İranla ABŞ arasında atəşkəs və danışıqları fonunda başlayan böhran yenidən silahlı münaqişəyə çevrilib. Hər iki tərəfin davam etdirdiyi təcavüz danışıqları faktiki olaraq dalana dirəyib.
Xüsusilə İranın Hörmüz boğazında ABŞ hərbi “Apache” helikopterini vurmasından sonra yenidən alovlanan münaqişə şiddətlənməkdə davam edir.
ABŞ prezidenti Donald Tramp bildirib ki, İran rəsmiləri gecə ərzində atəşi dayandırmaq üçün onlarla danışıqlar aparıblar. Lakin İran bu açıqlamanı təkzib edərək ABŞ-la heç bir əlaqənin olmadığını bildirib. Müharibənin gedişatı ilə bağlı həm İran, həm də ABŞ tərəfindən fərqli və ziddiyyətli açıqlamalar verilir.
İran Silahlı Qüvvələrinin müharibəni aparan bölməsi olan Xatəm əl-Ənbiya Qərargahı Hörmüz boğazının neft tankerləri və ticarət gəmiləri də daxil olmaqla bütün növ gəmilər üçün bağlandığını açıqlayıb. Boğazı keçməyə çalışan iki gəminin vurulduğu bildirilir. Lakin Tramp ABŞ-ın Hörmüz boğazına nəzarət etdiyini və dəniz blokadasının davam etdirilməsində israrlı olduğunu bildirir. Blokadanı "uğurlu" adlandıran Tramp iddia edir ki, "İran məğlub olub və iqtisadiyyatı çöküb". Lakin müharibədən aylar keçməsinə baxmayaraq, İran hələ də ABŞ-ın hərəkətlərinə effektiv şəkildə cavab verə bilir.
Bu arada, “Axios”un Ağ Evdəki yüksək vəzifəli mənbələrə istinadən verdiyi məlumata görə, Trampın İran ərazisinə hava hücumları qərarı Tehranın nüvə razılaşması təklifinə cavabını iki həftə ləngitməsindən irəli gəlir. Bildirilir ki, Trampı qəzəbləndirən şey “Apache” helikopterinin vurulması deyil, İranın razılığa gəlməkdə tərəddüd etməsi olub.
Raket zərbələri fonunda tərəflərin vasitəçi ölkələr üzərindən danışıqları davam etdirdiyi bildirilir. Üç İran mənbəsi və “Reuters” agentliyinə danışan bir Avropa rəsmisinin sözlərinə görə, davam edən gərginliyə baxmayaraq, İran və ABŞ hələ də anlaşma memorandumunun təfərrüatları ilə bağlı mesaj mübadiləsi aparırlar. Lakin qeyd edilir ki, dondurulmuş vəsaitlərin azad edilməsi mexanizminə görə danışıqlar faktiki olaraq dalana dirənib.
İran mənbələri siyasi razılaşmanın əldə edildiyini, lakin İranın xarici banklarda dondurulmuş milyardlarla dollarlıq neft gəlirlərinin azad edilməsi mexanizmi də daxil olmaqa bəzi məsələlərin ətraflı müzakirə edilməsinin vacib olduğunu bildirirlər.
Mənbə bildirib ki, İran dondurulmuş vəsaitlərinin 6-12 milyard dollarını Tehrana qaytarmaq istəyir, Vaşinqton isə humanitar yardım üçün vəsaitlərin tədricən ayrılmasını istəyir və vəsaiti birbaşa İrana qaytarmaqdan imtina edir.
İran mənbələrinə görə, Tehran rejimi hərtərəfli barışıqdan daha çox, ölkənin dondurulmuş aktivlərini azad etməklə və müharibəni bitirməklə minimal nəfəs almaq imkanı yaradan bir çərçivəyə üstünlük verir.
Mənbə bildirib ki, iki tərəf arasındakı hərbi münaqişə çıxılmaz vəziyyətə gətirib və heç bir tərəf bu vəziyyətdən çıxa bilmir. "Hərbi baxımdan bu müharibə çıxılmaz vəziyyətdir. Amerikalılar İrana hücum etməklə məqsədlərinə çatmayıblar. İndi danışıqlarda irəliləyiş əldə edilib. Son hərbi toqquşmalar razılaşmanın elan edilməsinə hazırlıq ola bilər. Əlbəttə ki, hər şey mümkündür, hətta tammiqyaslı müharibəyə qayıtmaq belə mümkündür" – deyə mənbə bildirib.
Başqa bir İran mənbəsi isə Tehranın iqtisadi çətinlikləri əsas gətirərək ABŞ-ın dəniz blokadasının qaldırılmasını istədiyini bildirib. Mənbələrə görə, İran müxtəlif səbəblərdən, xüsusən də iqtisadi təzyiqlər və qeyri-müəyyənlikdən ictimaiyyətin yorğunluğu səbəbindən "nə müharibə, nə də sülh" vəziyyətinə son qoymaq istəyir.
Tahir TAĞIYEV
