ABŞ prezidenti Donald Tramp bəyan edib ki, onun xüsusi nümayəndəsi Stiven Uitkoff və kürəkəni Cared Kuşner gələn həftə Moskvada Rusiya prezidenti Vladimir Putinlə görüşəcəklər.
Trampın sözlərinə görə, Kuşner Ukraynada sülh prosesində iştirak edir və Uitkoffla birlikdə danışıqlar üçün Rusiyaya “yüksək ehtimalla” səfər edəcək: “Məncə, onlar gələn həftə Moskvada prezident Putinlə görüşəcəklər”.
Bununla yanaşı, ABŞ prezidenti bəyan edib ki, sülh razılaşmasına nail olmaq üçün Ukrayna bəzi ərazilərdən imtina etməlidir, əks halda bu əraziləri bir neçə ay ərzində itirə bilər: “Baxın, hər şey bir istiqamətdə gedir. Nəhayət, yaxın bir neçə ay ərzində bu torpaqlar Rusiyanın əlinə keçə bilər. Deməli, ya döyüşüb daha 50–60 min insan itirmək istəyirsiniz, ya da elə indi nəsə etmək istəyirsiniz. Bu müharibə illərlə davam edə bilər və Rusiyanın daha çox insan və hərbi resursu var. Ona görə mən hesab edirəm ki, Ukrayna saziş bağlaya bilsə, bu çox yaxşı olardı. Düşünürəm ki, bu, hər iki tərəf üçün əla seçim olar”. Tramp qeyd edib ki, onun komandası son bir həftə ərzində Rusiya və Ukrayna arasında müharibəyə son qoymaq istiqamətində mühüm irəliləyiş əldə edib. Ağ Ev rəhbəri qeyd edib ki, sülh planı ilkin olaraq 28 bənddən ibarət idi, lakin hər iki tərəfin təkliflərini nəzərə almaq üçün yenidən işlənib. Bu fonda o da bəlli olub ki, ABŞ ordu naziri Daniel Driskoll Əbu-Dabidə Ukrayna münaqişəsinin tənzimlənməsi üzrə 19 bəndlik ixtisar olunmuş planı Rusiya rəsmilərinə təqdim edib. CBS telekanalı nazirin artıq həftənin əvvəlində Əbu-Dabidə Rusiya nümayəndələri ilə görüşdüyü və danışıqların bir neçə gün davam etdiyi barədə xəbər yayıb. “Financial Times” isə Daniel Driskollun Rusiya nümayəndə heyəti və Ukrayna Müdafiə Nazirliyinin Baş Kəşfiyyat İdarəsinin rəisi Kirill Budanovla danışıqlar aparmaq üçün Əbu-Dabiyə gəldiyini yazıb. Rusiya prezidentinin köməkçisi Yuri Uşakov görüşün keçirilməsi və Ukrayna üzrə planın müzakirəsi ilə bağlı ABŞ-dan siqnal aldıqlarını, lakin bu istiqamətdə konkret razılaşmaların hələlik olmadığını bildirib. Xatırladaq ki, Qərb mediası hələ ötən həftə ABŞ-ın sülh planı haqqında məlumat yaymağa başlayıb. Nüfuzlu nəşrlər planın 28 bənddən ibarət olduğunu və bunların bəzilərinin Ukrayna üçün qəbuledilməz olduğunu qeyd edib. Sənəddə Donetsk və Luqansk vilayətlərinin Rusiyanın tam nəzarəti altına keçəcəyi nəzərdə tutulurdu. Eyni zamanda, Ukrayna ordusunun sayına məhdudiyyət qoyuldu – 600 min nəfərə qədər. Bu fonda Ukrayna rəsmiləri sülh planını tənzimləmək üçün Cenevrədə amerikalı həmkarları ilə görüşüblər. Bu xüsusda “Financial Times” Ukrayna prezidentinə yaxın yüksək vəzifəli ukraynalı məmurlara istinadən yazır ki, Kiyev ABŞ və onun avropalı tərəfdaşları ilə müzakirə edilən çərçivə sazişi çərçivəsində ordusunu 800 min əsgərlə məhdudlaşdırmağa razılaşıb. Nəşrin məlumatına görə, bu şərt Cenevrədə razılaşdırılmış 19 bənddən ibarət yeni sülh planı layihəsində öz əksini tapıb və bu, ABŞ və Rusiyanın iştirakı ilə hazırlanmış əvvəlki variantı əvəz etmək üçün nəzərdə tutulub. Qeyd olunur ki, yeni sənəd orijinal variantdan fərqli olaraq ərazi və təhlükəsizlik təminatları kimi həssas məsələləri təfərrüatlandırmır, onları Ukrayna prezidenti Volodimir Zelenski və ABŞ prezidenti Donald Trampın şəxsi qərarlarına buraxır.
Bununla yanaşı, Ukraynanın ABŞ-ın təklif etdiyi sülh sazişi layihəsinə razılıq verdiyi açıqlanıb . Ukrayna prezidentinin milli təhlükəsizlik üzrə müşaviri Rustem Umerov bildirib ki, təkliflə bağlı ümumi anlaşma əldə olunub, lakin detalların hələ də işlənib hazırlanmasına ehtiyac var: “Ukraynalılar sülh sazişi ilə razılaşıblar. Bəzi xırda detallar var ki, onları aradan qaldırmaq lazımdır”. Ukrayna Prezidenti Ofisi rəhbərinin müşaviri Aleksandr Bevzın isə qeyd edib ki, Cenevrədə ABŞ rəsmiləri ilə danışıqlar çox konstruktiv olub. Ukrayna təklif olunan sülh planının hər bir bəndini müzakirə edə bilib: “Hamının gördüyü 28 bənddən ibarət plan artıq mövcud deyil. Bəzi bəndlər çıxarıldı, digərləri dəyişdirildi. Ukrayna tərəfindən verilən heç bir irad cavabsız qalmadı”. Onun sözlərinə görə, ən problemli məsələlər üzrə son qərarları Volodimir Zelenski və Donald Tramp verəcək. İndi əsas məsələ Rusiyanın sülh planına reaksiyasının necə olacağıdır. Görünən odur ki, plan daha çox Rusiyanın istəklərinə uyğundur. Qlobal Siyasət İnstitutunun prezidenti, Vaşinqtondakı Bay Atlantik Universitetinin politologiya və beynəlxalq münasibətlər üzrə professoru Paolo Von Şirah qeyd edir ki, Avropanın sülh planında rolu ABŞ tərəfindən arxa plana atılıb: “Bu plan ilk baxışdan Ukrayna üçün o qədər də yaxşı görünmür. Çünki əhəmiyyətli dərəcədə ərazi itkilərini qəbul etməli olacaq. Məsələ təkcə ərazi itkiləri deyil, həm də Ukrayna Silahlı Qüvvələrinin sayına məhdudiyyətlər nəzərdə tutulub. Bununla yanaşı Ukraynanın beynəlxalq ittifaqlara, xüsusən də, NATO-ya qoşulmaq potensialı, Avropa İttifaqında iştirakının gələcəyi məhdudlaşdırılır. Yəni, Ukraynaya bir çox səviyyədə əhəmiyyətli məhdudiyyətlər olacaq. Sual budur ki, hər iki tərəfə külli miqdarda maliyyə itkinsinə və yüz minlərlə insanın ölümünə, dağıntılara səbəb olan münaqişəyə son qoya bilmək üçün yeganə yol budur? Bu, bir təklifdir və hələ bitməyib. O demək deyil ki, layihəni dəyişdirmək, düzəlişlər etmək mümkün olmasın”. O deyib ki, indiki halda vəziyyət Ukraynanın xeyrinə olmasa belə ABŞ bu məsələyə tez bir zamanda son qoymaq istəyir. Onun sözlərinə görə, bunu qəbul etmək hərbi işğalı normallaşdırır və beynəlxalq hüquq, BMT Nizamnaməsi ilə vidalaşmaq deməkdir: “Əlbəttə ki, tamamilə fərqli bir ssenari irəli sürmək olar. Ukraynanı dəstəkləyən Qərbin səyləri ikiqat artırıla bilər. Hazırda görünür ki, zaman Rusiyanın tərəfindədir. Qərb tükənib. ABŞ Ukrayna məsələsini öz “boşqabında” saxlamaq istəmir”. “Politico”nun məlumatına görə, Trampın əsas prioriteti sülh sazişinin yekun məzmunundan asılı olmayaraq, Ukraynada müharibəyə son qoymaqdır. Nəşr qeyd edib ki, Avropa və Ukrayna, yumşaq desək, Donbası Rusiyaya verəcək sülh planına təəccüblənsə də, Ağ Ev vurğulayır ki, Trampın “qırmızı xətləri” yoxdur – o, tərəflərin razılığa gəlməsi və müharibənin bitməsi ilə maraqlanır. Adının açıqlanmasını istəməyən Ağ Ev rəsmisi nəşrə deyib ki, əsas məqsəd sülhdür: “Bu, əldə edilə biləcək ən vacib şeydir. Döyüşü dayandırın, qətli dayandırın. O, ilk növbədə bunu istəyir". O, əlavə edib ki, Tramp müharibəni dayandıran və tərəflərin mümkün qədər tez razılaşa biləcəyi istənilən müqaviləni imzalayacaq. Avropa səlahiyyətliləri bu sülh planını əvvəlcə Rusiya lideri Vladimir Putinin arzu siyahısı kimi rədd etdilər. Amma sonradan ABŞ-ın təzyiqi ilə mövqelərində dəyişikliklər etdilər. Görünən odur ki, Qərb Ukraynanı sonadək müdafiə etməkdən imtina edir.
Nahid SALAYEV
