Mətin Məmmədli: “Düşünmürəm ki, ABŞ-la İran arasında razılaşma əldə olunmadan Avropa İttifaqı İrana qarşı mövqeyini yumşaltsın”
Avropa Komissiyası Mertsin İrana qarşı sanksiyaların yumşaldılması təklifini rədd edib. Avropa Komissiyasının prezidenti Ursula fon der Leyen hələlik Hörmüz boğazının açılması müqabilində İrana qarşı sanksiyaların qaldırılmasının məqsədəuyğun olacağına inanmır. O, bu açıqlamanı Berlinə səfəri zamanı verib. “Euractiv” və “European Pravda” qəzetlərinin məlumatına görə, Fon der Leyenin açıqlaması Almaniya kansleri Fridrix Mertsin İrana sanksiyaların tədricən yumşaldılmasını təklif etməsindən sonra verilib, bu şərtlə ki, rejim “hərtərəfli razılaşma” bağlamağa hazır olsun.
Avropa Komissiyasının prezidenti hesab edir ki, "Hörmüz boğazının açılması müqabilində İrana qarşı sanksiyaların qaldırılması hələ tezdir".
Onun fikrincə, sanksiyaların qaldırılması vaxtından əvvəl olardı.
"İrana qarşı sanksiyaların tətbiq edilməsinin bir səbəbi var, [yəni] onların öz əhalisinə qarşı davranışları. İran rejimi bu il ən azı 17.000 gənci öldürüb. Sanksiyaların səbəbi İranda insan hüquqlarının, xüsusən də qadın hüquqlarının pozulmasıdır", - deyə o vurğulayıb.
Von der Leyen əlavə edib ki, sanksiyaların qaldırılması "İranda fundamental dəyişikliklər" tələb edəcək.
Media xəbərlərinə görə, İran ABŞ-a Hörmüz boğazının açılmasını və atəşkəsin uzadılmasını əhatə edən yeni sülh təklifi təqdim edib. Lakin Tehran nüvə danışıqlarını daha gec bir tarixə təxirə salmağı təklif edir.
Almaniyanın kansleri təklif edib ki, İrana qarşı sanksiyaları yumşalsın. Amma Avropa Komissiyasının sədri bunu qəbul etməyib.
Əslində Avropa və Amerika münasibətlərinin gərgin olduğu bu şəraitdə İranın Hörmüz boğazı ilə bağlı mövqeyini yumşaltmaq üçün Avropanın İrana qoyduğu bu sanksiyaları yumşaltması məntiqli olmazdımı? Xüsusən bilirik ki, Hörmüzün bağlı qalmasından çox əziyyət çəkənlərdən biri də Avropa ölkələridir. Neftin qiyməti qalxıb, dövlətlər əziyyət çəkirlər. Əslində Merts bəlkə də bu nöqteyi-nəzərdən çıxış edib ki, sanksiyalar yumşaldılarsa İran da Hörmüz boğazı məsələsində mövqeyini yumşaldar ki, nəticədə Hörmüz boğazı açılar və neft gələr. Ümumiyyətlə Avropa İrttifaqının İrana münasibətdə indiki şəraitdə sanksiyaların yumşaldılması nə qədər məntiqlidir?
Politoloq Mətin Məmmədli baki-xeber.com-a bildirdi ki, indiki şəraitdə Avropa İttifaqının İrana qarşı sanksiyalarının yumşaldılması gözlənilmir: “Bu mənti də görünmür. Çünki İrana münasibətdə ABŞ-ın və Avropa İttifaqı ölkələri əsas məsələlərlə bağlı mövqeyi demək olar ki, üst-üstə düşür. Baxmayaraq ki, Avropa ölkələri ABŞ-ın İrana qarşı hərbi zərbələrinə dəstək verməyib. Bu başqa bir məsələdir. Amma mövqe etibarı ilə demək olar ki, bir çox məsələlərdə münasibətlər, mövqelər eynidir. Yəni Avropa ölkələri də İranı nüvə proqramından, ballistik raket proqramından imtina etməyə çağırır. İranın Yaxın Şərqdəki siyasətini qəbul etmir. Bu kimi məsələlərdə mövqelər oxşardır. Ona görə də, İranla ABŞ-ın müəyyən diplomatik təmasları davam edir. Düzdür, birbaşa danışıqlar həyata keçirilmir, ancaq ortada da hər hansı bir razılaşma yoxdur. Razılaşma olmadığı üçün də Avropa İttifaqının İrana qarşı sanksiyaları yumşaldılacağını gözləmək doğru deyil”.
M.Məmmədlinin sözlərinə görə, Hörmüz boğazının bağlanması məsələsinə gəlincə, elə bir vəziyyət yaranıb ki, Hörmüz boğazının bağlı qalması həm də İranın maraqlarına uyğun deyil. “Məlumdur ki, ABŞ İran limanlarını blokadaya alıb. Yəni ABŞ Hörmüz boğazının bağlanmasını İrana qarşı bir əks-silaha çevirib. İranın əsas tələbi ondan ibarətdir ki, yalnız blokada götürüldükdən və Hörmüz boğazı effektiv işlədikdən sonra biz ABŞ-la danışıqlara gedə və nüvə məsələsini müzakirə edə bilərik. Hazırda belə ziddiyyətli bir vəziyyət mövcuddur. Bu səbəbdən də düşünmürəm ki, ABŞ-la İran arasında razılaşma əldə olunmadan Avropa İttifaqı İrana qarşı mövqeyini yumşaltsın. Bu gözlənilən deyil”-deyə M.Məmmədli qeyd etdi.
İradə SARIYEVA
