI
