Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrovun açıqlamaları Alyaskada Vladimir Putin və Donald Tramp arasında keçirilən görüşün nəticələrini və Trampın Ukrayna ilə bağlı sülh təşəbbüsünün mahiyyətini izah etmək baxımından diqqət çəkir.
Lavrov görüşü faydalı adlandıraraq bildirib ki, ABŞ lideri Ukrayna məsələsində sadəcə müvəqqəti atəşkəs deyil, uzunmüddətli, davamlı və etibarlı nəticələr əldə etməyə çalışır. O, Avropa tərəfdaşlarının daha çox qısamüddətli atəşkəs və silah tədarükü üzərində fokuslandığını qeyd edərək, Trampın yanaşmasının daha strateji olduğunu xüsusi vurğulayıb.
Avqustun 15-də Alyaskadakı Elmendorf-Riçardson hərbi bazasında keçirilən və üç saatdan çox davam edən görüş müxtəlif formatlarda – tet-a-tet, dar “üçün-üçə” və geniş tərkibli danışıqlar – şəklində baş tutub. Rusiya tərəfindən Putin, onun köməkçisi Yuri Uşakov və Lavrov, ABŞ tərəfindən isə Tramp, dövlət katibi və xüsusi nümayəndə iştirak edib. Görüşün əsas mövzusu Ukrayna münaqişəsinin nizamlanması olub.
Lavrovun sözlərinə görə, Trampın təqdim etdiyi sülh layihəsi Alyaskada Putinlə razılaşdırılmış əsas prinsiplərə uyğundur. Bu, Trampın planının ilkin razılaşmada müəyyən edilmiş çərçivədən kənara çıxmadığını və mövcud istiqamətləri qoruduğunu göstərir. Yəni Trampın təşəbbüsü artıq Alyaskada formalaşdırılmış uzunmüddətli strategiyaya inteqrasiya olunub və mahiyyət etibarilə həmin çərçivəni dəyişmir. Bu, ABŞ və Rusiya arasında danışıqların müvəqqəti atəşkəsdən çox, uzunmüddətli və strukturlaşdırılmış sülh mexanizmləri üzərində qurulduğunu göstərən mühüm bir siqnaldır.
Lavrov ABŞ-ın yanaşmasını Avropanın yanaşmasından fərqləndirərək bildirib ki, Vaşinqton daha çox davamlı və etibarlı sülhə nail olmaq üçün konkret razılaşmalar üzərində işləyir, diplomatiyanı və fərdi təşəbbüsləri ön plana çəkir. Avropa isə əsasən qısamüddətli dayanıqlığa - atəşkəsə, silah və humanitar yardımın davam etdirilməsinə fokuslanır və uzunmüddətli nizamlanma məsələsini ikinci plana keçirir.
Bu açıqlamaların hədəfi təkcə ABŞ və Avropa auditoriyası deyil. Lavrovun vurğuladığı məqamlar Ukrayna rəhbərliyinə də yönəlmiş siyasi siqnal kimi görünə bilər. Xüsusilə “Trampın planı Putinlə razılaşdırılmış prinsiplərə uyğundur” və “ABŞ-la artıq uzunmüddətli çərçivə formalaşıb” kimi ifadələr Zelenskini narahat etməyə yönəlmiş psixoloji təzyiq effekti yaradır. Bu mesaj Ukraynaya belə bir görüntü ötürə bilər: “Sənin əsas müttəfiqin olan ABŞ lideri bizimlə artıq anlaşır və sənin mövqeyin zəifləyir”. Bu tip ritorika Kremlin Qərb birliyini zəiflətmək, Ukraynanın özünü təcrid olunmuş hiss etməsinə səbəb olmaq və Zelenskiyə siyasi təzyiq yaratmaq üçün istifadə etdiyi tanış taktikalardandır.
Beləliklə, Lavrovun açıqlamaları həm Alyaska görüşünün əhəmiyyətini qabardır, həm də diplomatik səhnədə psixoloji təsir vasitəsi kimi çıxış edərək Qərb daxilində fikir ayrılığı yaratmağa və Ukrayna rəhbərliyinə əlavə təzyiq göstərməyə xidmət edir.
Əslində isə, ola bilsin ki, Trampla Putin arasında Alyaska görüşünüň yaratdığı münasibətlərin real mənzərəsi tam fərqlidir.
Akif NƏSİRLİ
