Xəyal Bəşirov: “Əsl məqsədləri pərdə arxasında həyata keçirilə bilər”
ABŞ federal edam cəzasını güllələmə qaydasında bərpa edir. ABŞ Ədliyyə Nazirliyi ölüm hökmünün tətbiqini gücləndirmək üçün yeni tədbirlər elan edib. Bunlara güllələmə qaydasında edamın tətbiqi və "ölüm hökmü işlərinə baxılmasını sürətləndirmək üçün daxili proseslərin sadələşdirilməsi" daxildir.
ABŞ Co Baydenin prezidentliyi dövründə federal edamlara tətbiq edilən moratoriumu ləğv edir. Bu barədə ABŞ Ədliyyə Nazirliyinin veb saytında aprelin 24-də dərc olunmuş mətbuat açıqlamasında bildirilib. "Bu gün Ədliyyə Nazirliyi qanuni ölüm hökmlərinin axtarılması, əldə edilməsi və icrası məsuliyyətini bərpa etmək üçün tədbirlər görüb və ölüm hökmünə məhkum edilmiş məhbuslar bütün apelyasiyaları başa vurduqdan sonra edamların həyata keçirilməsinə yol açıb", - deyə bəyanatda bildirilir.
Ədliyyə Nazirliyi davam etdirərək, görülən tədbirlər arasında Donald Trampın birinci müddətində istifadə edilən ölümcül inyeksiya protokolunun yenidən tətbiqi, "protokolun genişləndirilməsi, edam dəstəsi kimi əlavə edam üsullarını əhatə etməsi və ölüm hökmü işlərinə baxılmasını sürətləndirmək üçün daxili proseslərin sadələşdirilməsi" də var. Departament hesab edirdi ki, bu cür addımlar "ən qəddar cinayətlərin qarşısını almaq üçün çox vacibdir".
Baş prokuror vəzifəsini icra edən və ədliyyə katibi Todd Blanche Bayden administrasiyasını ölüm hökmündən imtina etməklə "Amerika xalqını qorumaq vəzifəsini yerinə yetirməməkdə" günahlandırdı. O, davam edib: "Prezident Trampın rəhbərliyi altında Ədliyyə Nazirliyi bir daha qanunu tətbiq edir və qurbanları dəstəkləyir".
2025-ci ilin yanvar ayında Donald Tramp federal ölüm hökmünü bərpa edən bir sərəncam imzalayıb və Baş prokurora bütün ştatlarda kifayət qədər ölümcül inyeksiyaların olmasını təmin etməyi tapşırıb. Edam hökmlərinə moratorium əvvəllər 2021-ci ildə Baş prokuror Merrik Qarland tərəfindən tətbiq edilmişdi.
7 mart 2025-ci ildə ABŞ-da 15 ildən sonra ilk dəfə atışma bölüyü tərəfindən edam edilib. 2001-ci ildə edama məhkum edilmiş Bred Kit Siqmon, keçmiş sevgilisinin valideynləri Devid və Qledis Larkı beysbol dəyənəyi ilə öldürülüb.
Vəkilləri onun edam üsulu olaraq elektrik stulundan və ya ölümcül iynədən imtina edərək atışma bölüyünü seçdiyini söylədilər. Siqmon edam edildiyi zaman 67 yaşında idi. Associated Press-in məlumatına görə, o, edam otağına aparılıb və stulda oturduldu. Atıcılar məhkum edilmiş şəxsin və ya şahidlərin görünmədiyi yerdə divardakı dəliklərdən atəş açdılar.
ABŞ daxilində hökmün icrasında sui-istifadələr, siyasi yanaşmalar ola bilərmi?
Siyasi və Hüquqi Araşdırmalar Mərkəzinin sədri, hüquqşünas Xəyal Bəşirov baki-xeber.com-a bildirdi ki, onsuz da ABŞ-da ölüm cəzası ayrı-ayrı ştatlarda mövcud idi. “Çünki ABŞ federativ ölkədir, orada federativ idarəetmə sistemi var. 50 ştatın hər birində fərqli qaydalar, qanunlar mövcuddur. O cümlədən, elə ştatlar var ki, bundan əvvəl də orada ölüm cəzası vardı və ölüm cəzası elektrik stolda öldürmə, yaxud damarlara zəhərli iynələr yeritməklə həyata keçirilirdi. Amma ABŞ-ın ümumi qanunvericiliyində ölüm cəzasının bərpa edilməsi, xüsusən də silahdan atəş açmaqla öldürmə sanki ötən əsrə qayıtmaq formasında bir dəyişiklikdir. Təbii ki, indiki dövrdə atəş açmaqla ölüm cəzasını icra etmə qaydaları digər ölkələrdə mövcud deyil. Asmaqla, elektrik cərəyanlı stolda oturtmaqla, yaxud damarlara zəhərli iynə yeritməklə ölüm cəzasının tətbiq edilməsi müxtəlif ölkələrdə mövcuddur. Amma indiki XXI əsrdə bu cəzaya qayıdılması özü özlüyündə müəyyən suallar doğurur. ABŞ-da bu cəzanın bərpa edilməsi məsələsi daha çox kriminagen durumu miqrasiya ilə əlaqələndirən tərəflərin, xüsusən də Donald Tramp adminstrasiyanın miqrantlara qarşı tutduğu mövqe ilə bağlıdır. Sanki ABŞ-da ölüm cəzasının ağır və dəhəşətli üsullarla tətbiq edilməsi miqrasiyanın qarşısını ala bilər. Hesab edirəm ki, bu miqyasiya ilə əlaqədar ortaya qoyulub”.
X.Bəşirovun fikrincə, bununla belə dövlətlərin bu sahədəki təcrübələri göstərir ki, cəzaların sərtləşdirilməsi kriminagen durumun yaxşılaşdırılması anlamına gəlmir, təcrübə bunu sübut etməyib. O, hesab edir ki, bu mənada qanunların sərtləşdirilməsi effektiv bir üsul deyil. “Bu kriminagen durumu yaxşılaşdırmağa, cinayəkarlığın qarşısını almağa xidmət etməyəcək. Bunun arxasında başqa məqamlar var, bu başqa dövlətlərdən gələn miqrasiya axının qarşısını almaq üçün də bu addım atıla bilər. Yaxud ölkə daxilində cinayətkarlığın aradan qaldırılması üçün də göstərilməsi mümkündür. Ancaq düşünürəm ki, artıq bu prosesin bundan xəbər verir ki, bu demokratiyadan, insan haqlarından danışan dğvlətlərin əks siyasətini ortaya qoyur. Çünki qarşıya qoyulan məqsədlərə xidmət etməyən bir addımdır. ABŞ-ın bu addımı atmasının hansı məqsədlərə xidmət etdiyi gizlin ola və əsl məqsədləri pərdə arxasında həyata keçirilə bilər”-deyə X.Bəşirov qeyd etdi.
İradə SARIYEVA
