Abutalıb Səmədov: “Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsinin qəbul edəcəyi qərarın, çox güman, İsrail üçün…”
Cənubi Afrika (CAR) prezidenti Siril Ramafosa bəyan edib ki, ölkəsi, İsraillə HƏMAS arasında əldə olunan atəşkəs razılaşmasına baxmayaraq, İsrailə qarşı soyqırım iddiasını geri götürməyəcək. Siril Ramafosa, atəşkəsə baxmayaraq, Qəzza zolağına hücumlarına görə İsrailə qarşı Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsində qaldırdıqları soyqırım iddiasını geri çəkməyəcəklərini bildirib.
Ramafosa bildirib ki, razılaşmanın işə heç bir təsiri olmayaca: “İş davam edir və indi biz İsrailin məhkəməyə təqdim etdiyimiz ərizələrə cavab verməli olduğu mərhələyə gəldik. Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsinin sübutların təqdim edilməsi və araşdırılması üçün bir tarix təyin etdikdən sonra gələn ilin yanvarına qədər bunu etməlidirlər”.
Qeyd edək ki, Türkiyə, Misir, Kolumbiya, İrlandiya və İspaniya da daxil olmaqla bir çox ölkə Cənubi Afrikanın 29 dekabr 2023-cü ildə BMT-nin ali məhkəmə orqanı olan Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsində İsrailə qarşı qaldırdığı soyqırım iddiasına qoşulub.
Dövlətlərin bu istiqamətdə səyləri hansı nəticəni ortaya qoya bilər?
“…Səylərini davam etdirməlidirlər”
"Alyans" Strateji Araşdırmalar Mərkəzinin sədri, siyasi ekspert Abutalıb Səmədov məsələ ilə bağlı "Bakı-Xəbər"ə şərhində bildirdi ki, Trampın İsraillə HƏMAS arasında qızışmaqda olan hərbi qarşıdurmanı dayandırmaq üçün təklif etdiyi sülh planının ilk mərhələsi razılaşdırıldı. “Bu razılaşdırma nəticəsində atəşkəs elan olundu, HƏMAS girovları və qətlə yetirilmiş dinc insanların meyitlərinin bir hissəsini İsrailə verdi və İsrail də təqribən 2 min fələstinlini həbsdən azad etdi. Bu addımlar, təbiidir ki, hamını sevindirdi. Bu addımların baş tutmasında həlledici rol oynayan dövlətlərdən biri də Türkiyə oldu. Atəşkəs haqqında razılaşma Türkiyənin, ABŞ-ın, Misirin və Qətərin şahidliyi ilə imzalandı. Ancaq əsas iş hələ qarşıdadır. Bütünlüklə Trampın sülh planı İsrail tərəfindən qəbul olunsa da, HƏMAS tərəfindən qəbul olunmayıb, orda müəyyən aparıcı qüvvələr arasında ciddi fikir ayrılığı var. Əsas narazı salan məqamlar HƏMAS-ın tərkisilah olunmasıdır, İsrailin işğal etdiyi ərazilərdən çıxarılmasıdır, Qəzzanın idarəçilik məsələsidir. Trampın təklifinə görə, Qəzzanı beynəlxalq texnokartlar qrupu (Sülh Şurası) idarə etməli idi və bunlara da Böyük Britaniyanın keşmiş baş naziri Toni Bleyer rəhbərlik etməli idi. Bu təklifi HƏMAS qəbul etmədi və qarşılıqlı olaraq təklif etdi ki, texnokratlar qrupu fələstinlilərdən və islam dövlətlərindən olan mütəxəssislərdən ibarət olsun. Bu məsələ, şübhəsiz ki, müzakirə olunmalıdır. Eyni zamanda mübahisəli digər məsələlər də müzakirə olunmalıdır və bunların müzakirəsi xeyli çəkə bilər. Tramp da artıq tələsmir. Çünki bu ilin “Nobel” Sülh Mükafatı artıq təqdim olundu və böyük bir ədalətsizliyə yol verilərək Trampa “Nobel” Sülh Mükafatı verilmədi. Baxmayaraq ki, o gördüyü işə, sülhə töhfə vermək üçün göstərdiyi fəaliyyətə görə bu mükafata hamıdan çox layiq idi”.
A.Səmədov qeyd etdi ki, onun hədəfi 2026-cı ildir və çox güman, həmin ildə Trampın layiq olduğu bu mükafat ona veriləcək. Ekspert hesab edir ki, bunun üçün də həm Qəzzada sülh təmin olunmalıdır, həm də Trampın prioritet élan etdiyi Rusiya və Ukrayna müharibəsi ən azından gələn ilin oktyabrına qədər yekunlaşmalıdır. O qeyd etdi ki, hazırda ABŞ prezidentinin ən çox çalışdığı və düşündüyü məsələ budur. “Bütün problemlərə baxmayaraq, Qəzzada əldə olunan nəticələr çox böyük uğur sayılmalıdır. İsrailin də burda konstruktiv mövqe tutmağı inkar olunmamalıdır. Baxmayaraq ki, müyyən məsələlərdə hətta Trampla Netanyahunun arasında da kifayət qədər fakir ayrılığı var. Ancaq hələ ki, Tramp öz istəklərini ona qəbul etdirə bilir. Bu nə qədər davam edəcək? Çünki Netanyahu da müəyyən qədər ictimai rəydən aslıdır və İsrail ictimai rəyinin qəbul etmədiyi qərarlara imza atmaq onun üçün də çox ciddi problemlər yarada bilər. Digər tərəfdən, CAR bəyan edib ki, BMT-nin təsisatı olan Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsində İsrailə qarşı qaldırdığı iddiadan əl çəkməyəcək. Məlumdur ki, bu prosesə bir neçə dövlət, o cümlədən də son razılaşmada həlledici rol oynayan dövlətlərdən biri - Türkiyə də qoşulub. Bu proses hələ uzanacaq. Çünki Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsində işlərə baxılması bəzən illərlə çəkir. Fikrimcə, CAR-ın bu məsələ ilə bağlı tutduğu mövqe tam başadüşüləndir və düzgündür. Bir sıra dövlətlər hesab edirlər ki, Qəzza bölgəsində insanlar soyqırıma məruz qalıblar və bu cəzasız qalmamalıdır. Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsində bu dövlətlərin iddiasına baxılıb ədalətli qərar çıxarılmalıdır ki, bundan sonra bu cür hallar təkrar olunmasın. Ancaq Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsinin hansı nüfuza malik olduğu, onun ədalətinə nə qədər güvənildiyi də ən azından bizə yaxşı məlumdur. Beynəlxalq Ədalət Məhkləməsi qəbul etdiyi bir neçə qərarda Azərbaycana qarşı ədalətsiz mövqe tutub. Bu səbəbdən biz onun ədalətinə şübhə ilə yanaşırıq. Ancaq bir başqa məhkəmə olmadığından, BMT-nin əsas məhkəmə orqanı olduğundan, bu məsələlərə orda baxılır, qərarın verilməsi də müəyyən əhəmiyyətə malik ola bilər. Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsinin qəbul edəcəyi qərarın, çox güman, İsrail üçün heç bir əhəmiyyəti olmayacaq. Yəqin ki, ABŞ da ona dəstək verəcək.
Ancaq ÇAR-ın bu qərarı düzgündür, anlaşılandır. Həm CAR, həm də ona dəstək verən dövlətlər Qəzza bölgəsində baş verənlərlə bağlı beynəlxalq məhkəmədə ədalətli qərarın qəbul olunmasına nail olmaq istiqamətində səylərini davam etdirməlidirlər”-deyə A.Səmədov qeyd etdi.
İradə SARIYEVA
