Son bir həftə ərzində Rusiyanın neft məhsullarını daşıyan tankerlərlə bağlı üçüncü insidentin baş verməsi diqqət çəkir. Xüsusilə Mersin sahillərində Rusiya tankeri partlayış nəticəsində zədələnib, maşın otağına su daxil olub.
Bu hadisə həm qlobal enerji bazarları, həm də geosiyasi arenada risqlərin yenidən gündəmə gəlməsinə səbəb olub.
Neft tankerləri ağır yük və mürəkkəb mühərrik sistemləri ilə işləyir. Maşın otağı və yanacaq sistemlərində texniki nasazlıqlar partlayış və ya su sızmasına səbəb ola bilər. Xidmətin düzgün aparılmaması, marşrut boyunca dəniz şəraitinin çətinliyi və ya istifadə olunan avadanlığın köhnəlməsi qəza risqini artırır.
Rusiya neftinə qarşı sanksiyalar və qlobal geosiyasi gərginlik fonunda bəzi aktorlar tankerləri hədəf ala bilər. Lakin hazırkı məlumatlarda Mersin-Seneqal insidentlərinin məqsədli hücum olduğunu təsdiqləyən sübutlar yoxdur.
Rusiya neftinin bir hissəsi Qərb sanksiyaları səbəbindən qara bazarda və ya qeyri-rəsmi marşrutlarla daşına bilər. Bu, texniki və təhlükəsizlik risqlərini artırır, çünki belə əməliyyatlarda nəzarət zəifdir və yardım imkanları məhduddur.
Tankerlərin yüksək risqli marşrutlarda hərəkət etməsi və sanksiyalar altında olması onların təhlükəsizlik səviyyəsini azaldır. Sığorta şirkətləri sanksiyalara bağlı və yüksək risqli tankerləri sığortalamaq istəmir. Nəticədə gəmilərin texniki xidməti, ehtiyat hissələrin təminatı və təcili yardım imkanları məhdudlaşır. Bu faktor partlayış və zədələnmə risqini birbaşa artırır, çünki texniki nasazlıqlar və qəzalara qarşı maliyyə dəstəyi zəifdir.
Rusiya neftinə tətbiq olunan sanksiyalar tankerləri diqqət mərkəzinə qoyur. Ardıcıllıqla baş verən insidentlər enerji bazarında qiymət dəyişikliklərinə səbəb ola bilər.
Türkiyə, Qərb ölkələri və digər regional aktorlar tankerlərin hərəkətinə təsir göstərə bilər. Hər hansı qəza və ya insident geopolitik gərginliyi artırma potensialına malikdir.
Hazırda baş verən insidentlər texniki nasazlıq, təhlükəsizlik risqləri, sığorta məhdudiyyətləri və geosiyasi faktorların qarışığıdır. Tankerlərin ardıcıl insidentləri onları həm texniki, həm də geosiyasi baxımdan daha həssas edir, lakin hazırda bunu “qanunsuz neftlərin ovunun başlanması” kimi qiymətləndirmək üçün kifayət qədər sübut yoxdur. Gələcəkdə Rusiya neftinin daşınmasında təhlükəsizlik tədbirlərinin artırılması, texniki monitorinq və maliyyə dəstəyinin təmin olunması önəmli olacaq. Sığorta şirkətlərinin iştirakı və risklərin idarə edilməsi uzunmüddətli perspektivdə vacib rol oynayır.
Mersin-Seneqal insidentləri yalnız texniki qəza deyil, həm də sanksiyalar, təhlükəsizlik və geosiyasi gərginlik fonunda baş verən kompleks nəticədən doğan hadisələrdir. Tankerlərin fəaliyyətini risqli edən amillər isə texniki xidmətin məhdudluğu, sığorta şirkətlərinin əməkdaşlıq etməməsi və geosiyasi təhlükələrdir. Bu isə Rusiya neft daşımalarını həm iqtisadi, həm texniki, həm də strateji baxımdan həssas edir.
Akif NƏSİRLİ
