Cənubi Qafqazda gərgin vəziyyətin hökm sürməsində maarqlı olan Fransa bu istiqamətdə növbəti addımını atıb. Belə ki, əvvılcədən anons edildiyi kimi, Ermənistan müdafiə naziri Suren Papikyanın Fransaya səfəri çərçivəsində iki ölkə arasında hərbi əməkdaşlığın gücləndirilməsii istiqamətində razılıq əldə olunub.
Fransa silahlı qüvvələr naziri Sebastyan Lekornyunun açıqlamalarından belə bəlli olur ki, Fransa Ermənistana hərbi yardımı artıracaq, bu ölkənin silahlanmasında konkret tədbirlər görəcək.
Qeyd edək ki, Fransanın xarici işlər naziri Ketrin Kolonna hələ bu ayın əvvəlində demişdi ki, rəsmi Paris İrəvana hərbi texnikanın çatdırılmasına dair müqavilələr imzalamağa razılaşıb. Təbii ki, Fransanın Ermənistanı hər vəchlə silahlandırmağa çalışması, onu yenidən təcavüzə və hərbi avantüraya cəlb etməsi region üçün qəbuledilməzdir. Parisin Cənubi Qafqaza öz keçmiş və indiki müstəmləkə təcrübəsini tətbiq etmək və regionda ksenofob siyasəti genişləndirmək cəhdləri, o cümlədən Ermənistanı silahlandırması və onun nifrət təbliğatını dəstəkləməsi sülhə xidmət etmir. Azərbaycan bütün bunlara sərt etirazını bildirib. Çünki Fransa tərəfindən Ermənistana silah verilməsi bu ölkədə revanşizmin güclənməsinə, regionda gərginliyin artmasına xidmət edir. Açıq-aşkar görünür ki, regionda sülhün bərqərar olması rəsmi Parisə heç cür sərf etmir. Fransa Cənubi Qafqaz regionuna geosiyasi rəqabət gətirməyə çalışır və bunun üçün Ermənistanı Azərbaycana qarşı yeni müharibəyə təhrik edir. Fransanın Ermənistana silah satması, ilk növbədə Azərbaycana qarşı düşmənçilikdir. Proses Rusiyanı da narahat edir. Rusiya Federasiya Şurasının beynəlxalq komitəsinin rəhbəri Qriqori Karasin elə bu günlərdə məsələyə sərt reaksiya sərgiləyib: “Fransa Cənubi Qafqazda qan tökülməsini bərpa etmək istəyir? Mən zirehli texnikanın tədarükünə deyil, Ermənistanla Azərbaycan arasında barışıq prosesinin təşviqinə diqqət yetirmək istərdim.“Nəzərə almaq xüsusilə vacibdir ki, İrəvan öz baş naziri Nikol Paşinyanın ağzı ilə Qarabağı artıq Azərbaycanın bir hissəsi kimi tanıyıb. İndi humanitar vəziyyəti müzakirə etmək lazımdır”. O hesab edir ki, Cənubi Qafqazda qarşıdurmanı qızışdırmağa ehtiyac yoxdur: “Biz bütün dövlətlər, o cümlədən Ermənistan və Azərbaycan arasında dinc qarşılıqlı fəaliyyət üzərində işləməliyik. Görünür, Fransada müəyyən hərbi-siyasi qaşınma yaranıb, onu bir az azaltmaq lazımdır. Artıq bütün məsələlər öz həllini tapıb. Paşinyanın sözlərinə görə, sərhədlər müəyyənləşib. Bəs onda münaqişə nədir? Danışıqlarda Fransanın hansı vasitəçiliyindən danışırıq? Orada müharibə yoxdur”. Karasin Qərb tərəfdaşlarını regionda yeni qüvvələr balansını sakitliklə qəbul etməyə dəvət edir: “Moskva Ermənistan və Azərbaycandakı dostlarımız və qonşularımızla yaxşı əlaqələr qurub. Sakitləşməyə, orada normal şəraitin yaradılmasına öz töhfəmizi vermişik. Artıq yeni təşəbbüslərlə müdaxiləyə ehtiyac yoxdur. Biz sadəcə olaraq Ermənistanla Azərbaycan arasında qarşılıqlı anlaşmanın inkişafına kömək etməliyik. Bu işdə Parisin indiki rolu bəlli deyil”.
Rusiyalı politoloqlar daha az diplomatik danışırlar. Onların fikrincə, son hadisələrdə təkcə Fransa deyil, bütün Avropa İttifaqı özünü yaramaz şəkildə ifşa etdi. Rus eksperti Aleksey Naumov deyir ki, Rusiya yekun sülh müqaviləsinin bağlanacağı vasitəçi və platforma olmaqda maraqlı olardı: “Azərbaycan isə, məncə, Rusiya ərazisində sənədin imzalanmasının əleyhinə olmazdı, çünki antiterror əməliyyatı kontekstində Moskva özünü təmkinli apardı. Moskva ilə Bakı arasında münasibətlər son vaxtlar nəzərəçarpacaq dərəcədə möhkəmlənib. Paşinyana gəldikdə isə, o, Rusiyadan xeyli uzaqlaşır və hətta buna qarşı çıxır. O, Moskvanın vasitəçiliyi ilə sülh sənədi imzalamaq istəməz, ona görə də danışıqlar prosesini Qərb, Amerika platformasına gətirməyə çalışacaq. Azərbaycan çətin ki, bununla razılaşsın. Bu, qalib ölkədir, ona görə də onun sözü həlledici olacaq”. Digər rusiyalı politoloq, millətlərarası münaqişələr üzrə mütəxəssis Yevgeni Mixaylov bildirib ki, Fransanın diqtəsi ilə hərəkət edən Nikol Paşinyanın Bakı ilə sülh müqaviləsi imzalamaq istəyi ilə bağlı bəyanatı blefdir. O xatırladıb ki, Ermənistanın baş nazirinin ağzından çıxan bu ifadə artıq bir neçə dəfə eşidilib, lakin hər dəfə onun növbəti görüşdə uğur vədi ilə əvəzlənib. ABŞ-ın ən böyük yəhudi həftəlik nəşri olan “The Jewish Press” isə daha öncə xəbərdarlıq edib ki, Fransanın addımı dünyada mənfi reaksiya ala bilər. Xüsusilə də İsrail artıq narahatlığını bildirib: “Ermənistan, İran və Rusiya hərbi əməkdaşlıqla sıx bağlıdır, buna görə də Fransanın Ermənistana tədarükü Kiyev və İsrailin ən böyük düşmənlərinin əlinə keçə bilər”. “Ukrainian Focus” da onu təkrarlayır: “İndi İrəvanın alacağı Qərb silahlarının Rusiya Federasiyasının əlinə keçəcəyi ilə bağlı qorxular var. Silah tədarükü təcavüzkarların Qərb ölkələrinin əli ilə real güclənməsi ilə nəticələnə bilər”. Hələ 2022-ci ilin noyabrında İsrailin “Hamodia” nəşri Fransanın Ermənistana ağır silahlar vermək planları barədə xəbərdarlıq etmişdi. Mətbuat Qafqazda Azərbaycan və İsrailə qarşı birləşən Fransa, İran və Rusiya arasında ittifaqın yaranmasına diqqət çəkirdi.
Ramil QULİYEV
