Əli Orucov: "Moskva istəsə də, istəməsə də Ermənistanı əvvəlki kimi asan idarə edə bilməyəcək"
Seçkilərə cəmi üç gün qalmış Rusiyanın rəsmi səviyyədə, avropayönlü qüvvələr hakimiyyətə gələcəyi təqdirdə, Ermənistanın Avrasiya İqtisadi İttifaqı üzvlüyünün dayandırılması mexanizminin hazırlanmasına başlanıldığı barədə mesajlar verməsi siyasi baxımdan necə qiymətləndirilə bilər? Bu cür açıqlamalar seçkiqabağı dövrdə erməni seçicilərinin qərarına təsir göstərməyə yönəlmiş xarici təzyiq və ya siyasi siqnal kimi qəbul oluna bilərmi? Beynəlxalq təcrübədə oxşar hallara necə yanaşılır və bunun Ermənistanın daxili siyasi proseslərinə mümkün təsirləri nədən ibarət ola bilər?
Seçkilərə qısa müddət qalmış xarici dövlət rəsmilərinin və ya beynəlxalq təşkilatlarla bağlı yüksək səviyyəli şəxslərin müəyyən siyasi ssenarilər barədə açıq mesajlar verməsi adətən siyasi siqnal kimi qiymətləndirilir. Əgər Rusiya tərəfindən avropayönlü qüvvələr hakimiyyətə gələcəyi halda Ermənistanın Avrasiya İqtisadi İttifaqındakı üzvlüyünün dayandırılması mexanizminin hazırlanmasına başlanıldığı barədə açıqlamalar səsləndirilirsə, bu, ilk növbədə Moskvanın mümkün geosiyasi dəyişikliklərə münasibətinin nümayişi kimi dəyərləndirilə bilər. Belə bəyanatlar həm Ermənistanın siyasi elitasına, həm də seçicilərə ünvanlanmış xəbərdarlıq xarakterli mesaj təsiri yarada bilər.
Siyasi baxımdan bu cür açıqlamalar seçkiqabağı mühitə təsir göstərmək cəhdi kimi də şərh oluna bilər. Xüsusilə seçkilərin nəticəsinin ölkənin xarici siyasət kursuna təsir göstərə biləcəyi hallarda xarici aktorlar öz maraqlarını açıq və ya dolayı formada ifadə etməyə çalışırlar. Buna görə də bəzi müşahidəçilər belə bəyanatları seçicilərin qərarına təsir etməyə yönəlmiş xarici təzyiq elementi, digərləri isə sadəcə gələcək siyasi nəticələr barədə xəbərdarlıq və ya mövqe açıqlaması kimi qiymətləndirir.
Beynəlxalq təcrübədə oxşar hallara tez-tez rast gəlinir. Müxtəlif ölkələrdə seçkilər ərəfəsində böyük dövlətlər, regional birliklər və beynəlxalq təşkilatlar müəyyən siyasi qüvvələrin hakimiyyətə gəlməsi halında iqtisadi, siyasi və ya təhlükəsizlik sahəsində mümkün nəticələr barədə açıqlamalar veriblər. Bununla belə, demokratik standartlar baxımından seçki prosesinə birbaşa müdaxilə görüntüsü yaradan bəyanatlar adətən mübahisəli hesab olunur və daxili siyasi proseslərə təsir cəhdi kimi tənqid edilir.
Ermənistan kontekstində belə açıqlamalar seçicilər arasında fərqli reaksiyalar doğura bilər. Bir qisim seçici bunu ölkənin iqtisadi və geosiyasi maraqları baxımından ciddi xəbərdarlıq kimi qəbul edərək daha ehtiyatlı seçim edə bilər. Digər qisim isə bu cür mesajları xarici təsir cəhdi hesab edib əks reaksiya göstərə və milli suverenlik amilini ön plana çıxara bilər. Nəticədə belə bəyanatların təsiri seçicilərin siyasi baxışlarından, xarici siyasət prioritetlərindən və ölkədaxili siyasi atmosferdən asılı olaraq dəyişə bilər.
Ümumilikdə, seçki ərəfəsində verilən bu tip açıqlamalar həm geosiyasi maraqların ifadəsi, həm də ictimai rəyə təsir potensialı daşıyan siyasi siqnal kimi qiymətləndirilə bilər. Onların real təsir gücü isə seçicilərin bu mesajları necə qəbul etməsindən və daxili siyasi gündəmdə hansı məsələlərin daha önəmli hesab edilməsindən asılıdır.
Politoloq Əli Orucov "Bakı-Xəbər" qəzetinə açıqlamasında Rusiya-Ermənistan münasibətlərinin gərgin, lakin hələ tam qırılmamış bir mərhələdə olduğunu vurğulayıb.
Ekspertin qiymətləndirməsinə görə, Rusiya Ermənistana siyasi və iqtisadi təzyiqlərini ardıcıl şəkildə artırmaqdadır: "Kremlin nəzarətindəki media və müxtəlif sahələri təmsil edən şəxslər mütəmadi anti-Paşinyan təbliğatı aparır. Prezident Putin Qazaxıstandakı son Avrasiya İqtisadi İttifaqı görüşündə İrəvanı açıq şəkildə hədələyib, Rusiya isə Ermənistan ixrac məhsullarına məhdudiyyətlər tətbiq edib.
Bununla yanaşı, Qərbin Ermənistana dəstəyi də əhəmiyyətli dərəcədə güclənib. ABŞ TRIPP çərçivə sazişini imzalayıb, 2,5 milyard dollarlıq investisiya nəzərdə tutulub. Bu ilin əvvəlində ABŞ-ın vitse-prezidenti C.Vensin Ermənistana səfəri zamanı isə modul tipli AES-in tikintisi üçün 9 milyard dollar ayrılması razılaşdırılıb”.
Orucovun fikrincə, kiçik Ermənistan üçün həm maliyyə, həm də təhlükəsizlik baxımından son dərəcə mühüm əhəmiyyət daşıyan bu məbləğlər ölkənin geosiyasi çəkisini artırır.
Politoloq 7 iyun seçkilərinin nəticələrini həlledici amil kimi dəyərləndirərək bildirib ki, seçkidən sonra müəyyən təxribat və qarşıdurma cəhdlərinin mümkünlüyünü istisna etmir. Lakin belə addımların İrəvan-Moskva xəttindəki gərginliyi daha da dərinləşdirəcəyini söyləyib. Paşinyanın bu kontekstdə mövcud atmosferi sakitləşdirməyə çalışacağını proqnozlaşdıran ekspert qeyd edib ki, konfrontasiya kiçik Ermənistan üçün arzuolunmaz sarsıntılar yaradar.
Orucov yekunlaşdırıb ki, Ermənistan hələ xeyli müddət Rusiyanın orbitindən tam çıxa bilməyəcək və hər iki tərəf üçün qəbuledilən statusun saxlanılması istiqamətindən kənara çıxma təşəbbüsləri yaxın dövrdə görünməyəcək.
Dəniz NƏSİRLİ
