Ortaq məqsədlərin müəyyən edilməsi və kompromis bir sənədin imzalanması mümkündür, lakin bu şərtlərlə...
Zəngəzur dəhlizinin açılması ilə bağlı 10 noyabr 2020-ci il və 8 avqust 2022-ci il tarixli sənədlər arasında nəzərəçarpacaq fərqlər mövcuddur. Bu sənədlərin təhlili regiondakı geosiyasi münasibətləri və potensial əməkdaşlıq imkanlarını anlamağa kömək edir.
Bu sənəd Azərbaycan, Ermənistan və Rusiya liderləri arasında imzalanmış üçtərəfli bəyanatı ifadə edir. Bəyanatda Zəngəzur dəhlizinin açılması ilə bağlı konkret müddəalar yer almasa da, regionda nəqliyyat əlaqələrinin bərpası və sərhədin delimitasiyası məsələləri vurğulanmışdır. Rusiya bu prosesdə vasitəçi rolunu oynayacağını və tərəflər arasında danışıqları dəstəkləyəcəyini bildirmişdir. Bu sənəd regionda sülhün və sabitliyin təmin edilməsi məqsədi güdür.
8 avqust 2025-ci il tarixli sənəd ABŞ-ın regionda daha fəal rol oynamağa başladığını göstərir. Bu sənəddə Zəngəzur dəhlizinin təhlükəsizliyinin təmin edilməsi məqsədilə ABŞ-ın müəyyən etdiyi qüvvələrin bölgəyə göndərilməsi nəzərdə tutulur. Bu, ABŞ-ın regiondakı təsirini artırmaq və strateji maraqlarını qorumaq məqsədi güdür.
Bu iki sənəd arasında əsas fərq Zəngəzur dəhlizinin təhlükəsizliyinin təmin edilməsi məsələsindəki yanaşmadır. 10 noyabr bəyanatında Rusiya vasitəçi kimi çıxış edərkən, 8 avqust sənədində ABŞ-ın birbaşa müdaxiləsi nəzərdə tutulur. Bu, regionda iki böyük gücün təsir mübarizəsini və geosiyasi rəqabətini əks etdirir.
ABŞ və Rusiya arasında ortaq məqsədlərin müəyyən edilməsi və kompromis bir sənədin imzalanması mümkündür, lakin bu, bir sıra şərtlərin yerinə yetirilməsini tələb edir.
İlk növbədə bu iki supergücün maraqları uyğunlaşdırılmalıdır. Hər iki ölkə regionda sabitliyin təmin edilməsində maraqlıdır. Bu, ortaq bir mövqenin formalaşmasına zəmin yarada bilər.
Eyni zamanda, Azərbaycan və Ermənistanın hər iki ölkənin iştirakı ilə razılığa gəlməsi vacibdir. Bu, regiondakı dövlətlərin suverenliyinə və ərazi bütövlüyünə hörmətlə yanaşılmasını təmin edər.
Bununla yanaşı, beynəlxalq təşkilatlar və digər ölkələr tərəfindən göstərilən təzyiq və dəstək, tərəfləri kompromisə yönləndirə bilər.
Əgər bu şərtlər yerinə yetirilərsə, ABŞ və Rusiya arasında ortaq məqsədlərin müəyyən edilməsi və kompromis bir sənədin imzalanması mümkündür. Bu, regionda sülhün və sabitliyin təmin edilməsinə töhfə verə bilər.
Yəni Zəngəzur dəhlizinin açılması ilə bağlı 10 noyabr və 8 avqust sənədləri arasında nəzərəçarpacaq fərqlər mövcuddur. Bu fərqlər regiondakı geosiyasi münasibətləri və böyük güclərin təsir mübarizəsini əks etdirir. ABŞ və Rusiya arasında ortaq məqsədlərin müəyyən edilməsi və kompromis bir sənədin imzalanması mümkündür, lakin bu, bir sıra şərtlərin yerinə yetirilməsini tələb edir. Bu proses regionda sülhün və sabitliyin təmin edilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir.
Akif NƏSİRLİ
