Region ölkələri üçün bulud xidmətləri, data saxlanması və AI həlləri məhz Azərbaycandan idarə oluna bilər
Birinci Azərbaycan Beynəlxalq İnvestisiya Forumunun iştirakçılarına müraciətində Prezident İlham Əliyev bildirir ki, yaradılmış infrastruktur və hüquqi təminatlar əsasında Azərbaycan biznes layihələrini dəstəkləməyə, texnologiya, investisiya və təcrübə gətirən tərəfdaşlıqları irəli aparmağa tam hazırdır:
"Eyni zamanda dövlət-özəl tərəfdaşlıq mexanizmləri sərmayədarlara dayanıqlı layihələrə qoşulmaq imkanı verir. Ənənəvi enerji sahəsindəki uğurlarımız bu gün rəqəmsal iqtisadiyyat və texnoloji transformasiya ilə tamamlanır. Bulud texnologiyalarının genişləndirilməsi, rəqəmsal məlumat infrastrukturunun inkişafı və innovativ həllərin iqtisadiyyatın əsas sahələrinə inteqrasiyası Azərbaycanın gələcəkdə yüksək texnologiyalar və süni intellekt sahəsində strateji mərkəz rolunu oynamaq üçün mövqelərini daha da möhkəmləndirir".
Baki-xeber.com nəşrinə görə, Prezident İlham Əliyevin bu fikirləri Azərbaycanın gələcək iqtisadi inkişaf modelində yüksək texnologiyalar, rəqəmsallaşma və süni intellektin (AI) xüsusi yer tutacağını göstərir.
Azərbaycan son illərdə rəqəmsal infrastruktur (fiber-optik şəbəkə, bulud texnologiyaları, data mərkəzlər) yaratmağa başlayıb.
Hüquqi bazada isə dövlət-özəl tərəfdaşlıq (PPP) mexanizmləri sərmayədarların daha rahat fəaliyyətinə imkan verir. Bu, texnologiya şirkətləri üçün əlverişli mühit deməkdir.
Enerji resurslarından əldə edilən gəlir ölkəyə kapital və maliyyə sabitliyi təmin edir. Bu vəsaitlər yeni dövrdə rəqəmsal iqtisadiyyata və innovasiyalara yönəldilə bilər. Yəni neftdən əldə edilən gəlir “ağıllı iqtisadiyyata” keçid üçün maliyyə bazası yaradır.
Texnologiya və süni intellekt üçün açılan imkanlara gəldikdə isə, bulud texnologiyaları və data infrastrukturunun inkişafı süni intellektin əsas şərtidir, çünki süni intellekt (AI) böyük həcmdə məlumat üzərində işləyir. Rəqəmsal həllərin iqtisadiyyata inteqrasiyası kənd təsərrüfatı, sənaye, logistika, maliyyə, səhiyyə kimi sahələrdə məhsuldarlığı artıracaq.
Azərbaycan bu proseslərdə regional data və AI mərkəzinə çevrilə bilər.
Coğrafi mövqe – Azərbaycan Asiya ilə Avropanı birləşdirən tranzit mərkəzdir. Texnoloji infrastruktur burada yerləşdirilərsə, həm Şərqə, həm Qərbə xidmət göstərə bilər. Beynəlxalq tərəfdaşlıqlar – xarici texnologiya şirkətləri ilə əməkdaşlıq edərək startap ekosistemi gücləndirilə bilər.
İnsan kapitalı – gənclərin İT, proqramlaşdırma, AI üzrə təhsilə yönləndirilməsi ölkəni bilik mərkəzinə çevirə bilər.
Rəqəmsal tənzimləmə – təhlükəsiz, şəffaf və sərmayəçi dostu rəqəmsal qanunvericilik texnoloji şirkətləri Azərbaycana cəlb edə bilər.
Bununla da Azərbaycan yalnız enerji ixracatçısı yox, həm də rəqəmsal texnologiya ixracatçısı ola bilər. Bakı və digər şəhərlər AI, fintech, rəqəmsal logistika və innovasiya mərkəzlərinə çevrilə bilər.
Region ölkələri üçün bulud xidmətləri, data saxlanması və AI həlləri məhz Azərbaycandan idarə oluna bilər.
Yəni Prezidentin dediyi “Azərbaycanın yüksək texnologiyalar və süni intellekt sahəsində strateji mərkəzə çevrilməsi” ideyası həm iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi, həm də ölkənin regionun rəqəmsal liderinə çevrilməsi strategiyasıdır.
Azərbaycanın yüksək texnologiyalar və süni intellekt sahəsində strateji mərkəzə çevrilməsi üçün atmalı olduğu konkret addımlar aşağıdakılardan ibarət olmalıdır:
- Yeni data mərkəzlərinin və regional bulud platformalarının yaradılması;
- 5G və gələcəkdə 6G şəbəkələrinin ölkə üzrə tam tətbiqi;
- Rəqəmsal logistika və “ağıllı şəhər” (smart city) layihələrinin genişləndirilməsi;
- Məktəb və universitetlərdə süni intelekt, proqramlaşdırma, kiber təhlükəsizlik fənlərinin gücləndirilməsi;
- Xaricdə təhsil almış İT mütəxəssislərin Azərbaycana cəlb olunması;
- Startap inkubatorlarının və texnoparkların dəstəklənməsi;
- Süni intellektin etik istifadəsi, məlumatların qorunması və rəqəmsal hüquqlar barədə müasir qanunların qəbulu;
- Dövlət-özəl tərəfdaşlıq (PPP) mexanizmlərinin rəqəmsal sektorda genişləndirilməsi;
- Xarici texnologiya şirkətləri üçün sərmayəçi dostu vergi güzəştləri;
- Azərbaycanı Avrasiya rəqəmsal körpüsü kimi mövqeləndirmək (Şərq – Qərb internet magistralları, məlumat mərkəzləri);
- Qafqaz, Mərkəzi Asiya və Yaxın Şərq bazarlarına bulud, data və AI xidmətləri ixrac etmək;
- “Made in Azerbaijan” brendi ilə yerli rəqəmsal məhsulların xarici bazarlara çıxarılması;
- Elektron hökumət və rəqəmsal dövlət xidmətlərinin AI ilə təkmilləşdirilməsi;
- Kənd təsərrüfatında ağıllı suvarma, dron monitorinqi, rəqəmsal xəritələşmə tətbiqləri:
- Enerji sektorunda AI əsaslı optimallaşdırma və bərpa olunan enerji idarəçiliyi;
- Texnoloji İnnovasiya Fondu yaradaraq startaplara güzəştli kreditlər və qrantlar verilməsi;
- Xarici investorlar üçün “Rəqəmsal Frizona” (digital free zone) modelinin tətbiqi;
- “Unicorn” (milyard dollarlıq startap) yetişdirilməsinə hədəf qoymaq.
Əgər bu addımlar ardıcıl və strateji şəkildə həyata keçirilsə, Azərbaycan 2030-cu illərə qədər yalnız enerji ölkəsi deyil, həm də regional rəqəmsal lider və süni intellekt mərkəzi statusu qazana bilər.
Dəniz NƏSİRLİ
