Rusiya Dövlət Dumasının deputatı Konstantin Zatulin "Lenta.ru"ya müsahibəsində Azərbaycanla münasibətlər barədə “pis sülh yaxşı mübahisədən yaxşıdır” üslubunda danışıb. Onun fikrincə, Azərbaycanla münasibətləri normallaşdırmaq vacibdir, lakin bu, Moskvanın dərin əməkdaşlıq barədə özünü aldatması anlamına gəlməməlidir.
Zatulin bu açıqlamasında aydın şəkildə vurğulayır ki, Azərbaycan 2023-cü ildən sonrakı siyasətində daha müstəqil və pragmatik mövqeyə keçib. Bakı artıq Moskva ilə əməkdaşlığı yalnız səthi-strateji və rəmzi səviyyədə saxlayır, reallıqda isə müxtəlif istiqamətlərdə elementar maraqlarda fərqliliklər meydana çıxıb.
Zəngəzur dəhlizi layihəsi nəqliyyat və strateji baxımdan regionda yeni marşrut və əlaqələr yaratmaq deməkdir. Bu isə Rusiya üçün həm regionda itirilmiş mövqe, həm də yeni güc mərkəzi altında qalmamaq anlamına gəlir.
Türkiyə ilə əlaqələr isə ideoloji-strateji dərinlik qazanır, bu da Rusiyanın Cənubi Qafqazda nüfuzuna rəqib deməkdir.
ABŞ və İsraillə artan əməkdaşlıq, xüsusilə İran qarşısında dayanmaq üçün Rusiyanın region siyasətinə yeni çalarlar qatır.
Ümumilikdə, Zatulin Rusiyanın bu vəziyyətdə həssas duruma düşdüyünü və Azərbaycana qarşı sadəcə rəmzi deyil, real strateji münasibəti itirməməli olduğunu vurğulayır. O, “pis sülh yaxşı mübahisədən yaxşıdır” ifadəsi ilə bu normallaşmanı vacib, amma ehtiyatlı və illüziyasız aparılmalı bir proses kimi dəyərləndirir.
Zatulinin ritorikasındakı dəyişikliyə gəldikdə isə, bu əslində bir təsadüf deyil. Bu bir neçə amilin nəticəsi kimi izah oluna bilər.
Birincisi, bu, Azərbaycanın xarici siyasətində yaranan dönüşlə bağlıdır. 2020-ci ildən, xüsusilə də 2023-cü ildən sonra Bakı Moskva ilə münasibətlərdə “təhlükəsizlik təminatçısı” rolunu yalnız formal səviyyədə saxlayır. Azərbaycan daha çox iqtisadi reallıqlara və çoxşaxəli diplomatiyaya üstünlük verir. Türkiyə ilə müttəfiqlik, Qərb və İsrail ilə texnoloji-hərbi əməkdaşlıq və Çinlə iqtisadi əlaqələr sıxlaşdırıldı.
Rusiya üçün nüfuz itkisi risqi yaradan səbəblərdən biri də odur ki, Zangəzur dəhlizi və digər regional nəqliyyat layihələri Moskvasız yeni mərkəzlər (Türkiyə–Azərbaycan tandemi) formalaşdırır. Bu, Rusiyanın ənənəvi vasitəçi rolunu zəiflədir. Moskva anlayır ki, Bakı artıq onun diqtəsinə məhkum deyil.
Qlobal geosiyasi baxımdan Ukrayna müharibəsi fonunda Rusiya üçün resurslar tükənib. Buna görə də Cənubi Qafqazda əvvəlki kimi dominant mövqedə qalmaq çətindir. ABŞ və Avropa İttifaqı regionda fəallığını artırır, bu isə Azərbaycanın alternativ seçimlərini çoxaldır.
Eyni zamanda, Bakı-Ankara əlaqələri güclənməkdədir.
Azərbaycan-Türkiyə əlaqələri sadəcə “qardaşlıq” şüarı ilə məhdudlaşmır, real hərbi və siyasi ittifaq forması alır. Bu da Rusiyanın təsirini mənfiyə doğru balanslaşdırır.
Zatulinin dedikləri, əslində, Kremlin bir sıra dairələrində formalaşan reallığın etirafıdır. Azərbaycan artıq müstəqil oyunçudur, Moskvanın yalnız bir tərəfdaşı ola bilər, amma asılı müttəfiqi deyil.
Onun “pis sülh, yaxşı mübahisədən yaxşıdır” ifadəsi də Kremlin mövqeyinin dəyişməsini göstərir. Yəni açıq qarşıdurma əvəzinə münasibətləri saxlamaq, amma illüziyasız şəkildə – “Azərbaycanı itirməyək, amma artıq əvvəlki kimi də olmayacaq”.
Rusiyanın bu mövqeyi Azərbaycan cəmiyyətinə və regionun geosiyasi dinamikasına necə təsir edə bilər?
Zatulinin dedikləri, əslində, Moskvanın Cənubi Qafqazda mövqeyini itirdiyini etiraf edən, eyni zamanda “möhkəmlənmək üçün xəbərdarlıq siqnalı” verən açıqlamadır. Bu, həm Azərbaycan cəmiyyətinə, həm də regionun geosiyasi balansına müxtəlif təsirlər göstərir.
Azərbaycan cəmiyyətində artıq formalaşmış “Moskva bizim maraqlarımızı nəzərə almır” düşüncəsi belə açıqlamalardan sonra daha da güclənəcək. Bu, Rusiya ilə münasibətlərin sadəcə formal çərçivədə saxlanıldığını təsdiq edən bir siqnal kimi oxunur.
Zatulinin “Azərbaycan daha müstəqil siyasət yürüdür” etirafı ictimai rəyə pozitiv təsir edə bilər. Cəmiyyətin böyük hissəsi bunu “doğru yoldayıq” kimi qəbul edəcək və Türkiyə-Qərb inteqrasiyasına dəstəyi artıracaq.
Rusiyanın zəif mövqeyi Azərbaycan ictimaiyyətində özünəinamı artırır: “Artıq Moskva əvvəlki kimi diqtə edə bilmir” düşüncəsi formalaşır.
Zatulin faktiki olaraq etiraf edir ki, Azərbaycan Rusiya ilə artıq yalnız “rəmzi strateji tərəfdaşlıq” saxlayır. Bu, Cənubi Qafqazda Rusiyanın mövqeyinin real zəifləməsinin göstəricisidir.
Onun vurğuladığı “ideoloji-strateji dərinlik” məhz Ankara-Bakı münasibətlərinin regionda yeni güc mərkəzi yaratdığını göstərir. Bu, Rusiya üçün narahatedici, Azərbaycan üçün isə təhlükəsizlik zəmanəti baxımından önəmlidir.
ABŞ və İsrail amilinə gəlincə, Zatulin açıq şəkildə göstərir ki, Bakı-Vaşinqton və Bakı-Təl-Əviv əməkdaşlığı yalnız ikitərəfli deyil, həm də İran amili fonunda regionun güc balansını dəyişir. Bu isə Rusiyanın manevr imkanlarını məhdudlaşdırır.
Zəngəzur dəhlizi faktoru Rusiya üçün ikiqat risq daşıyır. Çünki bu halda Rusiya regionda tranzit üzərində nəzarəti itirir, əvəzində isə yeni güc mərkəzi - Türkiyə-Azərbaycan tandeminə bağlı iqtisadi marşrut yaranır.
Zatulinin “pis sülh yaxşı mübahisədən yaxşıdır” ifadəsi həm də kompromisə işarədir. Yəni Moskva artıq anlayır ki, Bakıya qarşı açıq təzyiq strategiyası işləmir. Bunun əvəzinə “minimum əlaqəni qorumaq” siyasətinə üstünlük verilməlidir.
Bir qədər də konkretləşdirsək, Zatulinin mövqeyi Azərbaycan cəmiyyətində Rusiyaya inamsızlığı artırır, Türkiyə və Qərblə strateji yaxınlaşmaya ictimai dəstəyi möhkəmləndirir. Regional miqyasda isə bu, Moskvanın təsir imkanlarının azalmasının və yeni güc balansının - Bakı-Ankara-Vaşinqton-Təl-Əviv vektorunun formalaşmasının etirafı kimi qəbul olunur.
Akif NƏSİRLİ
