ABŞ ordusunun katibi Daniel Driskollun Əbu-Dabidə Rusiya nümayəndələri ilə görüşməsi, həmçinin Ukraynanın Baş Kəşfiyyat rəisi Kyrylo Budanovun danışıqlara cəlb edilməsi müasir geopolitik kontekstdə diplomatiyanın əhəmiyyətini göstərir.
Bu görüşlər əsasən dialoq kanallarını açıq saxlamaq və Ukrayna münaqişəsi ilə bağlı ABŞ tərəfindən hazırlanmış 19 bəndlik yeni sülh planını təqdim etmək məqsədilə təşkil olunub. Planın əsas xüsusiyyəti ondan ibarətdir ki, ərazi və ordunun azaldılması ilə bağlı maddələr çıxarılıb və bu məsələlər fərqli masada, xüsusilə Zelenski-Tramp formatında müzakirə olunacaq.
Müharibənin uzun sürməsi və hərbi həll perspektivinin məhdud olması səbəbindən diplomatik platformaların rolu artıb. Görüş həm də münaqişənin eskalasiyasının qarşısını almaq, sülh danışıqları üçün ilkin şərait yaratmaq və ABŞ-ın vasitəçi rolunu gücləndirmək məqsədi daşıyır. Kirilo Budanovun nümayəndə heyətinə daxil edilməsi Ukraynanın suverenliyi və qərarvermə hüququnu qorumağa xidmət edir, eyni zamanda ölkənin maraqlarının danışıqlarda birbaşa təmsil olunmasını təmin edir.
Politoloq Xaqani Cəfərlinin təhlilinə görə, ABŞ Prezidenti Donald Trampın təşəbbüsü və onun ətrafındakı şəxslərin, xüsusilə Stiv Vitkov və Cared Kuşnerin diplomatik səyləri Ukraynanın danışıqlar prosesinə cəlb olunmasını qaçılmaz edir. Onlar əvvəlki təcrübələrinə əsaslanaraq düşünürlər ki, Qəzzadakı kimi təzyiq və ərazi güzəştləri vasitəsilə sülh təmin oluna bilər. Lakin Rusiyanın məqsədi ərazi əldə etmək deyil, Ukraynanın suverenliyini zəiflətmək və müstəqilliyini formal bir çərçivəyə salmaqdır. Bu baxımdan, Rusiyanın təcrübəli diplomatları Trampın vasitəçi olaraq göndərdiyi şəxslərin diletantlığından istifadə etməyə çalışır.
Ukrayna isə bu strategiyanın fərqindədir və diplomatik manevrlərlə öz suverenliyini qorumağa çalışır. Bu isə göstərir ki, hər üç tərəf - ABŞ, Rusiya və Ukrayna - danışıqlara maraqlıdır. Müharibə təkcə döyüş meydanında deyil, həm də diplomatiya meydanında aparılır. Real hərbi gedişlərin çox hissəsi isə siyasi, diplomatik və strateji çərçivədə həll olunur.
Bu kontekstdə Driskollun görüşləri yalnız ilkin sülh planının təqdimatı deyil, həm də tərəflər arasında etimad mexanizminin yaradılması, diplomatik kanalların aktiv saxlanması və gələcək yüksək səviyyəli danışıqlar üçün zəminin hazırlanması funksiyasını yerinə yetirir. Görünən odur ki, diplomatiya müharibənin ən kritik hissələrindən biridir və Ukrayna məsələsində sülh prosesi üçün ABŞ vasitəçiliyi və tərəflərin iştirakı strateji əhəmiyyət kəsb edir.
ABŞ tərəfindən Rusiyaya təqdim ediləcək 19 bəndlik sülh planı hazırkı mərhələdə əsasən struktur və prosedur xarakteri daşıyır. Ərazi və ordu sayının azaldılması ilə bağlı maddələrin çıxarılması planın Ukraynanın razılığı olmadan hər hansı güzəştlər etməməsi deməkdir. Bu, planı daha çox diplomatik dialoq çərçivəsinə salır və tərəflər arasında anlaşma üçün ilkin platforma yaradır.
Gələcək perspektivdə planın uğuru bir neçə faktordan asılıdır:
- Əgər Rusiya Ukraynanın suverenliyini zəiflətmək məqsədindən geri çəkilməzsə, planın hər hansı ərazi güzəşti ilə həll olunması real görünmür.
- ABŞ tərəflər arasında balansı qoruyaraq sülh danışıqlarını yönləndirməlidir, burada vasitəçi rolu strateji əhəmiyyət daşıyır.
- Ukrayna diplomatik manevrlərlə öz suverenliyini qoruyursa, plan yalnız tərəflər arasında qismən razılaşmalara gətirib çıxara bilər.
- Avropa və digər beynəlxalq oyunçuların dəstəyi planın praktikaya çevrilməsi üçün vacibdir; təzyiq və diplomatik təkliflər prosesi sürətləndirə bilər.
Mümkün ssenarilərə həm mərhələli razılaşmalar, həm də uzunmüddətli sülh prosesinə hazırlıq daxildir. Diplomatik görüşlər davam etdiyi müddətdə, müharibə yalnız döyüş meydanında deyil, strateji və siyasi aləmdə də həll olunur. Bu baxımdan, Əbu-Dabi görüşləri Ukrayna münaqişəsinin gələcək sülh perspektivinə birbaşa təsir göstərəcək ilkin mərhələ kimi qiymətləndirilə bilər.
Akif NƏSİRLİ
