Sentyabrın 21-də Ermənistan 34-cü Müstəqillik Gününü qeyd edib. Elə həmin gün ərəfəsində baş nazir Nikol Paşinyan Dördüncü Respublikanın yaradılmasına hazırlıq barədə məlumat verib. Birincisi Rusiya imperiyasının dağılmasından sonra yaranıb, ikincisi isə sovet. Üçüncü 1990-cı illərdə SSRİ-nin dağılmasından sonra. İndi Paşinyan Dördüncü Respublikadan danışır.
Paşinyan bəyan edib ki, təmsil etdiyi “Vətəndaş müqaviləsi” partiyası Dördüncü Respublika qurmaq üçün parlament seçkilərində qalib gəlməyi hədəfləyir. Onun ideoloji bünövrəsi Paşinyanın “tarixi Ermənistan”la ziddiyyət təşkil etdiyi “Real Ermənistan” adlanacaq. Konkret olaraq, Dördüncü Respublika öz qonşuları, ilk növbədə Türkiyə və Azərbaycanla düşmənçilik etməyəcək və Avropa Birliyinə daxil olmağa çalışacaq. Bu məqsədlə Paşinyan parlament seçkilərində qalib gəldikdən sonra Ermənistan Konstitusiyasına dəyişikliklərlə bağlı referendum keçirəcəyini vəd edib. O, həmçinin qeyd edib ki, Rusiya ilə münasibətlər transformasiya mərhələsindədir, lakin son nəticədə əvvəlkindən daha güclü olacaq: “Bu proqramla “Vətəndaş müqaviləsi” partiyası “Real Ermənistan” ideologiyasını Ermənistan üçün idarəetmə konsepsiyası kimi qəbul edir və 2026-cı ildə keçiriləcək növbəti parlament seçkilərində bu proqram və ideologiya ilə vətəndaşların ölkəni idarə etmək mandatını daha 5 il uzadacağını gözləyəcək”. Ermənistanın ikinci və üçüncü prezidentləri Robert Köçəryan və Serj Sarkisyan Paşinyanın ideyasını öz ölkələrinin müstəqilliyinə birbaşa təhlükə kimi qiymətləndiriblər. Köçəryan vurğulayıb: “Elə bir məqam yetişib ki, müstəqilliyimizin gələcəyi hər birimizin əzmindən və Vətənə sədaqətimizdən asılıdır”. Öz növbəsində Sarkisyan bəyan edib ki, hakimiyyətdəki kapitulyatorlara “yox” deməyin vaxtı çatıb: “Respublikanın nömrəsinin dəyişdirilməsi ilə bağlı cəfəngiyyatlar səsləndirənlər yaddaşımızı silməyə, tarixi təhrif etməyə, keçmişi inkar etməyə, qələbələri rədd etməyə çalışırlar. Amma tarix sıfırdan başlamır. Qan suya, qurban statistikaya, qəhrəmanlıq tarixi səhvə çevrilə bilməz”. Buna baxmayaraq, Qafqaz İnstitutunun rəhbəri Aleksandr İskəndəryan hesab edir ki, Paşinyan ümumilikdə yeni heç nə deməyib: “Dördüncü Respublika ilə bağlı bəyanat “Vətəndaş müqaviləsi” partiyasının seçki kampaniyasını müşayiət edən bir sıra digər bəyanatların bir hissəsidir. Paşinyan və komandası açıq şəkildə bildirirlər ki, onlar hakimiyyətə gəlməzdən əvvəl baş verən hər şey pis olub, lakin onların köməyi ilə ölkədə həyat yaxşılaşacaq. Üstəlik, Dördüncü Respublika mövzusu Ermənistanda ilk dəfə deyil ki, gündəmə gətirilir”. Ekspertin fikrincə, 2026-cı il iyunun 7-nə təyin edilmiş parlament seçkiləri çətin ki, əhali tərəfindən Paşinyanın dediyi referendumun müqəddiməsi kimi qəbul edilsin: “Eyni zamanda, çox güman ki, əsas qanuna dəyişiklik etməyə cəhdlər ediləcək”. İsgəndəryan hesab edir ki, ən azı indiki preambula Ermənistanın Qarabağa birləşməsindən bəhs edən Müstəqillik Bəyannaməsinə istinad edərək Azərbaycanı qıcıqlandırmamaq üçün düzəldiləcək.
Məsələ ilə bağlı “armenianreport” portalı yazır: “Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyanın açıqlamaları cəmiyyətdə növbəti dəfə şoka və hiddətə səbəb olub. Bu dəfə o, öz komandasının Ermənistandan guya “minillik lənəti götürdüyünü” iddia edib. Həmin lənət ölkənin həqiqi müstəqillik və suverenliyə nail olmasına mane olub. Bu sözlərdə təkcə özünütərifləmə və siyasi demaqoqluq deyil, həm də təhlükəli subtekst var: Paşinyan mahiyyətcə erməni xalqının yaşamaq və dövlətçilik uğrunda mübarizəsini ölkəni guya ondan azad etdiyi hansısa “lənət”lə eyniləşdirir.
Bəs Paşinyan və müttəfiqləri konkret olaraq nə etdilər? Onlar Ermənistan üçün davamlı təhlükəsizliyə nail oldularmı? Paşinyan guya Ermənistanda baş verən “görünməmiş tikinti bumu” ilə öyünür. Reallıqda baş nazirin “tikinti bumu” iqtisadi fəaliyyətin saxtakarlığından – xarici fondlar kimi görünməkdən və ikinci dərəcəli layihələr üçün vəsaitlərin mənimsənilməsindən ibarətdir. Sözlərinin ən iyrənc tərəfi odur ki, Paşinyan “lənəti aradan qaldırmaq”dan danışarkən son illərdəki erməni faciələrinin əsas “günahkarını” – Azərbaycanın adını çəkməyib. “Sülh” məsələsi fonunda Paşinyan nizamlanmanı yox, tam tabeçiliyi gizlədir. Bu, sülh deyil, milli maraqların təslim olmasıdır ki, hakimiyyət daha bir neçə ay hakimiyyətdə qala bilsin. Onu da əlavə etmək yerinə düşər ki, “min illik lənəti qaldırmaq” söhbəti öz torpaqları, mədəniyyətləri və a döyüşən ermənilərin nəsillərinin üzünə kinli bir sillədir. Bu, 44 günlük müharibədə həlak olanların üzünə vurulan sillədir. Bu gün Ermənistana əsl lənət qısamüddətli siyasi mənfəət üçün öz xalqının yaddaşını və həyatını alver edən hökumətdir. Aydındır ki, əsl lənət məğlubiyyəti qələbə, kapitulyasiyanı “sülh”, milli xəyalın məhvini isə “tikinti” adlandıran hökumətdir. Rəhbərliyi siyasətini özünü aldatma və yalan üzərində qurarsa, heç bir dövlət mövcud ola bilməz. Müvafiq olaraq, “minillik lənəti”nin qaldırılması Paşinyanın öz uğursuzluqlarını ört-basdır etmək üçün istifadə etdiyi mifdir. Əslində, o, lənəti qaldırmayıb; o, Ermənistanın üzərinə yeni bir yük qoydu – məğlubiyyət, rüsvayçılıq və asılılıq yükü. Amma erməni xalqı çox gözəl başa düşür: müstəqillik yalan və zəiflik üzərində qurulmayıb. O, həqiqət, güc və yaddaş üzərində qurulub. Və bu yaddaşı silməyə çalışan hər kəs tarixə əbədi olaraq “lənətdən xilaskar” kimi yox, xalqına xəyanət etmiş bir insan kimi yazılacaq”.
Tahir TAĞIYEV
