Faiq Ələkbərli: “Tək 650 kənd yox, İrəvan və digər şəhərlərin də tarixi türklərlə bağlıdır”
“XX əsrdə azərbaycanlılar öz evlərindən və torpaqlarından zorla köçürülüb, həmçinin coğrafi adlar da dəyişdirilib. Dəyişdirilmiş toponimlər aydın şəkildə göstərir ki, azərbaycanlılar bu ərazilərin yerli sakinləri olub və zamanla oradan çıxarılıblar”.
Bu sözləri amerikalı professor Michael Martin Gunter “Mədəni irs və qayıdış hüququ” mövzusunda keçirilən beynəlxalq konfransın “Maddi irs: qayıdışın fiziki təməllərinin qorunması” adlı panel müzakirəsində dilə gətirib.
O bildirib ki, Ermənistan kontekstində azərbaycanlılara aid toponimlər ciddi dəyişikliklərə məruz qalıb. Bu proses həm sovet dövründə, həm də 1991-ci ildən sonra həyata keçirilib: “Azərbaycanlılara aid yerlərin adları sistematik şəkildə dəyişdirilib və xəritələrdə, yol göstəricilərində erməni ekvivalentləri ilə əvəzlənib. Ermənistanda olan əsas azərbaycanlı toponimləri tarixi olaraq Azərbaycan dili və mədəniyyəti ilə bağlı olub, lakin sovet dövründə və sonrakı illərdə erməniləşdirilib. Vaxtilə hazırkı Ermənistan ərazisində 650 kənddə azərbaycanlılar yaşayıb”.
“Ermənilərin orda çoxalması çar Rusiyası və bəzi Qərb dövlətlərinin himayəsi altında baş verdi, məqsəd isə türksüzləşdirmə idi”
Amerikalı professor Michael Martin Gunter vaxtilə Ermənistanın 650 kəndində azərbaycanlıların yaşadığını deyib. Bu isə o deməkdir ki, Ermənistanda türk yer adları kütləvi şəkildə silinib.
AMEA Fəlsəfə və Sosiologiya İnstitutunun Türk xalqlarının fəlsəfi fikir tarixi və müasir fəlsəfəsi şöbəsinin müdiri, tanınmış türkoloq alim Faiq Ələkbərli “Bakı-Xəbər”ə şərhində bildirdi ki, Ermənistan adlanan ölkədə vaxtilə türklərin yaşaması və buranın aborigen əhalisi olması tarixi faktlarla sübut olunub: “Azərbaycan türkləri ilə yanaşı, həmin yerdə zaman-zaman başqa etnoslar da yaşayıb. Faktiki olaraq, indiki Ermənistan ərazisi ən qədim türk yurdlarından biridir. Sadəcə Səfəvilər və Əfşarlar dövlətinin məğlub olmasından sonra buraya sahib çıxan çar Rusiyası həmin yerdə hayları çoxaltmağa başladı. Bu da “parçala və hökm et” siyasəti ilə bağlı idi. Beləliklə, Azərbaycan türklərinin sayının azaldılması, əvəzində isə digər etnosların, xüsusilə hayların, rusların bu bölgəyə köçürülməsinə başlanıldı. Bu baxımdan amerikalı professor Michael Martin Gunterin səsləndirdiyi fikirlər həqiqətdir. Tək 650 kənd yox, İrəvan və digər şəhərlərin də tarixi türklərlə bağlıdır. XIX əsrin sonu XX əsrin əvvəllərinə qədər həmin ərazidə türklər çoxluq təşkil edib. Sovet dönəmində xeyli sayda Azərbaycan türkü Ermənistandan didərgin salındı. Azərbaycan müstəqillini bərpa edənə qədər də bizim varlığımız ciddi şəkildə ortada idi. Ermənilərin orda çoxalması çar Rusiyası və bəzi Qərb dövlətlərinin himayəsi altında baş verdi, məqsəd isə türksüzləşdirmə idi. Ancaq nə olur olsun, indiki Ermənistanda Azərbaycan, türk faktı danılmazdır. Burda digər dini azlıqlar da ola bilər. Təkcə yer adları deyil, adət-ənənə və digər hallarda türkçülük, azərbaycançılıq özünü biruzə verir. Ermənilər qədim türkcəni haylaşdırmağa çalışsalar da bu mümkün olmur. Ümid edirik ki, məlum faktlarla bağlı tək Azərbaycan alimləri deyil, dünya ölkələrinin tanınmış simaları, professorları həqiqətləri dilə gətirəcək. Həmin torpaqlarda azərbaycanlıların yaşama haqqının gerçək olduğunu hər kəs biləcək”.
Günel CƏLİLOVA
