Akif Nağı: “Rusiya tərəfi məsələnin mahiyyətini kiçiltməyə çalışır və bu səbəbdən də çərçivə sazişini bəyannamə kimi qələmə verməyə cəhd göstərir”
Ermənistan Xarici İşlər Nazirliyinin məlumatına görə, Ermənistan və ABŞ İranla sərhəd boyunca tranzit dəhlizi olan Trampın Beynəlxalq Sülh və Rifah Marşrutu (TRIPP) layihəsi üzrə strateji əməkdaşlıq haqqında çərçivə sazişi imzalayıblar. Sənəd ABŞ dövlət kativi Marko Rubionun may ayının sonlarında İrəvana səfəri zamanı paraflanıb.
Ermənistanla Amerikan arasında Tramp marşurtu üzrə çərçivə saziş imzalanıb. Saziş, müqavilə hüquqi sənəddir. Çünki imzalayan tərəflərə qarşılıqlı vəzifə, hüquq və öhdəliklər yaradır.
Maraqlıdır ki, Rusiyanın media orqanları və Rusiya rəsmiləri bunu saziş yox, imzalanmış bəyannamə adlandırırlar. Rusiya media orqanlarında yazılır ki, ABŞ və Ermənistan saziş yox, hansısa bir bəyannamə imzalayıblar. Bəyannamə, bəyanat ayrı şeydir, saziş ayrı şeydir. Bunun saziş olduğunu Rusiya tərəfindən inkarı nə məqsəd daşıyır? Doğrudanmı bu saziş deyil? Bəlkə doğrudan da elə saziş yox, bəyannamədir?
Azad Vətən Partiyasının sədri Akif Nağı baki-xeber.com-a bildirdi ki, Rusiyanın bu məsələ ilə bağlı mövqeyi aydındır. “Rusiya çalışır ki, prosesləri pozsun, onun iştirakı olmayan bu layihə həyata keçirilməsin. Əsas da 2020-ci ildə imzalanmış 10 noyabr razılaşmasına, bəyanatına istinad edir ki, guya o kommunikasiya, Rusiyanın sərhəd xidməti nəzarət eləməli idi. Çalışırlar ki, prosesi pozsunlar. Amma artıq onların fikrini, heç kəs nəzərə almır. Yəni ötən il avqustun 8-də, Vaşinqtonda Zəngəzur dəhlizi ilə bağlı üçtərəfli razılaşma imzalandı. Bu layihənin əsas adı Zəngəzur dəhlizidir. Bunu hər yerdə bu şəkildə işlətməliyik. Ermənilər ona “Tramp dəhlizi” də, “Sünik dəhlizi”, TRİPP-də deyirlər. Yəni fərqi yoxdur, adı necə olursa olsun, mahiyyət etibarilə bu Zəngəzur dəhlizidir və bu dəhliz də hökmən fəaliyyət göstərəcəkdir. Azərbaycan Prezidenti də son çıxışında aydın şəkildə məsələni ortaya qoydu ki, Zəngəzur dəhlizi hökmən tikiləcək, hazır olacaq və istifadəyə veriləcəkdir. Bunun başqa bir variantı yoxdur. Rusiya mane olmağa, bu prosesi pozmağa çalışır. Birincisi ki, müdaxilə etməyə çalışır ki, o da iştirak eləsin. Artıq onun iştirakı demək olar ki, qeyri-mümkündür. Müəyyən mərhələdə ola bilər, deyək ki, dördüncü, beşinci tərəf kimi hansısa bir funksiyanı yerinə yetirin, orada iştirak etsin. Amma ona da ehtiyac yoxdur. Ondan sonra prosesləri pozmağa çalışdı ki, iş getməsin. Yəni Ermənistana təzyiq edir, Azərbaycana təzyiq etməyə cəhd göstərir, amma heç birində mənası yoxdur. Buna alternativ olaraq Rusiya “Putin yolu” deyilən bir layihə də ortaya atdı. Rusiya Abxaziyadan, Gürcüstandan, Ermənistandan keçməklə yeni bir layihəni ortaya qoyur və onu “Putin yolu” adlandırırlar. Yəni bunu Zəngəzur dəhlizinə bir alternativ kimi ortaya qoyurlar, onun rolunu qabartmağa çalışırlar. Amma əslində o da real bir məsələ deyil. Gürcüstan onunla yəqin ki, razılaşmayacaqdır. Ermənistanın özü də artıq Rusiyanın diktəsi ilə hərəkət etmir. Ona görə də özlərini sakitləşdirmək, arxayınlaşdırmaq üçün sözdə “Putin yolu” deyirlər. Ermənistandakı bu parlament seçkilərindən sonra çox məsələlər yəqin ki, öz yerini alacaqdır. Hər şey qaydasında düşəcəkdir və proseslər Azərbaycanın istəyinə uyğun davam edəcəkdir. Yəni Amerikanın dövlət katibinin Ermənistan xarici işlər naziri ilə imzaladığı çərçovə sazişi də müəyyən məsələləri nizama salır. Çünki 8 avqust 2025-ci il razılaşmasına görə, bir Amerika şirkəti orada proseslərə rəhbərlik etəməlidir. Bu Ermənistanın ərazisindən keçdiyinə görə Ermənistanla müəyyən məsələləri razılaşdırırlar. Yəni 74, 26 faiz payları müəyyənləşdirdilər ki, bu da düzgün mövqedir məncə. Yəni məsuliyyət Amerikanın, Amerika şirkətinin üzərinə düşəcək məsuliyyətdir. Ermənistan da oradan gördüyü işə görə 26 faiz gəlir götürəcək. Ermənistanın da bugün imkanları yoxdur...”
A.Nağı hesab edir ki, böyük ehtimalla Ermənistandakı seçkilərdən sonra o proses gedəcəkdir və Rusiya da heç bir halda ona mane ola bilməyəcək. Rusiyanın nə gücü yoxdur, nə təsir imkanları yoxdur, nə də nə hüquq onun tərəfində deyil, nə də reallıq da onun əleyhinədir.
Yəni Rusiya artıq kənarda qalıbdır. 8 avqust razılaşması ilə Rusiyanın fikri ilə artıq heç kəs hesablaşmır. Rusiyanın da öz iddiasını həyata keçirmək üçün imkanları yoxdur.
Hər şey ilk növbədə Azərbaycanın və Türkiyənin istəklərinə uyğun olaraq həyata keçiriləcək”.
Rusiya rəsmilərinin və mətbuatının Ermənistanla ABŞ arasında imzalanan çərçivə sazişini bəyannamə adlandırmasının səbəbinə gəlincə, A.Nağı vurğuladı ki, Rusiya tərəfi məsələnin mahiyyətini kiçiltməyə çalışır. “Əgər burada terminlərdən söhbət gedirsə, onlar özləri öz dillərində gedən məlumatlara da baxsınlar, orada rus dilində imzalamış sənədlə bağlı 'zayavleniye' ya da 'deklarasiya' ifadəsi işlənmir. Bütün mənbələrdə də rus dilində “ramoçnoye soqlaşeniye” işlənir. Azərbaycan dilində isə “çərçivə sazişi” və ya, “ilkin saziş” olaraq işlənilir. Yəni bu, rəsmi bir sənəddir, bəyanat və yaxud bəyannamə deyil. Rubio da ingilis dilində öz açıqlamasında aydın şəkildə bildirdi ki, biz, sazişi imzalamışıq. Eyni zamanda Ermənistanın xarici işlər naziri Mirzoyan da bildirdi ki, öz aralarında çərçivə sazişi imzalayıblar. Buna görə də mən hesab edirəm Rusiya bu cür mənasız və cılız təşəbbüslərdən əl çəkməlidir. Məqsəd
gər buna artıq bunlar söykənirlərsə ki, sənədin, imzalanmış sənədin adı nədir, oradan özləri üçün nəsə götürməyə çalışırlarsa, o mənasız bir təşəbbüsdür, mənasız bir cəhddir. Rusiya tərəfi məsələnin mahiyyətini kiçiltməyə çalışır və bu səbəbdən də çərçivə sazişini bəyannamə kimi qələmə verməyə cəhd göstərir. Bu isə yanlışdır. Dediyimiz kimi onlar arasında çərçivə sazişi imzalanıb.
Amerikanın dövlət katibi də açıq mətnlə Rusiyanı ittiham etdi ki, Rusiya Ermənistanın indiki baş nazirinin parlament seçkilərində qalib gəlməsini istəmir, uduzmasını istəyir, ona çalışır. Yəni Amerika artıq açıq şəkildə, hətta diplomatik normaları gözləmədən Rusiyanın mövqeyini şərh edir. Açıq-aşkar görsənir ki, Rusiya bunun üçün bütün vasitələrdən istifadə edib Ermənistanda vəziyyəti qarışdırmağa və istəklərinə nail olmağa, istədiklərini hakimiyyətə gətirməyə çalışır. Amma bu cəhdlər də hesab edirəm ki, nəticə verməyəcəkdir. Rusiya reallığı başa düşməlidir və reallıqdan çıxış etməlidir. Əgər doğrudan da regionla hansısa münasibətləri qurmaq istəyirsə, onda bu cür təhdidlərdən əl çəkməlidir. Normal şəkildə Ermənistanda və yaxud Azərbaycanda hansı hakimiyyət mövcuddursa, o hakimiyyətlə də əməkdaşlıq qurmalıdır. Rubionun son açıqlamasında da bildirilir ki, ABŞ Ermənistan hər hansı digər ölkə, eyni zamanda Rusiya ilə hər hansı bir münasibətinin davam etdirilməsinin də əleyhinə deyilik. Yəni dünyada da münasibətlər bu şəkildə qurulur. Yəni “yalnız mənlə dost olasan, başqaları ilə düşmən” köhnə bolşevik yanaşması idi. Rusiya hələ ondan da əl çəkmək istəmir. Tutaq ki, Ermənistan əsas tərəfdaş kimi Amerikanı, yaxud Türkiyəni və Azərbaycanı seçir, Rusiyanın da əməkdaşlığını davam etdirir. Rusiya bu reallıqla hesablaşmalıdır”-deyə A.Nağı qeyd etdi.
İradə SARIYEVA
