Tural İsmayılov: “Hər iki yanaşmanın öz əsasları var”
Qonşu İranın daxilində günlərdir davam edən proseslərə ABŞ-ın müdaxilə edəcəyi barədə geniş müzakirələr gedir. ABŞ da rəsmən bəyan edir ki, xalqa qarşı törətdiyi zülmlərə, represiyalara görə İranı cəzalandırmağa hazırdır. Bir sözlə, ABŞ İranı vurmaqla hədələyir, hətta buna hazır olduğunu bəyan edir.
Bəzi dövlətlər və bəzi ekspertlər ABŞ-ın İrana indi zərbə vurmasının əleyhinə çıxır. Arqument budur ki, indiki halda kənar zərbə rejimi daha da möhkəmləndirə və etirazçıların güclü repressiyalarla məhv edilməsinə səbəb ola bilər.
Bunun əksini deyənlər də var ki, əsil vaxtıdır, ABŞ İranı indi vurmalıdır.
Kim haqlıdır?
“Ən effektiv yol kimi sanksiyalar, diplomatik təzyiq, informasiya dəstəyi və daxili dinamikanın inkişafına imkan vermək görünür”
Politoloq Tural İsmayılov baki-xeber.com-a bildirdi ki, ABŞ-ın İrana potensial hərbi zərbə vurması mövzusu yanvar 2026-cı ildə aktual olaraq qalır. “Etirazlar dekabrın sonundan başlayıb. Donald Tramp əvvəlcə etirazçıları dəstəkləyərək "kömək yoldadır" və repressiya artsa "güclü addım" atılacağını bildirib. Son günlərdə isə mövqeyi yumşalıb: "öldürmələr dayanıb", "edam planı yoxdur", "vəziyyəti izləyəcəyik" deyib. İran tərəfi də oxşar bəyanat verib – xarici işlər naziri "edam planı yoxdur" deyib.
Bu kontekstdə bəzi dövlətlər və ekspertlər ABŞ-ın indi zərbə vurmasının əleyhinədir. Onların arqumenti odur ki, xarici müdaxilə Iranı millətçilik dalğası ilə möhkəmləndirə bilər, etirazçıları "xarici təsir" damğası ilə daha ağır repressiyaya məruz qoya bilər. Tarixi nümunələr (məsələn, 1980-ci illərdə İraq-İran müharibəsi) göstərir ki, xarici təhdid rejimi daxili müxalifətdən yayındıraraq birləşdirə bilir. Bundan əlavə, zərbə regional risklər yarada bilər – Hörmüz boğazının bağlanması, proksi qüvvələr vasitəsilə cavab hücumları, neft qiymətlərinin artması kimi.
Digər tərəfdən, bəzi ekspertlər və səslər hesab edir ki, indi fürsət pəncərəsidir. Rejim zəif görünür, etirazlar geniş yayılıb, repressiya səviyyəsi yüksəkdir. Məhdud zərbə (məsələn, təhlükəsizlik qüvvələrinin obyektlərinə) repressiyanı çətinləşdirə bilər, etirazçılara mənəvi dəstək verə bilər.
Hər iki yanaşmanın öz əsasları var. Zərbənin potensial nəticələri mürəkkəbdir: bir tərəfdən repressiyanı dayandırmaq imkanı, digər tərəfdən ölkənin möhkəmlənməsi və ya regional qarşıdurma riski. Tramp administrasiyası da bu məsələdə ehtiyatlı davranır – son bəyanatlar repressiyanın azaldığı iddiasına əsaslanır, hərbi variantı açıq saxlayır, amma danışıqlar və monitorinqə üstünlük verir”.
T.İsmayılov qeyd etdi ki, ekspertlər arasında da fikir ayrılığı var: bəziləri məhdud hərbi addımların faydasını, digərləri isə risklərini vurğulayır.
“Nəticədə, indiki mərhələdə hər iki tərəfin arqumentləri nəzərə alınmalıdır. Ən effektiv yol kimi sanksiyalar, diplomatik təzyiq, informasiya dəstəyi və daxili dinamikanın inkişafına imkan vermək görünür. Etirazlar öz daxili gücü ilə inkişaf etməlidir, xarici müdaxilənin nəticələri isə proqnozlaşdırmaq çətindir. Situasiya dinamikdir və repressiya yenidən artsa, mövqelər dəyişə bilər”-deyə T.İsmayılov bildirdi.
İradə SARIYEVA
