ABŞ və NATO-nun Ukrayna silahlandırması: dəstək, strateji məqsəd, yoxsa iqtisadi qazanclar?
Ukraynada üç ildən artıqdır davam edən müharibə və Avropa hava məkanının Rusiya təyyarələri və pilotsuz uçan aparatları tərəfindən pozulması fonunda NATO-nun baş katibi Mark Rutte və ABŞ-ın müdafiə naziri Pit Heqset NATO müttəfiqlərini Ukrayna üçün Amerika silahlarının alışını artırmağa çağırıb.
Oktyabrın 15-də NATO-nun Brüsseldə keçirilən konfransı çərçivəsində Heqset deyib: “Biz daha çox ölkənin Ukraynaya dəstək vermək üçün daha çox resurs verəcəyini və daha çox alış-veriş edəcəyini gözləyirik”.
O, müttəfiqlərin Ukraynanın ehtiyacları üçün Amerika arsenallarından silah ala biləcəkləri ABŞ-NATO birgə proqramına istinad edib. Nazir vurğulayıb ki, bu təchizat "Ukraynadakı müharibəni sülh yolu ilə sona çatdırmaq" üçün lazımdır. "Sülh siz güclü olanda əldə edilir - rəqiblərinizin hörmət etdiyi real və güclü qabiliyyətlərə malik olduğunuz zaman", - Heqset izah edib.
Prioritetləşdirilmiş Ukrayna Sorğu Siyahısı (PURL) kimi tanınan mexanizm iyul ayında ABŞ prezidenti Donald Tramp və NATO-nun baş katibi Mark Rutte tərəfindən razılaşdırılıb. Bu, müttəfiq ölkələrə Kiyev üçün ABŞ-dan silah almağa icazə verir . Bugünə qədər PURL Almaniyadan da daxil olmaqla tədarüklər üçün təxminən 1,9 milyard avro maliyyələşdirib.
Birləşmiş Ştatlarıň NATO müttəfiqlərini Ukrayna üçün silah alışını artırmağa çağırışının məğzində əsasən nə dayanır, bu, Ukraynaya qayğı, yoxsa ABŞ-n iqtisadi maraqlarının təmin edilməsi həvəsidir? Çünki qeyd edildiyi kimi, Birləşmiş Ştatlar artıq Ukraynaya birbaşa və təmənnasız silah vermir, onu tərəfdaş ölkələrə satır, sonra isə onları Kiyevə ötürür (PURL proqramı çərçivəsində). Yəni PURL sxemi ilə ABŞ də kifayət qədər qazanır.
Baki-xeber.com nəşrinə görə, Ukraynada 2022-ci ilin fevralından başlayan və artıq üç ildən çox davam edən müharibə, Avropanın hava məkanının Rusiyanın hərbi təyyarələri və pilotsuz uçuş aparatları tərəfindən pozulması kimi hallar Qərb ölkələrini əlavə tədbirlər görməyə məcbur edib. Bu kontekstdə ABŞ və NATO müttəfiqləri Ukraynanın silahlandırılmasını gücləndirməyə çağırır. Oktyabrın 15-də Brüsseldə keçirilən NATO konfransında ABŞ müdafiə naziri Pit Heqset və NATO baş katibi Mark Rutte müttəfiqləri Ukrayna üçün Amerika silahlarının alınmasını artırmağa çağırdı.
Høqsetin sözlərinə görə, “sülh siz güclü olanda əldə edilir – rəqiblərinizin hörmət etdiyi real və güclü qabiliyyətlərə malik olduğunuz zaman”. Bu ifadə NATO və ABŞ-ın rəsmi arqumentini əks etdirir: Ukraynanın müdafiə qabiliyyətinin artırılması münaqişənin sülh yolu ilə sona çatmasına, həmçinin Avropanın təhlükəsizliyinin qorunmasına xidmət edir.
Prioritetləşdirilmiş Ukrayna Sorğu Siyahısı (PURL) mexanizmi iyul ayında ABŞ prezidenti Donald Tramp və NATO baş katibi Mark Rutte tərəfindən razılaşdırılıb. PURL proqramı müttəfiqlərə ABŞ-dan silah almağa icazə verir və sonrakı mərhələdə həmin silahlar Ukraynaya yönləndirilir.
2025-ci ilin oktyabrına qədər PURL vasitəsilə tədarüklər üçün təxminən 1,9 milyard avro maliyyələşdirilib, Almaniya daxil olmaqla bir sıra Avropa ölkələri bu proqram çərçivəsində Ukraynaya silah göndərib.
ABŞ artıq Ukraynaya birbaşa və pulsuz silah vermir. Bunun əvəzinə müttəfiqlər vasitəsilə satış həyata keçirilir. Bu mexanizm həm Ukraynanın silah tələbatını ödəyir, həm də ABŞ müdafiə sənayesinə ciddi iqtisadi fayda gətirir.
Bu isə onu göstərir ki, ABŞ-ın çağırışı həm strateji, həm də iqtisadi motivlərlə əsaslandırıılıb.
Ukraynanın döyüş qabiliyyətinin artırılması ABŞ və NATO üçün bir neçə strateji məqsədə xidmət edir:
1. Ukraynanın müdafiə qabiliyyətinin yüksəldilməsi Rusiya ordusunun taktiki üstünlüklərini zəiflətməklə, Qərb sərhədlərinin təhlükəsizliyini təmin edir.
2. Bu, NATO-nun vahidliyinin gücləndirilməsinə də töhfə verir. PURL proqramı müttəfiq ölkələrə birgə hərbi dəstək vermək imkanı yaradır və NATO daxilində koordinasiyanı artırır.
3. ABŞ və NATO nümayəndələrinin arqumenti odur ki, Ukrayna güclü olduqda, regionda sülh daha davamlı olacaq.
Eyni zamanda, PURL proqramı ABŞ üçün ciddi iqtisadi fayda da təmin edir.
Məsələn, ABŞ silah istehsalçıları müttəfiqlərə satışdan gəlir əldə edir.
PURL proqramı ABŞ-ın müdafiə sənayesini dəstəkləyir və iş yerlərinin saxlanmasına kömək edir.
1,9 milyard avroluq tədarük həcmi, həm iqtisadi qazancı, həm də geosiyasi təsiri əks etdirir.
Beləliklə, rəsmi arqument – Ukraynaya dəstək və Avropanın təhlükəsizliyinin qorunması – ABŞ-ın iqtisadi maraqları ilə üst-üstə düşür.
Yəni ABŞ və NATO müttəfiqlərinin Ukraynaya silah satışını artırmaq çağırışı yalnız humanitar və strateji arqumentlərlə izah edilə bilməz. ABŞ həm geosiyasi, həm də iqtisadi motivlərlə hərəkət edir.
Geosiyasi baxımdan ABŞ həm Rusiya ilə balans yaradır, həm NATO-nu gücləndirir, həm də Avropada sülhü təmin edir.
İqtisadi cəhətdən isə PURL proqramı çərçivəsində silah satışından gəlir əldə edir və öz müdafiə sənayesini inkişaf etdirir.
Beləliklə, PURL proqramı ABŞ üçün həm strateji, həm də kommersiya baxımından qazanclı bir mexanizmdir. Bu, həm də Qərbin Ukraynaya dəstək strategiyasının nə dərəcədə çoxşaxəli olduğunu göstərir: siyasi, hərbi və iqtisadi maraqlar bir arada işləyir.
Akif NƏSİRLİ
