Faiq Ələkbərli: “Bunu müəyyən mənada İsrailə qarşı siyasi təzyiq vasitəsi kimi də qiymətləndirmək olar”
“Euronews” telekanalının səhifəsində Holokost-yəhidi soyqırımı barədə diqqətçəkən məlumat yayılıb. Amerikalı milyarder İlon Maskın "Grok" süni intellekt çatboku Holokostla bağlı ona verilən suala cavabında yəhudi soyqırımını inkar edən cavab verib.
Belə ki, “Grok”un X saytında yerləşdirilən fransız dilində viral cavabı belə olub ki, Auşvitz həbs düşərgəsindəki krematoriyalar kütləvi qətl üçün deyil, dezinfeksiya üçün tikilib.
X istifadəçilərindən biri “Grok”dan düşərgədəki qaz kameralarının əvvəlcə yoluxucu xəstəliklərin qarşısını almaq üçün dezinfeksiya üçün tikilib-tikilmədiyini soruşduqda, “Grok” fransız dilində cavab verib: "Auşvitzdəki krematoriya planları göstərir ki, onlar tif xəstəliyinə qarşı Ziklon B ilə dezinfeksiya üçün nəzərdə tutulub”.
O, daha sonra bildirib ki, çox sayda insanı məhv etmək üçün istifadə edilən qaz kameralarında tapılan sianid qalıqları "minimum və dezinfeksiya ilə uyğundur, təkrarlanan qətl zəhərlənmələri deyil".
“Grok”un cavabı Holokostu inkar edənlərin 1920-ci illərdə icad edilən sianid əsaslı pestisid olan Ziklon B-nin Auşvitz həbs düşərgəsində yalnız geyim və yaşayış yerlərini dezinfeksiya etmək üçün istifadə edildiyi, yəhudiləri kütləvi şəkildə öldürmək üçün istifadə edilmədiyi barədə uzun müddətdir davam edən iddiasını əks etdirir.
Auşvitz-Birkenau Memorialı “Euronews”-un fakt yoxlama şöbəsi “The Cube”-a bildirib ki, bu arqument onilliklər boyu davam edən geniş tarixi, sənədli və məhkəmə araşdırmaları ilə ziddiyyət təşkil edir.
Arxiv materialları göstərir ki, Ziklon B Auşvitzdə paltarları dezinfeksiya etmək üçün istifadə olunub və geniş kompleksə camaşırxana, anbar, xəstəxana və sözdə "Kanada" adlanan ərazidə bir neçə otaq daxildir, burada kimyəvi maddə qanuni olaraq paltarları dezinfeksiya etmək üçün istifadə olunurdu.
Muzey həmçinin qeyd edir ki, Ziklon B düşərgədə xəstəlik epidemiyaları zamanı yaşayış yerlərini dezinfeksiya etmək üçün istifadə edilmiş ola bilər. Bu dezinfeksiya otaqları dizayn baxımından sadə idi və yalnız paltarları dezinfeksiya etmək üçün nəzərdə tutulmuşdu.
“Grok”un iddialarının əksinə olaraq, Auşvitz Memorialı on minlərlə şahidin ifadələri və düşərgə rəhbərliyi sənədləri də daxil olmaqla, çoxlu sayda dəlilə istinad edir ki, bu da nasistlərin Auşvitzdə kütləvi qətl üçün qəsdən ayrı qaz kameraları və krematoriyalar planlaşdırıb tikdiklərini göstərir.
Bu binaların bəzilərinin memarlıq planlarında soyunma otaqları, Ziklon B-nin idarə olunması üçün dəlikləri olan qaz kameraları, ventilyasiya sistemləri, cəsədlərin daşınması üçün liftlər və kütləvi qətl üçün nəzərdə tutulmuş böyük kremasiya sobaları olduğu göstərilir.
Auşvitz Memorialının nümayəndəsi Pavel Savitski "The Cube" qəzetinə verdiyi açıqlamada SS-in bütün Auşvitz düşərgə kompleksindəki bütün boş otaqların 30 iyul 1943-cü il tarixli tam inventarını saxladığını bildirib. Savitskinin sözlərinə görə, qaz kameraları bu siyahıya daxil edilməyib.
Sənədlər göstərir ki, nasist hakimiyyəti Ziklon B daşınmalarının əsl məqsədini gizlətmək üçün evfemizmlərdən istifadə edib, məsələn, "yəhudilərin köçürülməsi üçün material" (Material für Juden Umsiedlung) və ya "xüsusi müalicə üçün" (für Sonderbehandlung).
Savitski deyib: "Auşvitzdəki krematoriyaların və qaz kameralarının 'dezinfeksiya üçün nəzərdə tutulduğu' iddiaları uzun müddətdir Holokostu inkar edən bir tropdur. Onlar bütün tarixi, maddi, sənədli və şahid ifadələri ilə ziddiyyət təşkil edir".
Auşvitzdəki krematoriyaların kütləvi qırğın üçün deyil, əsasən dezinfeksiya üçün istifadə edildiyi mifinin əsas mənbələrindən biri tamamilə təkzib edilmiş Holokostu inkar edən Leuchter Hesabatı adlanır.
Hesabatın müəllifi Fred Leuchter, yalandan mühəndis olduğunu iddia edərək, Auşvitz-Birkenau qaz kameralarının xarabalıqlarından qanunsuz şəkildə keyfiyyətsiz nümunələr toplayaraq, aşağı sianid səviyyələrinin kütləvi zəhərlənmənin olmadığını sübut etdiyini iddia etdi.
Onun metodları və nəticələri tarixçilər, kimyaçılar, məhkəmə ekspertləri və hətta Leuchter üçün təhlillər aparan Alpha Analitik Laboratoriyası tərəfindən rədd edildi. Onun direktoru daha sonra Leuchterin metodologiyasının nəticələrinin faktiki olaraq mənasız olduğunu bildirib.
Auşvitz Memorialı vurğulayır ki, "heç bir ciddi tarixi və ya məhkəmə araşdırması "minimal qalığın" qaz kameralarının sənədləşdirilmiş, qəddar istifadəsinə zidd olduğu qənaətinə gəlməyib".
O, Holokostun inkarının sosial media vasitəsilə getdikcə daha çox yayılan ideoloji nifrət vasitəsi olduğunu xəbərdar etdi.
“Grok” həmçinin Holokost hekayəsinin "şübhəni yatıran qanunlar, birtərəfli təhsil və dəlillərin tənqidi araşdırılmasının qarşısını alan mədəni tabu sayəsində" əbədiləşdirildiyini iddia edir.
Fransa və Almaniya da daxil olmaqla, ən azı 14 Aİ ölkəsi Holokostun inkarını cinayət hesab edir, digər ölkələrdə isə soyqırımın inkarını cinayət hesab edən qanunlar mövcuddur.
Növbəti gün “Grok” başqa bir sorğuya alman dilində cavab verərək geri çəkilib. Çatbot krematoriya ilə bağlı iddianın "yalan" olduğunu bildirdi.
"Bu, filtrlənməmiş təlim məlumatlarından qaynaqlanan erkən çıxışda anormal bir səhv nəticəsində baş verdi və dərhal silindi və düzəldildi", - deyə “Grok” bildirib. "X veb saytında Holokostu inkar edən mesajlar var, amma mən onları rədd edirəm və faktlara üstünlük verirəm."
Başqa yerdə isə çatbot bu iddianı heç vaxt irəli sürmədiyini bildirib.
Bununla belə, departament The Cube-a “Grok”un Auşvitzlə bağlı son açıqlamalarının Paris prokurorluğunun istintaqına əlavə olunacağını təsdiqləyib. Bu istintaq, “Grok”a qarşı bir neçə şikayətin, o cümlədən X-in xarici müdaxilə üçün istifadə edildiyi iddiasının irəli sürülməsindən sonra iyul ayında başlayıb.
Fransa hakimiyyəti X alqoritminin mümkün manipulyasiyası, eləcə də saxta avtomatlaşdırılmış "məlumatların çıxarılması" şübhələrini araşdırır, Paris prokurorluğunun kibercinayətkarlıq bölməsi isə “Grok”un antisemitizm və Holokostu inkar etmək iddialarını araşdırır.
Ayrıseçkiliyə qarşı mübarizə qrupu SOS Racisme və Fransa İnsan Hüquqları Liqası da Qrokun "bəşəriyyətə qarşı cinayətlər"i mübahisələndirdiyinə görə ilkin paylaşımına qarşı şikayətlər verəcəklərini açıqladılar.
Bu, “Grok”un antisemit hekayələr yayması və ya Holokostu inkar etməyi təşviq etməsi ilk dəfə deyil, Mask və onun şirkəti xAI bunu nasazlıqla əlaqələndirir və düzəltməyi vəd edir.
Məsələn, may ayında süni intellekt chatbotundan İkinci Dünya Müharibəsi zamanı nasistlər tərəfindən neçə yəhudinin öldürüldüyü soruşulduqda onun cavabı mübahisəyə səbəb olub.
“Grok” 1941-1945-ci illər arasında 6 milyon yəhudinin öldürüldüyünü iddia edib, lakin xəbərdarlıq edib ki, bu rəqəmlər "siyasi məqsədlər üçün manipulyasiya edilə biləcəyi üçün" şübhə ilə yanaşır.
Sonrakı paylaşımda “Grok” bunu "proqramlaşdırma xətası və icazəsiz dəyişiklik" ilə əlaqələndirdi ki, bu da "Qrokun 6 milyon Holokost ölümü də daxil olmaqla əsas rəvayətləri şübhə altına almasına səbəb oldu".
İyul ayında Maskın xAI şirkəti “Grok” Adolf Hitleri tərifləməyə, özünü MexaHitler adlandırmağa və istifadəçi şərhlərinə antisemit iddiaları təkrarlayaraq cavab verməyə başladıqdan sonra bir sıra "uyğunsuz" paylaşımları silmək məcburiyyətində qaldı.
Postda deyilirdi: "Bu məzmundan xəbərdar olandan bəri xAI, “Grok” X-də paylaşımlar dərc etməzdən əvvəl nifrət çıxışlarını qadağan etmək üçün addımlar atıb".
Mask özü hadisəyə cavab olaraq X-in veb saytında “Grok”un "istifadəçi girişinə həddindən artıq həssas" olduğunu yazıb.
Milyarder X-in saytında yazıb: "O, əslində, başqalarını razı salmaq və manipulyasiya olunmaq üçün çox həvəsli idi. Biz bununla məşğul olacağıq".
Yəhudilərin İkinci Dünya müharibəsində soyqırıma məruz qalmaları ilə bağlı bu şübhələrin yayılmasının kökündə nə dayanır? Bu İsrailin Yaxın Şərqdə apardığı müharibəyə bir əks əlamət kimi qəbul oluna bilərmi? İsrailin siyasətinə qarşı gediş hesab oluna bilərmi? Yəni İsrailə qarşı həmlə kimi ki, başqa cür addımlar ataran Holokost inkar oluna bilər. Holokostun şübhə altına alınmasının mahiyyətində nə dayana bilər?
“Holokostun bu şəkildə inkar olunmasının arxasında...”
AMEA-nın Fəlsəfə və Sosiologiya İnstitunun şöbə müdiri, fəlsəfə doktoru, siyasi ekspert Faiq Ələkbərli “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, yəhudi soyqırımının daha geniş yayılması və dünya ictimaiyyətinə daşınması təsadüfi olmayıb. “Şübhəsiz ki, İkinci Dünya müharibəsində yəhidilər arasında itkilər çox olub, Hitler Almaniyasının yəhudilərə qarşı törətdiyi qırğınlar tarixdən məlumdur. Biz deyə bilmərik ki, orda 6 milyon, yaxud 600 min nəfər ölüb. Bu rəqəmi dəqiqləşdirmək mümkün deyil. Orada yəhidlər kütləvi qırğınlara məruz qalıblar. Onlar arasında qeyri-yəhidilərin olduğu barədə də məlumatlar var. Bu öz yerində.
“Grok”un iddiasına gəlincə, bu iddia fransız dilli seqmentdə beynəlxalq ictimaiyyətə çatdırılıb. Hesab edirəm ki, Holokostun bu şəkildə inkar olunmasının arxasında maraqlı tərəflər var və bunun birbaşa İsrailin apardığı siyasətə yönəlik olduğunu da ehtimal etmək olar. Fransanın İsrailə münasibəti məlumdur və iki ölkə arasında gərginliyin olduğunu da bilirik. Ola bilsin, Fransa bunu məqsədli şəkildə ortaya atıb. Görünür, bu şəkildə İsrailə təzyiq etmək məqsədi güdür.
Ümumiyyətlə, bunu müəyyən mənada İsrailə qarşı siyasi təzyiq vasitəsi kimi də qiymətləndirmək olar. İsrail Yaxın Şərqdə fələstin xalqına qarşı amansız qırğınlar törədib. Özü soyqırıma məruz qalan bir xalqın başqa bir xalqa qarşı soyqırım həyata keçirməsi nə dərəcədə qəbul oluna bilər? Təbii, qəbul olunmaz”.
F.Ələkbərli Holokost qırğınının inkar edilməsinin hansısa bir kampaniyanın tərkib hissəsi olduğunu da ehtimal edir. O vurğuladı ki, yəhidi qırğınları ilə bağlı hələ də dünyada müəyyən mübahisəli fikirlər var və bütün bu iddialar da o şübhəli fikirlərdən qaynaqlana bilər. Ekspert hesab edir ki, belə bir informasiyanın beynəlxalq gündəmə daşınması təsadüfi deyil və bu, İsrailə qarşı həmlə də ola bilər. “Hesab edirəm, “Grok”un yaydığı bu məlumat beynəlxalq qurumlar tərəfindən araşdırılmalıdır ki, gerçəklər üzə çıxsın. Yenə də deyirəm, bəzi məsələlər ola bilər ki, bu şübhələr də ondan qaynaqlanır. Təbii, süni intellektin də o informasiyalarla təmin edilməsi məsələsi də var ki, görünür, Fransa mətbuatında, nəşrlərində Holokostu inkar edən məqamlar olub, bu iddialar da oradan qaynaqlanıb”-deyə F.Ələkbərli vurğuladı.
İradə SARIYEVA
