İran xarici işlər naziri Hüseyn Əmir Abdullahiyan bildirib ki, Prezident İlham Əliyevlə görüşdə iki ölkə arasında dəmir yolu əlaqəsinin tezliklə açılması haqqında razılıq əldə olunub. Onun sözlərinə görə, İran prezidentinin “Araz dəhlizinin” açılması haqqında sərəncamı var: “Bu, xüsusən kommunikasiya sahəsində İran-Azərbaycan əlaqələrinin inkişafına ciddi təkan verəcək”.
Onun fikrincə, bu dəhliz Azərbaycanın əsas hissəsinin Naxçıvan Muxtar Respublikası ilə birləşməsində mühüm rol oynayacaq.
Qeyd edək ki, söhbət Azərbaycanın Şərqi Zəngəzur iqtisadi zonasından NMR-ə İrandan keçən avtomobil və dəmir yolunun tikintisindən gedir. Bu layihə faktiki olaraq Ermənistandan keçən Zəngəzur dəhlizinə alternativ və ya paralel variantdır. Naxçıvana İrandan keçən dəhliz 2021-ci ildə fəal şəkildə müzakirə olunurdu. Hətta Zəngilan rayonunda Araz çayı üzərindən avtomobil körpüsü tikintisinin bünövrəsi də qoyulub. Ancaq 2022-ci ilin ortalarında İranın Azərbaycana qarşı düşmənçilik addımları, bu bölgədə hərbi təlimlər keçirməsi, sonradan isə Tehranda Azərbaycan səfirliyinə qarşı terror aktı törədilməsi ilə əlaqədar bu istiqamətdə işlər dayandırılıb.
Bütün bu deyilənlərin fonunda maraqlıdır, İran “Araz dəhlizi” termininə niyə bu qədər maraq göstərir?
“İranın maneələrinə baxmayaraq, Azərbaycanla Ermənistan dəmir yolunun bərpası ilə bağlı ilkin razılığa gəliblər”
Sözügedən məsələyə aydınlıq gətirən millət vəkili Vüqar Bayramov “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bunu bir sıra amillərlə əlaqələndirdi: “İran Zəngəzur dəhlizinə qarşı olduğu üçün belə bir məsələni ortaya atır. Məsələ ondadır ki, İran birmənalı şəkildə Zəngəzur dəhlizinin açılmasına qarşı olan dövlətdir. Hər vasitə ilə buna mane olmağa çalışır. Ona görə də zaman-zaman çox fərqli və bəzən region üçün uyğun olmayan layihələrlə çıxış edir. Bütün bunlarda əsas məqsəd odur ki, Zəngəzur dəhlizi reallaşmasın. Ancaq İranın maneələrinə baxmayaraq, Azərbaycanla Ermənistan dəmir yolunun bərpası ilə bağlı ilkin razılığa gəliblər. Bu razılaşmalar da ondan xəbər verir ki, Zəngəzur üzərindən dəmir yolunun bərpası reallaşa bilər və hansısa qüvvə sonadək bunu əngəlləmək gücündə deyil. Sözügedən dəmir yolu da Azərbaycanın əsas hissəsini Naxçıvanla birləşdirəcək. Təbii ki, Azərbaycan birmənalı şəkildə Zəngəzur dəhlizinin reallaşmasında maraqlıdır. Zəngəzur dəhlizinin işə düşməsi də region üçün iqtisadi baxımdan kifayət qədər faydalıdır. Ona görə də bəzi ölkələrin bu layihəyə qarşı çıxışlarına rəğmən, Zəngəzur dəhlizinin reallaşması ilə bağlı işlər davam edir. Azərbaycan daha qısa zamanda dəhlizin reallaşması və istifadəyə verilməsinə çalışır. Tehranın isə istəyi odur ki, Azərbaycan yalnız İran üzərindən Naxçıvanla quru əlaqəsini yaratsın. Bu zaman istər-istəməz İrandan asılılıq yaranır. Bu isə, əlbəttə ki, Azərbaycanın maraqlarına uyğun deyil. Başqa bir tərəfdən, Tehranda hesab edirlər ki, Zəngəzur dəhlizi açılsa İran üzərindən Avropadan Asiyaya daşımaların həcmi kəskin azalacaq. Türkdilli dövlətlərin ticarət əlaqələri nöqteyi-nəzərindən İrandan asılılığı azalacaq. O üzdən, İran hər vasitə ilə çalışır ki, Zəngəzur dəhlizi reallaşmasın. Bütün vasitələrlə buna mane olmağa çalışır. Bütün bunlara baxmayaraq, İran öz məqsədlərinə çata bilməyəcək”.
Vidadi ORDAHALLI
