Donald Tramp: “Əgər belə olmasa, mən sadəcə geri çəkiləcəyəm və onlar yoluna davam etməli olacaq”
ABŞ Prezidenti Donald Trampın Ukrayna nizamlanma prosesindən geri çəkilə biləcəyi barədə bəyanatı Bloomberg tərəfindən yayımlanan bir YouTube videosunda yer alıb.
Bu videoda Tramp, Rusiya ilə Ukraynaya qarşı müharibəni dayandırmaq üçün bir razılaşma əldə olunmazsa, “geri çəkiləcəyini” söyləyib. O, jurnalistlərlə söhbətində bunları bildirib: “Əgər belə olmasa, mən sadəcə geri çəkiləcəyəm və onlar yoluna davam etməli olacaq”
Yəni Tramp bu prosesdəki ABŞ-ın normallaşdırma cəhdlərini tərəflər - Rusiya və Ukrayna arasında razılaşma olmadan davam etdirmək istəməyəcəyini açıq şəkildə ifadə edib.
Bəli, Tramp Ukrayna ilə Rusiya arasında razılaşma əldə olunmazsa, “prosesdən çəkiləcəyini” bəyan edib. Bu vəziyyət ABŞ-ın vasitəçilik rolundan geri çəkilməsi və diplomatik təşəbbüsləri dayandırması kimi anlaşılır.
Donald Tramp Ukrayna nizamlanma prosesini tərk edərsə nə baş verər? Ümumiyyətlə, nə qədər gözləniləndir ki, Amerika bu danışıqlardan çıxsın?
Baki-xeber.com-a görə, Donald Trampın Ukrayna üzrə nizamlanma prosesindən çəkilə biləcəyinə dair açıqlamaları - "prosesdən bir kənara çəkiləcəyik" - ən azı indi ABŞ-ın rolunda bir geri çəkilmənin siqnalıdır, lakin bunun reallığa çevrilib-çevrilməyəcəyi açıq sual olaraq qalır.
ABŞ danışıqlardan çıxsa nə baş verə bilər?
Birinci növbədə bu prosesdə nəzarətsiz diplomatik boşluq yarana bilər. ABŞ-ın mediasiya rolundan çıxması Avropanı daha aktiv olmağa məcbur edəcək. Artıq Weimar+ (genişlənmiş Avropa diplomatik və geosiyasi ittifaqıdır, 2025-ci ilin fevralında adlandırılıb, Fransa, Almaniya, İtalya, Polşa, AB və b. təmsil olunur) kimi formatlar yaranıb və bu ölkələr “ədalətli, davamlı sülh” üçün birgə səylə irəliləməyə çalışırlar.
Eyni zamanda, ABŞ prosesdən çıxdığı təqdirdə Ukrayna güvənsizlik edib tək qalar. ABŞ-ın çıxması informasiya, hava müdafiəsi və komanda strukturları kimi kritik dəstəkləri sona çatdıra bilər.
Digər tərəfdən, bu baş verərsə Avropa müttəfiqliyi sınaqdan keçəcək. Çıxış halında Avropanin lider ölkələri, xüsusilə Fransa və Almaniya daha çox yük götürməli olacaq. Ursula fon der Leyen artıq milyonlarla silah və potansial qoşun göndərmək planları hazırladıqlarını bildirib.
ABŞ-ın prosesdən kənarlaşması eyni zamanda Rusiya üçün bir fürsət yaradacaq. ABŞ-ı diplomatik səhnədən uzaq tutaraq, Putin öz siyasətini daha sərbəst şəkildə davam etdirə biləcək. Belə bir vəziyyət Ukraynanın mövqeyinin zəifləməsinə və Rusiyanın “Status-kvo”nu daha sərtləşdirməsinə yol aça bilər.
Bütün bunlarla yanaşı, ABŞ-ın qeyri-müəyyən siyasəti Qərb müttəfiqlərinin və diplomatların güvənini zədələyə bilər. Ukrayna və Avropa liderləri artıq bu qeyri-müəyyənliyin yalnız Putinə fayda gətirdiyinin fərqindədirlər.
ABŞ nə vaxt prosesdən çıxacaq? Bu nə qədər realdır?
Artıq geri çəkilmə bir proses olaraq gedir. Fevral ayında Tramp ABŞ-ın bu sülh danışıqlarının birbaşa mediatori olmamaq üçün "bir az kənara çəkiləcəyi" şəklində açıqlama verib.
Davamlı olaraq ABŞ-ın mövqeində qərarsızlıq müşahidə edilir. Bu günlərdə Tramp bilavasitə işi Avropa və Rusiyaya buraxaraq, trilateral (üçərəfli) görüşün yalnız son mərhələdə ola biləcəyini deyib. Faktiki olaraq, həmin görüş hələ baş tutmayıb.
Vaxt verilir, amma aydın müddət yoxdur. Təxminən 2025-ci ilin ortalarından bəri bu istiqamətdə mesajlar verilib, lakin konkret bir “çıxış tarixi” açıqlanmayıb.
Ümumiləşdirsək, hazırda ABŞ-ın rolunu ciddi şəkildə azaltması prosesi gedir - amma bu, mərhələli və qeyri-müəyyən formada inkişaf edir - nə tamamilə, nə də anidən baş verən bir proses deyil.
Əgər tamamilə çıxış baş verərsə, Avropa və Ukrayna ciddi şəkildə əlavə resurslara və yeni müttəfiq güclərə yönəlməli olacaq.
Bununla belə, prosesin gələcəyi hələ qeyri-müəyyən olaraq qalır - Tramp administrasiyası hələ müəyyən mediativ dəstəkdən qismən imtina etsə də, tam geriləməyib.
Akif NƏSİRLİ
